حذف هشدارهای مربوط به داروهای هورموندرمانی که پس از ۲۳ سال با تصمیم سازمان غذا و داروی آمریکا انجام گرفت، به شک و تردید بسیاری از خانمها رنگ حقیقت بخشیده است.
«یعنی فریب خوردم؟»
این پرسشی است که این روزها بیش از هرچیز از زبان بیمارانم میشنوم؛ پرسشی توأم با خشم، استیصال و اندوه زنانی که گمان میکنند سالهای زیادی از عمرشان را در بحبوحه یائسگی بیهوده سپری کردهاند، زیرا تصور میکردند که درمانی برای علائمشان وجود ندارد.
سازمان غذا و داروی آمریکا در اوایل ماه جاری اعلام کرد که پس از ۲۳ سال هشدارهای موسوم به «جعبه سیاه» را از روی بستهبندی داروهای هورموندرمانی حذف خواهد کرد. این عقبنشینی از نگاه بسیاری از زنان به منزله یک اعتراف دیرهنگام است.
اتفاقی که در سال ۲۰۰۲ رخ داد
اولین طرح پژوهشی ابتکار سلامت زنان در ژوئیه ۲۰۰۲ در نشریه پزشکی جاما انتشار یافت. نتایج نشان دادند که هورموندرمانی مبتنی بر استروژن و پروژستین خطر ابتلا به سرطان پستان، سکته مغزی و آمبولی ریه را افزایش میدهد. رسانههای اصلی با استناد به دادههای اولیه مطالعه گفتند که خطر جدی است و این امر به کاهش بیسابقه مصرف این داروها انجامید.
زنانی که پس از سالها توانسته بودند خواب آرام و راحتی را تجربه کنند، ناگهان داروهای خود را دور ریختند. داروخانهها با تماسهای پرشمار بیمارانِ هراسانی روبهرو شدند که خواستار لغو نسخههای خود بودند. پزشکان عمومی که در زمینه مدیریت یائسگی آموزش ندیده بودند، به بیماران میگفتند «اول مصرف دارو را قطع کنید و بعداً دنبال پاسخ بگردید.»
بیماران دارو را قطع کردند و بسیاری از زنان به مدت دو دهه در خلوت خود رنج کشیدند.
چرخش تاریخی سازمان غذا و داروی آمریکا
سازمان غذا و داروی آمریکا در روز ۱۰ نوامبر اعلام کرد که هشدارهای موسوم به «جعبه سیاه» را در رابطه با خطر بیماریهای قلبیعروقی، سرطان پستان و دمانس از روی بستهبندی داروهای هورمونی یائسگی حذف خواهد کرد.
دکتر مارتی مکاری، رئیس سازمان غذا و داروی آمریکا، ضمن اعلام این چرخش بهصراحت گفت که رسانهها زنان را از درمانی که میتوانست مسیر زندگیشان را متحول کند ترساندهاند و به تفاوت بین داروهای مبتنی بر استروژن و داروهای هورمونی ترکیبی اشاره کرد. او افزود که «ماشین هراسآفرینی» سالها قبل از تبیین دادههای علمی به حرکت درآمده بود.
او همچنین جملهای را به زبان آورد که تأثیر عمیقی بر زنان گذاشت: سازمان غذا و داروی آمریکا پس از ۲۳ سال به هراسی که زنان را از درمانی حیاتی خود دور کرده بود پایان میدهد.
این جمله از نگاه بسیاری از بیماران مؤید چیزی بود که گویی نیمی از عمرشان را در انتظار شنیدنش سپری کرده بودند.
جزئیات بسیار حائز اهمیت هستند
جزئیاتی که بیش از هرچیزی اهمیت داشتند، سالها در مقالات حوزه پزشکی از جمله مقاله سال ۲۰۰۲ و دو مطالعه پیگیرانه مجله جاما در سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۲۰ نادیده گرفته شدند.
گروه مورد مطالعه مسنتر بودند
زنان حاضر در طرح ابتکار سلامت زنان در دوره پس از یائسگی و در بازه سنی ۵۰ تا ۷۹ سال بودند و میانگین سنی آنها ۶۳ سال بود که یعنی بیش از یک دهه از آغاز یائسگیشان میگذشت. بیشتر آنها سابقه هورموندرمانی نداشتند و بخش قابلتوجهی نیز با عوامل خطر قلبیعروقی دستبهگریبان بودند.
هورمونها مصنوعی بودند
نتیجه نامطلوبی که در بین زنان گروه استروژن کونژوگه و مدروکسیپروژسترون استات- دو ترکیب قدیمی و مصنوعی که در بازههای زمانی متفاوتی تولید شدهاند- مشاهده شد، به انواع روشهای هورموندرمانی و تمام گروههای سنی تعمیم داده شد.
درمانی مبتنی بر استروژن نتایج متفاوتی رقم زد
براساس مطالعه ابتکار سلامت زنان، داوطلبان گروه استروژن که رحم خود را برداشته بودند و استروژن را بدون پروژستینهای مصنوعی دریافت میکردند، کمتر دچار سرطان پستان میشدند.
اما کمتر کسی در بحبوحه دلنگرانی زنان به روایتهای علمی توجه میکرد.
عامل حیاتی
شماری از پزشکان در اوایل سال ۲۰۰۰ دچار تردید شدند، زیرا گزارشات رسانهای با مشاهدات بالینی آنها همخوانی نداشتند. هورمونهای مورد استفاده در طرح ابتکار سلامت زنان با استرادیول و پروژسترونِ زیستهمسان که سالها تجویز شده و نتایج مثبتی هم به ارمغان آورده بودند تفاوت داشتند. زنانی که بیش از همه از هورموندرمانی سود بردند، کسانی بودند که درمان را در آستانه یائسگی آغاز کرده و آن را به سنین بالا موکول نکرده بودند.
زمانبندی بسیار حائز اهمیت است. واکنش بدن به استروژن در دوران پیش از یائسگی نسبت به ده سال بعد کاملاً متفاوت است. رگها با کمبود استروژن انعطاف خود را از دست میدهند و با انباشت چربی و تشکیل پلاک مواجه میشوند. به این ترتیب، تغییرات متابولیکی وارد عمل میشوند. نسبت سود و زیان هورموندرمانی در سنین مختلف تفاوت قابلتوجهی دارد.
این همان مفهومی است که در طب نوین تحت عنوان «فرضیه زمانبندی» شناخته میشود؛ ایدهای که میبایست در سرخطر خبرها باشد، اما بهطور کامل نادیده گرفته شده است.
زنان در دو دهه اخیر در سایه همین خبرها زندگی کردند و تبعات هراس و اطلاعات نادرست را با تمام وجود به جان خریدند.
چیزی که زنان از دست دادند
مسئله این نیست که هورموندرمانی بینقص است یا به دردِ همه میخورد یا خیر؛ مسئله این است که زنان هرگز شانس این را نداشتند که براساس اطلاعات صحیح دست به انتخاب بزنند.
زنانی که در سنین پایین- بهطور ایدهآل، کمتر از ۱۰ سال پس از یائسگی- سراغ هورموندرمانی میروند، معمولاً با بهبود خواب، کاهش اضطراب و تحریکپذیری و کاهش احتمال پوکی استخوان مواجه میشوند.
بسیاری از زنان هم از تقویت توان شناختی، بهبود شاخصهای قلبیعروقی و تقویت قوای جنسی و کیفیت روابط عاطفی خود میگویند. با اینکه کمتر به آن اشاره میشود، اما شاید مهمترین راهکار سادهترین گزینه باشد: بازگشت به طب شواهدمحور.
جمعبندی
دستورالعمل جدید سازمان غذا و داروی آمریکا یک رویکرد جدید یا تغییر ناگهانی نیست. این دستورالعمل به منزله بازگشت به طب شواهدمحور است؛ راهکاری که میلیونها زن باید از همان ابتدا به آن رجوع میکردند.
هورموندرمانی به همه زنان توصیه نمیشود و قرار نیست معجزه کند. با اینحال، ابزار قدرتمندی است. زنان با شرایط مناسب در زمان مناسب میتوانند از هورموندرمانی برای احیای کیفیت ازدسترفته زندگی استفاده کنند.
وظیفه ما- بهعنوان پزشک، روزنامهنگار و جامعه- این است که تبعات دلنگرانیهای قبلی را برای زنان جبران کنیم: شفافیت، حق انتخاب و اختیار.
درباره نویسنده: دکتر جینگدوآن یانگ، روانپزشک دارای بورد تخصصی است که در درمانهای ترکیبی و پزشکی سنتی چین برای بیماریهای مزمن روانی، رفتاری و جسمی تخصص دارد. او بنیانگذار و مدیر پزشکی مؤسسه پزشکی ترکیبی یانگ و مؤسسه آمریکایی طب سوزنی بالینی و همچنین مدیرعامل مرکز پزشکی نادرن در ایالت نیویورک است.
