اتفاقی که شاید مثل یک آسیبدیدگی جزئی به نظر برسد، میتواند الگوی حرکتی کل بدن را تا مدتها دستخوش تغییر کند.
مچ پای یک خانم جوان شش ماه پیش دچار پیچخوردگی شد. بعد از فروکشکردن ورم تصور میکرد آسیب پای او بهبود یافته است. اما خیلی زود با درد و گرفتگی در ناحیه کمر، ناراحتی هنگام نشستن یا ایستادن طولانیمدت و حتی درد گردن و شانه روبهرو شد. ورزش هم تأثیر چندانی نداشت. اتفاقی که با یک آسیبدیدگی جزئی شروع شده بود، بهتدریج الگوی حرکتی بدن او را دستخوش تغییر کرد و مشکلات زیادی به بار آورد.
پیچخوردگی خفیف روی کل بدن اثر میگذارد
چن چائولونگ، مدیر کلینیک طب سنتی چینی کوآن شنگ و متخصص طب سنتی چینی، در برنامه «سلامت زنان» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «یکی از نگرانیهایی که درباره پیچخوردگی مچ پا وجود دارد این است که این آسیبها گاهی ترمیم نمیشوند.»
وقتی ناراحتی مچ پا شیوه راهرفتن شما را دستخوش تغییر میکند، سایر مفاصل و عضلات برای جبران دستبهکار میشوند. این وضعیت به مرور زمان فشار زیادی به زانو، لگن، کمر و حتی گردن و شانه وارد میکند و فرد با درد، ناراحتی و تغییر الگوی حرکتی مواجه میشود. براساس طب سنتی چینی، «کوچکترین تغییر در بدن روی کل بدن اثر میگذارد.»
چن افزود: «اگر آسیبدیدگی مچ پا بعد از شش ماه یا حتی یک سال پابرجا بماند، ممکن است مشکل از ناهماهنگی عضلات و استخوانها باشد. همترازی عضلات باعث میشود نیرو بهطور یکنواخت در مچ پا توزیع شود. اگر مفصل ترمیم نشود، ممکن است با هرقدم احساس ناراحتی کنید.»
چن به پرونده بیماری اشاره کرد که مچ پای خود را گچ گرفته بود. استخوانها و بافتهای نرم اطراف مچ او بعد از بازکردن گچ همچنان نیاز به درمان داشتند و میبایست براساس طب سنتی چینی ترمیم میشدند تا روند بهبودی تکمیل شود.
چن راهکارهای طب سنتی چینی را یک «هنر سنتی» میداند و معتقد است که معاینه دستی اهمیت بسیاری دارد. دررفتگی خفیف مچ پا ممکن است در عکس رادیولوژی مشخص نباشد. از اینرو، انجام معاینه دستی برای تشخیص ضرورت دارد. پزشک از هردو دست کمک میگیرد و ساختارها و بافتهای دو سمت بدن را با هم مقایسه میکند. وجود نقاط حساس، سفتی بافت یا تشکیل بافت اسکار میتوانند نشانه ناقصماندن روند بهبودی باشند.
چرا مچ پا دائماً پیچ میخورد؟
چن گفت خیلیها بهدلیل عدم رسیدگی به آسیبدیدگیهای قبلی مستعد پیچخوردگی مچ پا هستند. اگر مچ پا بعد از پیچخوردگی بهطور کامل ترمیم نشود، بدن برای جبران این وضعیت بافت اسکار ایجاد میکند و الگوی حرکتی خود را تغییر میدهد تا از مفصل حمایت کند.
ایجاد بافت اسکار تا حدی به پایداری مفصل مچ کمک میکند، اما جزو ساختار طبیعی مچ پا به حساب نمیآید. بافت اسکار نمیتواند فشار وارده را تاب بیاورد. از اینرو، مچ پا در حین انجام ورزش یا فعالیتهای روزمره در معرض پیچخوردگی مکرر قرار میگیرد.
پیشگیری از پیچخوردگی مچ پا به عضلات مرکزی بدن بستگی دارد
چن درباره راههای پیشگیری از پیچخوردگی مچ پا گفت تمرینات مربوط به قدرت و تعادل از جمله پلانک، اسکوآت، لانج، ایستادن روی یک پا و بالا بردن پاشنه با تقویت عضلات مرکزی بدن، لگن، پاها، مچ پا و کف پا، احتمال بروز آسیبهای ناگهانی را به حداقل میرسانند. داشتن عضلات قوی و انعطافپذیر باعث میشود که بدن هنگام پیچخوردگی ناگهانی پا بهسرعت واکنش نشان دهد، پایداری مفصل افزایش یافته و احتمال پیچخوردگی کاهش پیدا کند.
مطالعه مروری سال ۲۰۲۰ در مجله پزشکی ورزشی بریتانیا نشان داد افرادی که مستعد پیچخوردگی پا هستند و با ناپایداری مچ پا دستوپنجه نرم میکنند، معمولاً از ضعف عضلات اندام تحتانی رنج میبرند. این مشکل به مچ پا محدود نمیشود، بلکه کل زنجیره حرکتی بدن را تحت تأثیر میگذارد. از اینرو، توانبخشی نباید با تمرکز روی مچ پا انجام شود، بلکه باید به وضعیت عضلات پا و لگن هم رسیدگی کند.
اقدامات فوری بعد از پیچخوردگی
چن میگوید اگر دچار پیچخوردگی مچ پا شدید، بلافاصله از راهکار زیر استفاده کنید:
- محافظت از عضو آسیبدیده
- استراحت
- کمپرس یخ
- باندپیچی مچ
- بالا نگهداشتن پا
باندپیچی و ثابت نگهداشتن مفصل، مهمترین بخش کمکهای اولیه بهشمار میآید که به تثبیت مفصل و کاهش درد کمک میکند. برای این کار میتوانید از کمربند، باند سهگوش یا وسایل مشابه استفاده کنید. چن گفت: «باند را دور مچ پا ببندید. اگر بتوانید از لقزدن مچ پا جلوگیری کنید، نیمی از مسیر بهبودی را طی کردهاید.»
اگر راه رفتن برایتان سخت است یا با قرمزی و تورم شدید، داغشدن پا و درد موضعی یا کبودی زیر پوست مواجه شدید، ممکن است به استخوان یا بافتهای عمقی خود آسیب رسانده باشید. در این حالت باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
چن درباره مدتزمان بهبودی گفت: «اگر شکستگی رخ نداده باشد، پیچخوردگی معمولی مچ پا طی ۴ تا ۶ هفته بیش از ۸۰ درصد بهبود پیدا میکند. اگر آسیب به استخوانهای مجاور پا یا مچ پا سرایت کرده باشد، روند بهبودی ۸ تا ۱۲ هفته طول میکشد. اگر دررفتگی شدید یا شکستگی استخوان رخ داده باشد، معمولاً نیازی به جراحی نیست و ثابت نگهداشتن مچ و درمانهای غیرتهاجمی کفایت میکنند.
