در حالی شواهد حاکی از آن است که پکن در کمک به جمهوری اسلامی در سرکوب خیزش ملی ایران نقش مهمی داشته است، گزارشها نشان میدهد بعد از این سرکوب، حزب کمونیست چین به دنبال افزایش همکاریهای امنیتی با جمهوری اسلامی است.
براساس گزارشها، همکاریهای امنیتی چین کمونیستی با جمهوری اسلامی از آموزش نیروهای نظامی برای سرکوب شهری تا فراهم کردن ابزارهای سرکوب و نظارت بر شهروندان ایران را در بر میگیرد.
نقش پکن در آموزش نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی
خبرگزاری «دفاع مقدس»، رسانه وابسته به ستاد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه نهم بهمن به نقل از احمدرضا رادان، فرمانده کل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی، گزارش داده است که یادداشت تفاهم همکاری امنیتی میان فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی و وزارت امنیت عمومی چین نهایی شده و قرار است در دیدار بعدی میان طرفین امضا شود.
براساس این گزارش، بخشی از همکاریهای امنیتی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی و بخش امنیتی جمهوری خلق چین مربوط به آموزش، فناوری، امنیت عمومی و امنیت سیاسی است.
نهاد رسانهای «امبیان» که به موضوعات خاورمیانه و چین میپردازد، در تحلیلی به همکاری بخش امنیتی جمهوری اسلامی و جمهوری خلق چین پرداخته و نوشته است که قدمت همکاری این دو حکومت در بخشهای امنیتی به حدود یک دهه میرسد و این همکاریها بر سه بخش شامل آموزش نیروی نظامی، کنترل شهروندان و تجهیز جمهوری اسلامی به فناوریهای پیشرفته نظارتی متمرکز بوده است. با این حال، چند هفته پیش از خیزش ملی ایران، همکاریهای امنیتی جمهوری اسلامی و جمهوری خلق چین به اوج خود رسید، بهویژه اینکه پکن تلاش کرد تا به موازات آموزشهای عملی، الگوهای کنترل و سرکوب را به تهران منتقل کند.
مقامات چین کمونیستی مدلی از سرکوب را توصیه میکنند که بر پایه «حفظ ثبات» و بقای نظام حاکم بهعنوان بالاترین اولویت بنا شده است. در این الگو، امنیت رژیم حاکم مهمترین است و تمام ملاحظات دیگر اولویت ندارد. همین الگو در داخل چین، بهویژه در منطقه سینکیانگ، به اجرا درآمده و میلیونها نفر را تحت کنترل و نظارت دائمی قرار میدهد.
شواهد نشان میدهد حزب کمونیست چین برای حفظ رژیم خود از فناوریهای نظارتی دیجیتال بهره میبرد.
راجر بویز، تحلیلگر، در مقالهای در روزنامه تایمز بریتانیا، رژیم چین را بزرگترین برنده در سرکوب مرگبار خیزش ملی ایران دانسته و نوشته است الگوی سرکوب دیجیتال چین که بهطور کامل توسط هسته سخت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به کار گرفته شد، نقش مهمی در خاموش شدن سریع اعتراضات داشت، بهطوریکه اعتراضات ژانویه (دی ماه) حتی زودتر از اعتراضات حجاب در سال ۱۴۰۱ و اعتراضات آبان ۱۳۹۸ فروکش کرد.
او سرکوب مرگبار خیزش ملی را حاصل همکاری محور «اژدها–ملا» دانست و افزود: «برای من تأثیرگذارترین صحنهای که در یک ماه گذشته از ایران دیدم، ویدئویی بود از یک معترض سیاهپوش که با احتیاط روی یک تیر فلزی باریک بالای یک بزرگراه شهری راه میرفت. هدف او از این کار، غیرفعال کردن یک دوربین ترافیکی بود؛ دوربینی که گفته میشد با فناوری چینی کار میکند و تصاویر تشخیص چهره را به یک مرکز کنترل در تهران میفرستد.»
به گفته این تحلیلگر، این دوربینها به سامانههای هویت ملی وصل هستند، رفتوآمد افراد را زیر نظر میگیرند و حتی میتوانند رفتار افراد را بهصورت لحظهای تحلیل و پیشبینی کنند. چنین اطلاعاتی بهطور مستقیم در اختیار دستگاههای امنیتی جمهوری اسلامی قرار میگیرد. با این حال، این سیستمها در چین کارآمدتر هستند، چون رژیم چین حجم بسیار بزرگی از دادههای شخصی شهروندان چینی را در اختیار دارد و میتواند آنها را بهطور گسترده پردازش کند. جمهوری اسلامی در حال حاضر چنین توان فنی گستردهای ندارد، اما دیدارهای منظم میان احمدرضا رادان، فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی و وزیر امنیت عمومی چین نشان میدهد که مقامهای جمهوری اسلامی علاقه زیادی به استفاده از تجربه و فناوریهای چین در این زمینه دارند.
به گفته راجر بویز، بخش مهمی از همکاری پکن و تهران مربوط به فهم بهتر نحوه شکلگیری و سازماندهی اعتراضها است؛ اینکه معترضان چگونه با هم در تماس هستند، چه کسانی هدایتکننده هستند و مردم را به کدام سو میبرند.
این موضوعها در چین بهصورت رسمی آموزش داده میشوند. در یک دوره آموزشی ویژه برای افسران پلیس در دانشگاه امنیت عمومی چین، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی که اغلب از سپاه پاسداران هستند، شرکت میکنند و با تمرینهای شبیهسازیشده یاد میگیرند چگونه اعتراضها را شناسایی و کنترل کنند.
این نیروها بعد از بازگشت به ایران معمولاً بهسرعت ارتقا میگیرند و تلاش میکنند همان ابزارها و فناوریهای چینی را وارد کشور کنند؛ ابزارهایی مانند دوربینهای تشخیص چهره و سامانههای هوش مصنوعی که میتوانند افراد را بر اساس ویژگیهای قومی یا جمعیتی دستهبندی کنند.
در این میان، «تیاندی» از مهمترین شرکتهای عرضه ابزارهای فناورانه نظارتی وابسته به حزب کمونیست چین بهشمار میرود.
بازوهای سرکوب حزب کمونیست چین در ایران
براساس گزارش دیپلمات، شرکتهای چینی نقش مهمی در گسترش ساختار نظارتی جمهوری اسلامی ایفا کردهاند. در مرکز این شبکه، شرکت «تیاندی تکنولوژیز» قرار دارد؛ تأمینکننده بزرگ فناوریهای نظارت تصویری که حضور گستردهای در ایران یافته است. تیاندی که سابقه طولانی همکاری با وزارت امنیت عمومی چین دارد، تجهیزات خود را از طریق نمایندگان محلی به ایران عرضه کرده و بنا بر گزارشها، این تجهیزات برای کنترل اعتراضات و شناسایی مخالفان مورد استفاده قرار گرفتهاند.
این گزارش افزود شرکتهای چینی همچنین در ایجاد و تقویت اینترانت در ایران نقش داشتهاند و قطع ارتباط ایران با جهان خارج را آسانتر کردهاند و بهطور فعال در تأمین فناوری و تجهیزات برای تولیدکنندگان پهپادهای جمهوری اسلامی مشارکت داشتهاند.
تحقیقات مؤسسه «خارون» نشان میدهد شبکه فروش تیاندی در ایران از طریق شرکتهای داخلی مانند «آتینگار بصیر الکترونیک» و «علم و صنعت حافظ گستر» فعالیت میکند؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و پلیس راهور جمهوری اسلامی از مشتریان این شرکتها هستند.
براساس تحقیق یادشده، این شبکه تنها به تیاندی محدود نمیشود و برندهای تحریمشده دیگری مانند هایکویژن و داهوا نیز در آن حضور دارند؛ این شرکتها که پیشتر به دلیل نقششان در نظارت گسترده و سرکوب در چین تحریم شدهاند، اکنون نمایندگیهایشان در ایران به جمهوری اسلامی برای نظارت و کنترل شهروندان کمک میکند.
گستردگی این همکاریها واکنشهایی نیز در داخل ایران برانگیخته است. در بهار ۲۰۲۴، چهار عضو شورای شهر تهران درباره «قراردادهای محرمانه نظارتی» میان شهرداری تهران و شرکتهای چینی اعتراض کردند. گزارشها حاکی از برنامهریزی برای خرید صدها میلیون یورو تجهیزات نظارتی، از جمله دوربینهای تشخیص چهره بود؛ قراردادهایی که جزئیات شفافی درباره طرفهای چینی آنها منتشر نشد.
دیپلمات با استناد به روایتهای شاهدان عینی نوشته است که از پهپادها نیز برای محاصره و سرکوب معترضان ایرانی و شلیک به سوی جمعیت در خیزش ملی ایران استفاده شده است. از پهپادها برای شناسایی قربانیان در خیابانها یا حتی در داخل خانههایشان استفاده شده است؛ آن هم پس از آنکه شعار دادن از داخل منازل برای پرهیز از حضور در خیابان به یکی از شیوههای رایج اعتراض در ایران تبدیل شد.
در این گزارش آمده است اگر جمهوری اسلامی دوام بیاورد، بخش قابل توجهی از این بقا مرهون فناوریهای نظارتی و ابزارهای سرکوبی خواهد بود که رژیم چین به جمهوری اسلامی داده است. از این منظر، چین به هیچ وجه بازیگری حاشیهای در بحران کنونی نیست، بلکه بازیگری است که نفوذش هرچند پنهان، اما عمیقاً در ماجرای سرکوب اعتراضات در ایران احساس میشود.
دلایل کمک چین کمونیستی به جمهوری اسلامی برای سرکوب
اگر تصور کنیم حزب کمونیست چین که حاکمیت سیاسی و اقتصادی چین را در دست دارد، فقط برای منافع اقتصادی خود ابزارهای سرکوب به جمهوری اسلامی میفروشد، یک اشتباه محض است.
رژیم چین مقاصد متعددی از فروش ابزارهای سرکوب و همکاریهای امنیتی برای تمدید عمر جمهوری اسلامی دارد.
راجر بویز معتقد است برای فهم کمکهای پکن به تهران باید به طرح «ابتکار امنیت جهانی» شی جینپینگ توجه کرد که مبتنی بر تسلط بر فناوریهایی است که امکان برقراری یک حکومت پلیسی و حکمرانی بر پایه سرکوب را فراهم میکند.
به گفته او، این طرح وعده میدهد به دولتها در مبارزه با جرایم کمک کند که در ظاهر مثبت به نظر میرسد، اما همزمان به حکومتها امکان میدهد با ردیابی منتقدان خواهان براندازی رژیم، در قدرت بمانند.
این تحلیلگر غربی این طرح را تلاش پکن برای ایجاد یک مجمع جهانی امنیتی در رقابت با کنفرانس امنیتی مونیخ دانسته و ادامه داده است که پکن در این طرح دیپلماسی امنیتی فاقد ارزشهای مبتنی بر حقوق بشر و دموکراسی را به دولتها پیشنهاد میدهد؛ بنابراین میتوان حدس زد که چه توافقها و همکاریهایی ممکن است شکل بگیرد.
رسانه «مدرن دیپلماسی» گزارش داده است که پکن بعد از جنگ ۱۲روزه اسرائیل با جمهوری اسلامی تلاش کرده توان پدافندی و موشکی جمهوری اسلامی را تقویت کند و با نفوذ سرویس اطلاعاتی اسرائیل به پایگاههای دادههای رسمی و نرمافزارهای دولتی مقابله کند تا شکافهای امنیتی رژیم حاکم در ایران ترمیم شود و جمهوری اسلامی در برابر حملات مشابه زمینگیر نشود.
براساس این گزارش، برنامه پنجساله پانزدهم چین (۲۰۲۶–۲۰۳۰) بر تقویت توان امنیت سایبری و هوش مصنوعی جمهوری اسلامی بهعنوان ابزارهای کلیدی در برابر حملات و اختلالهای سایبری اسرائیل و آمریکا تمرکز دارد. در واقع، جمهوری خلق چین در تلاش است مانع فروپاشی جمهوری اسلامی شود.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
