ممکن است یک قرص بخورید و از آفتاب‌سوختگی جلوگیری کنید، اما قرار گرفتن بیش‌از‌حد در معرض نور خورشید پیامدهای دیگری هم دارد.
بعضی از مکمل‌ها جلوی قرمزشدن پوست را می‌گیرند، اما مواجهه بیش‌از‌حد با آفتاب تغییرات دیگری در پوست ایجاد می‌کند که سلامت ما را به خطر می‌اندازند.
بدن برای تأمین ویتامین د از نور خورشید، از پوست استفاده می‌کند و سازوکار ویژه خود را برای محافظت از تابش بیش‌از‌حد دارد. از این‌رو، بدن تا حد زیادی با نور خورشید سازگار است. اما مواجهه بیش از اندازه با آفتاب به‌مرور زمان به پوست آسیب می‌رساند. یک کارآزمایی تصادفی نشان داد افرادی که مکمل‌های خوراکی با خاصیت ضدآفتاب مصرف می‌کردند، باید مدت بیشتری در معرض پرتوهای فرابنفش قرار می‌گرفتند تا پوست‌شان قرمز شود. با این‌حال، کاهش معناداری در میزان آسیب دی‌ان‌ای رخ نداد.
این مکمل‌ها با به تعویق انداختن قرمزی پوست نقش محافظ را ایفا می‌کنند، اما آیا این به آن معناست که دیگر لازم نیست نگران مواجهه بیش‌از‌حد با آفتاب باشیم؟
قرمزی پوست با آسیب‌دیدگی تفاوت دارد
در یک کارآزمایی تصادفی که در نشریه علوم فتوشیمیایی و فتوبیولوژی منتشر شد، واکنش ۵۰ داوطلب بزرگسال سالم با پوست روشن به پرتوهای فرابنفش نوع آ بررسی شد. نیمی از داوطلبان به‌مدت ۳۰ روز از مکمل ۴۸۰ میلی‌گرمی عصاره سرخس گرمسیری پولی‌پودیوم لوکوتوموس به‌همراه چای سبز و بتاکاروتن استفاده کردند. نیم دیگر روزانه ۲ هزار میلی‌گرم نیکوتینامید- یکی از انواع ویتامین ب۳- مصرف کردند.
داوطلبان هردو گروه برای قرمزشدن پوست‌شان می‌بایست ۲۶ درصد بیشتر از قبل در معرض تابش پرتوهای فرابنفش نوع آ قرار می‌گرفتند. با این‌حال، پژوهشگران کاهش معناداری در میزان دیمرهای تیمین (از نشانگرهای آسیب دی‌ان‌ای بر اثر پرتوهای فرابنفش) مشاهده نکردند. این نشانگر با نمونه‌برداری از بافت پوست و ادرار اندازه‌گیری شده بود.
قرمزی محسوس نشانه واکنش التهابی پوست به پرتوهای فرابنفش است، اما آسیب دی‌ان‌ای لزوماً با قرمزی پوست همراه نیست. به تعویق افتادن قرمزی پوست لزوماً از آسیب سلولی و ابتلا به سرطان پوست نقش جلوگیری نمی‌کند.
دکتر مارن سی. لاک، متخصص پوست و بنیان‌گذار مرکز پوست کارلایل، به اپک تایمز گفت: «این یافته نشان می‌دهد که جلوگیری از آفتاب‌سوختگی لزوماً به معنای جلوگیری از آسیب دی‌ان‌ای نیست.»
پرتوهای فرابنفش به‌شکل متفاوتی به پوست آسیب می‌رسانند. پرتوهای فرابنفش نوع ب که عامل اصلی آفتاب‌سوختگی هستند، مستقیماً به دی‌ان‌ای آسیب می‌زنند. پرتوهای فرابنفش نوع آ به لایه‌های عمیق‌تر پوست نفوذ می‌کنند و در پیری زودرس، تنش اکسایشی و آسیب دی‌ان‌ای دخیل هستند. هردو نوع به خطر ابتلا به سرطان پوست دامن می‌زنند.
لاک گفت ضدآفتاب‌ها و وسایل محافظتی قبل از آن‌که پرتوهای فرابنفش جذب پوست شوند، مانع نفوذ آن‌ها می‌شوند یا آن‌ها را بازتاب می‌دهند، اما مکمل‌های خوراکی چنین کارکردی ندارند. با این‌حال، پولی‌پودیوم لوکوتوموس التهاب را کاهش می‌دهد و باعث خنثی‌سازی مولکول‌های زیان‌باری می‌شود که بر اثر قرار گرفتن در معرض پرتوهای فرابنفش تولید می‌شوند.
این مطالعه محدودیت‌های خود را داشت. نمونه مورد مطالعه از ۵۰ داوطلب با پوست روشن تشکیل شده بود. از این‌رو، نتایج ممکن است قابل تعمیم نباشند. پژوهشگران به‌جای بررسی تمام آسیب‌های احتمالی فرابنفش فقط به یکی از نشانگرهای آسیب دی‌ان‌ای توجه داشتند. از این گذشته، عصاره پولی‌پودیوم لوکوتوموس به‌طور مجزا بررسی نشد. داوطلبان از مکملی استفاده کردند که علاوه بر پولی‌پودیوم لوکوتوموس حاوی چای سبز و بتاکاروتن هم بود که خواص آنتی‌اکسیدانی دارد.
لورن هریس-پینکس، متخصص تغذیه، به اپک تایمز گفت: «اگر در مطالعه‌ای از محصولات حاوی چند ترکیب مختلف استفاده شود، تشخیص دقیق ترکیب مؤثر دشوار خواهد بود.» از آن‌جا که داوطلبان این ترکیبات را به‌شکل هم‌زمان مصرف کرده بودند، پژوهشگران متوجه نشدند که چه میزان از کاهش قرمزی پوست به پولی‌پودیوم لوکوتوموس مربوط می‌شود.
پژوهش‌های انسانی قبلی چه می‌گویند؟
نتایج مطالعه اخیر با یافته‌های پژوهش‌های پیشین هم‌خوانی دارد. پژوهشگران در یک مطالعه بالینی در سال ۲۰۲۵ تأثیر تابش پرتوهای فرابنفش نوع ب را در ۴۷ داوطلب بررسی کردند. بعد از آن‌که داوطلبان به‌مدت ۳۰ روز روزانه ۴۸۰ میلی‌گرم پولی‌پودیوم لوکوتوموس مصرف کردند، برای قرمزشدن پوست‌شان می‌بایست تقریباً ۲۹ درصد بیشتر در معرض پرتوهای فرابنفش نوع ب قرار می‌گرفتند. پژوهشگران این‌بار هم در نمونه‌های مربوط به بافت پوست و ادرار داوطلبان به کاهش معناداری در آسیب دی‌ان‌ای برنخوردند.
پژوهشگران در یک مطالعه مروری نظام‌مند در سال ۲۰۲۵ با بررسی ۴۷ مطالعه انسانی درباره مکمل‌های خوراکی ضدآفتاب به نتایج امیدوارکننده‌ای درباره کاروتنوئیدها (رنگدانه‌های گیاهی مانند بتاکاروتن)، پلی‌فنل‌ها (ترکیبات گیاهی موجود در چای و کاکائو) و پولی‌پودیوم لوکوتوموس دست یافتند. با این‌حال، مطالعات از نظر تعداد داوطلبان محدود و از نظر زمانی کوتاه‌مدت بودند و دوز مشخصی برای مکمل‌ها تعیین نکردند.
ب۳: ویتامینی با پشتوانه پژوهشی در زمینه سرطان
برخلاف سایر مکمل‌های خوراکی ضدآفتاب، که از نظر کاهش قرمزی پوست و آسیب‌های ناشی از پرتوهای فرابنفش بررسی شده‌اند، نیکوتینامید از نظر پیشگیری از بروز سرطان‌های جدید پوست بررسی شده است.
در یک کارآزمایی تصادفی که در سال ۲۰۱۵ در نشریه پزشکی نیوانگلند منتشر شد، ۳۸۶ داوطلب بزرگسال، که سابقه ابتلا به سرطان‌های پوست غیرملانومی داشتند، به‌مدت ۱۲ ماه نیکوتینامید یا دارونما دریافت کردند. داوطلبانی که روزانه دو مرتبه و هربار ۵۰۰ میلی‌گرم نیکوتینامید مصرف کردند، به‌طور میانگین، به‌ازای هرنفر ۱٫۷۷ مورد سرطان جدید پوست در آن‌ها مشاهده شد. این رقم در میان داوطلبان گروه دارونما ۲.۴۲ مورد بود. میزان ابتلا در گروه نیکوتینامید بعد از تعدیل نتایج ۲۳ درصد کاهش یافت. با این‌حال، اثربخشی این مکمل ۶ ماه بعد از توقف درمان از بین رفت.
نیکوتینامید با کمک به تولید انرژی سلولی باعث می‌شود که توان سلول‌های پوست در ترمیم آسیب دی‌ان‌ای ناشی از پرتوهای فرابنفش به حداکثر برسد. این ماده همچنین به مقابله با تضعیف سازوکار دفاعی پوست بر اثر تابش پرتوهای فرابنفش کمک می‌کند.
لاک گفت: «تفاوت اصلی در این است که پژوهشگران عملاً چه چیزی را اندازه‌گیری کرده‌اند.» نقش نیکوتینامید در بروز سرطان‌های جدید پوست بررسی شده است، اما پژوهش‌های مربوط به پولی‌پودیوم لوکوتوموس عمدتاً بر قرمزی، التهاب و دیگر نشانگرهای مرتبط با آسیب ناشی از پرتوهای فرابنفش متمرکز بوده‌اند.
این یافته‌ها فقط درباره افرادی صدق می‌کند که در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان پوست قرار دارند. نتایج نشان نمی‌دهند که همه باید برای پیشگیری از سرطان پوست از ویتامین ب۳ با دوز بالا استفاده کنند. داوطلبان در کارآزمایی سال ۲۰۱۵ روزانه هزار میلی‌گرم نیکوتینامید دریافت کردند، اما دوز مصرفی مطالعه سال ۲۰۲۶ روزانه ۲ هزار میلی‌گرم بود. از آن‌جا که این‌دو مطالعه روی سوژه‌های مختلف تمرکز داشتند، نمی‌توانیم دوزهای مورد بررسی را یکسان بدانیم.
چه کسانی باید به فکر مصرف مکمل باشند؟
پولی‌پودیوم لوکوتوموس در شماری از کارآزمایی‌های انسانی توانسته قرمزی ناشی از تابش آفتاب را به حداقل برساند، اما پژوهشگران هنوز مطمئن نیستند که این ماده از سرطان پوست جلوگیری می‌کند یا تأثیری مشابه ضدآفتاب دارد. در کارآزمایی‌ها از ترکیبات و دوزهای مشخصی استفاده می‌شود که ممکن است با محصولات تجاری تفاوت داشته باشند.
لاک گفت افرادی که زمان زیادی را در فضای باز می‌گذرانند، کسانی که پوست‌شان به نور خورشید حساس است یا افرادی که با ملاسما (عارضه‌ای پوستی که باعث ایجاد لکه‌های تیره و تغییر رنگ پوست می‌شود و اغلب صورت را درگیر می‌کند) دست‌به‌گریبان هستند، می‌توانند درباره مصرف این محصولات با متخصص پوست مشورت کنند. افرادی که سابقه سرطان پوست دارند یا پوست‌شان به نور حساس است یا دارویی مصرف می‌کنند که باعث افزایش حساسیت به نور خورشید می‌شود، باید قبل از مصرف این مکمل‌ها با پزشک مشورت کنند.
خانم‌های باردار یا شیرده و کودکان هم باید قبل از مصرف این محصولات با متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنند، زیرا اطلاعات چندانی درباره ایمنی مکمل‌ها برای این افراد در دسترس نیست.
غذاهای مفید برای پوست
پژوهشگران درحال بررسی تأثیر مواد غذایی حاوی کاروتنوئیدها و پلی‌فنل‌ها بر آسیب‌های پوستی ناشی از پرتوهای فرابنفش هستند. هریس-پینکس تأثیر این ترکیبات را «محسوس اما اندک» دانست و افزود که مقدار این ترکیبات برای محافظت از پوست در برابر آفتاب کافی نیست.
او پیروی از رژیم غذایی مدیترانه‌ای را توصیه می‌کند که سرشار از مواد غذایی حاوی کاروتنوئیدها و پلی‌فنل‌هاست؛ ترکیباتی گیاهی که به محافظت از سلول‌های پوست در برابر تنش اکسایشی کمک می‌کنند. گوجه‌فرنگی پخته و هندوانه حاوی لیکوپن هستند؛ کاروتنوئیدی که نقش احتمالی آن در کاهش آسیب‌های پوستی ناشی از پرتوهای فرابنفش مورد بررسی قرار گرفته است. هویج، سیب‌زمینی شیرین و سبزیجات دارای برگ تیره منبع کاروتنوئیدها هستند. همچنین می‌توانید از مرکبات سرشار از ویتامین ث و مغزیجات و دانه‌های حاوی ویتامین ئی استفاده کنید.
هریس-پینکس گفت: «مواد غذایی کامل حاوی کاروتنوئیدها، پلی‌فنل‌ها، ویتامین‌های ث و ئی و فیبر هستند؛ ترکیباتی که به تقویت سازوکار دفاعی پوست کمک می‌کنند.»
برخی مطالعات نشان می‌دهند که این مواد مغذی تا حدی از پوست در برابر آفتاب محافظت می‌کنند، اما جای راهکارهای محافظتی مطمئن را نمی‌گیرند.
جمع‌بندی
استفاده از مکمل‌های ضدآفتاب موضوعی است که به‌تازگی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است، اما کاهش قرمزی پوست به معنای کاهش آسیب نیست و این مکمل‌ها از سرطان پوست جلوگیری نمی‌کنند. محافظت در برابر آفتاب از جمله استفاده از ضدآفتاب، پوشیدن لباس‌های محافظ و قرار گرفتن در سایه همچنان مؤثرترین راهکار برای محافظت از پوست در برابر نور خورشید است. برای اطمینان از ایمنی برخی ترکیبات موجود در ضدآفتاب‌ها، به مطالعات بیشتری نیاز داریم. ضدآفتاب‌های معدنی حاوی اکسید روی یا دی‌اکسید تیتانیوم از نظر ایمنی مطمئن‌تر هستند.
لاک گفت برای محافظت از پوست لازم نیست از حضور در فضای باز خودداری کنید. وقت گذراندن در فضای باز به فعالیت بدنی و سلامت عمومی کمک می‌کند. نور خورشید منبع ویتامین د است؛ ویتامینی که از طریق مواد غذایی و مکمل‌ها هم دریافت می‌شود.
لاک گفت: «لازم نیست از حضور در فضای باز خودداری کنیم، بلکه باید از وقت گذراندن در فضای باز لذت ببریم و هم‌زمان مراقب پوست‌مان باشیم.»
