تأثیر مصرف دوز بالای ویتامین دی بر کاهش خطر دیابت در افراد پیشدیابتی ممکن است به نوع خاصی از ژن گیرنده ویتامین دی بستگی داشته باشد.
براساس مطالعهای که در مجله شبکه آزاد جاما انتشار یافته است، یک جهش ژنتیکی در حدود ۷۰ درصد از افراد پیشدیابتی در تأثیر دوز بالای ویتامین دی بر کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع دو دخیل است.
این پژوهش براساس کارآزمایی D2d (ویتامین دی و دیابت) انجام گرفته است. بیش از ۲ هزار بزرگسال آمریکایی که با پیشدیابت دستبهگریبان بودند، بهطور تصادفی برای شرکت در این مطالعه انتخاب شدند تا طی ۳ سال و نیم روزانه ۴ هزار واحد ویتامین دی یا دارونما بگیرند. این کارآزمایی در ابتدا نتیجه قابلتوجهی نداشت. مقدار ویتامین دی توصیهشده به بزرگسالان معمولاً بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ واحد در روز است.
اما وقتی پژوهشگران دیانای داوطلبان را بررسی کردند، تصویر دقیقتری به دست آوردند: افرادی که ژن پذیرنده ApaI آنها جهش یافته بود (ژنوتیپ AC یا CC)، واکنش قابلتوجهی به مصرف مکمل نشان دادند. این افراد در طول مطالعه ۱۹ درصد کمتر در معرض ابتلا به دیابت قرار گرفتند. ۳۰ درصد از افرادی که از ژنوتیپ AA برخوردار بودند، هیچ سودی از مصرف ویتامین دی نبردند.
بث داوسنهیوز، پژوهشگر اصلی مطالعه حاضر، در بیانیهای گفت: «دیابت عوارض جدی زیادی دارد که بهمرور ظاهر میشوند. اگر بتوانیم زمان دیابت را به تأخیر بیاندازیم، میتوانیم جلوی بعضی از این عوارض را بگیریم یا شدت آنها را به حداقل برسانیم.»
این مسئله از آن جهت حائز اهمیت است که پیشدیابت (قند خون بالاتر از حد طبیعی که هنوز به آستانه دیابت نرسیده) اغلب بدون علامت به پیشرفت خود ادامه میدهد. شناسایی افرادی که از ویتامین دی سود بیشتری میبرند، به پزشکان کمک میکند که در تجویز مکملها هدفمندتر عمل کنند.
نقش یک ژن در شکل واکنش بدن به ویتامین دی
ویتامین دی در خون به شکل فعالِ خود تبدیل میشود. گیرندههای ویتامین دی در بسیاری از سلولهای بدن بهوفور یافت میشوند.
وقتی ویتامین دی به این گیرندهها متصل میشود، به سلولها کمک میکند که عملکرد بهتری داشته باشند. برای نمونه، ویتامین دی در سلولهای پانکراس به ترشح انسولین و تنظیم قند خون کمک میکند.
افرادی که از ژنوتیپهای AC و CC برخوردار بودند، به ویتامین دی واکنش بهتری نشان دادند و از مصرف مکمل سود بیشتری بردند.
آناستاسیوس پیتاس، نویسنده ارشد مطالعه حاضر و استاد پزشکی دانشگاه تافتس، در بیانیهای گفت: «جذابیت ویتامین دی بهعنوان ابزار پیشگیری از دیابت در این است که ارزان و در دسترس است و مصرف آن دشواری خاصی ندارد.»
با اینحال، تعیین اینکه چه افرادی از دوزهای بالاتر سود بیشتری میبرند، به تحقیقات بیشتری نیاز دارد. داوسنهیوز میگوید در آینده ممکن است یک آزمایش ژنتیکی ساده و ارزان برای شناسایی این افراد طراحی شود.
نکاتی درباره سطح ویتامین دی
دیانا کوزا، متخصص ارشد تغذیه در بیمارستان پلینویو در نیویورک، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «اولین قدم این است که سطح ۲۵-هیدروکسیویتامین دی بدن را اندازهگیری کنیم.»
او افزود: «اگر سطح این ترکیب کمتر از حد لازم باشد، میتوان مصرف مکمل را در دستور کار قرار داد و همزمان رژیم غذایی و میزان مواجهه با آفتاب را بررسی کرد.»
کوزا به افرادی که مکمل مصرف میکنند توصیه میکند که روزانه ۶۰۰ تا ۸۰۰ واحد ویتامین دی-۳ دریافت کنند. او افزود: «اگر کمبود دارید یا بهدنبال پیشگیری هدفمند هستید، ممکن است به دوز بالاتری نیاز داشته باشید.»
در دستورالعملهای کنونی به همه تا سن ۷۰ سالگی توصیه میشود که روزانه ۶۰۰ واحد ویتامین دی مصرف کنند. به افراد مسنتر هم توصیه میشود که روزانه ۸۰۰ واحد ویتامین دی دریافت کنند. مصرف بیشازحد ویتامین دی زیانآور است و با افزایش خطر زمینخوردن و شکستگی استخوانها در سالمندان ارتباط دارد.
کوزا تأکید کرد که نور خورشید یکی از مؤثرترین منابع طبیعی ویتامین دی است و وقتگذراندن در فضای باز به افزایش سطح این ویتامین کمک میکند. بدون استفاده از ضدآفتاب زیر نور خورشید نمانید، زیرا مواجهه بیشازحد با آن به افزایش خطر سرطان پوست دامن میزند.»
او افزود که نور خورشید باعث مسمومیت ناشی از ویتامین دی نمیشود، اما مصرف مکملهای با دوز بالا میتواند مسمومتان کند. از اینرو، مصرف مکمل باید با احتیاط و زیر نظر پزشک انجام شود.
ماهیهای چرب مانند سالمون، تن، خالخالی، ساردین و قزلآلای رنگینکمان منبع طبیعی ویتامین دی هستند. جگر گاو، قارچ، زرده تخممرغ و روغن جگر ماهی هم منبع ویتامین دی هستند. کوزا گفت: «این مواد غذایی سرشار از پروتئین و چربیهای سالم هستند و مصرف متعادل آنها به تثبیت قند خون کمک میکند.»
