مهربانی ممکن است یکی از مؤثرترین پادزهرهای دمانس باشد.
همه تا حد زیادی با کارهایی که برای سلامت مغز مفید هستند آشنایی داریم: ورزش منظم، تغذیه سالم و خواب شبانه ۷ تا ۸ ساعته. اینبار پیشنهاد تازه و شگفتانگیزی برای تقویت عملکرد شناختی مطرح شده است: کمک به دیگران.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ در نشریه علوم اجتماعی و پزشکی انتشار یافت، نشان داد که کمک به دیگران میتواند عملکرد شناختی را تقویت و روند افت آن را آهستهتر کند. فرقی نمیکند فعالیتهای داوطلبانه انجام دهید یا به اطرافیان خود کمک کنید؛ مهربانی میتواند یکی از بهترین پادزهرهای دمانس باشد.
یک عادت ساده
این پژوهش با استفاده از دادههای مطالعه سلامت و بازنشستگی که بالغ بر ۳۰ هزار شهروند آمریکایی ۵۱ ساله و بزرگتر بیش از دو دهه در آن مشارکت داشتند، بررسی کرد که دو نوع کمک به دیگران و تغییر مدتزمانی که صرف این فعالیتها میشود، چه تأثیری بر عملکرد شناختی در دوران سالمندی دارند. این عملکرد از طریق آزمون حافظه، تمرکز و پردازش ذهنی ارزیابی شد.
داوطلبان در قالب نظرسنجیهای تکراری گزارش دادند که آیا طی یک سال گذشته در ایندو فعالیت مشارکت داشتهاند یا خیر: کمکهای داوطلبانه رسمی در نهادهای مذهبی، آموزشی، سلامتمحور یا دیگر نهادهای خیریه، یا کمکهای غیررسمی مانند کمک کردن به دوستان، همسایگان یا بستگان دور.
داوطلبان مدتزمان اختصاصیافته به ایندو فعالیت را در قالب صفر، ۱ تا ۹۹ ساعت، ۱۰۰ تا ۱۹۹ ساعت یا بیش از ۲۰۰ ساعت گزارش کردند.
بهطور کلی، کمک به دیگران در هردو مورد عملکرد شناختی داوطلب را بهبود بخشید و روند افت آن را آهستهتر کرد، اما دست کشیدن از کمک اثر معکوس داشت.
تغییر مدتزمان کمک حائز اهمیت بود. افرادی که به کمک به دیگران روی آورده بودند، با افزایش مدتزمان اختصاصیافته به این کار با بهبود عملکرد شناختی مواجه شدند.
در مقابل، کاهش مدتزمان کمک- نه دست کشیدن از آن- اثر منفی نداشت، مگر در مواردی که فرد مدتزمان فعالیتهای داوطلبانه رسمی خود را از بالای ۲۰۰ ساعت در سال به ۱ تا ۹۹ ساعت کاهش داده بود. این یافتهها نشان میدهند که تغییر تدریجی میتواند به نتایج شناختی بهتری منجر شود.
تداوم از اهمیت ویژهای برخوردار بود. داوطلبانی که به کمکهای خود ادامه دادند، از مزایای این کار بهرهمند شدند. سائه هوانگ هان، نویسنده اصلی مطالعه، به اپک تایمز گفت: «داوطلبان بسته به نوع و مدتزمان کمک با حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش در روند افت شناختی مواجه شدند.»
از این گذشته، مدتزمان بیشتر همیشه بهتر نیست. بهترین دستاوردهای شناختی زمانی حاصل میشوند که داوطلب در زمان کمک احساس راحتی کند. این مطالعه نشان داد که کمکرسانی در حد متوسط- حدود ۲ تا ۴ ساعت در هفته- همیشه با بهبود قابلتوجه عملکرد شناخت همراه است.
هان گفت: «من در تحقیقات خود به شواهدی دست یافتم که نشان میدهند کمک به دیگران میتواند سرعت افت شناختی مرتبط با خطر ژنتیکی آلزایمر را به حداقل برساند و بهعنوان یکی از متغیرهای سبک زندگی حتی از گروههای پرخطر هم محافظت کند.»
کمک کردن چگونه اثر میکند
کمک به دیگران در قالب فعالیتهای داوطلبانه و کمکهای غیررسمی امکان تعامل اجتماعی مؤثر را فراهم میکند و از این حیث با فعالیتهای تقویتکننده مغز مانند مطالعه یا حل جدول تفاوت دارد. هان گفت: «این فعالیتها از نظر شناختی غنی بوده و امکان تعامل انسانی واقعی، تبادل عاطفی و ایجاد حس هدفمندی را فراهم میکنند؛ مواردی که در کنار هم باعث بهبود سلامت شناختی میشوند.»
نویده فرهاد، دانشجوی پزشکی، در زندگی اغلب به دیگران کمک میکند. او به اپک تایمز گفت که ارتباط با عزیزان تأثیر قابلتوجهی بر خلقوخوی او داشته و عملکرد تحصیلی و نمرات او را بهبود داده است. او افزود که به دلیل مشغله کاری و تحصیلی اغلب گوشهگیر میشود و این وضعیت روحیهاش را خراب میکند. کمک به بستگان باعث میشود که کمتر احساس تنهایی کند، شادتر باشد و راحتتر تمرکز کند. او گفت: «من عاشق مراقبت از خواهرزادهها و برادرزادههایم هستم. خندهها و انرژی مثبت آنها باعث میشود که استرس کمتری داشته باشم، از فشارهای روزمره فاصله بگیرم و با انگیزه ادامه دهم.»
کمکرسانی به دیگران از منظر عصبزیستشناختی باعث فعالشدن شبکههای بههمپیوسته از جمله محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال میشود که به تنظیم استرس کمک میکند. کمکرسانی همچنین دستگاه عصبی سمپاتیک را فعال میکند که بدن را در مواجهه با استرس و خطر برای واکنش «ستیز یا گریز» آماده میکند و باعث حفظ تعادل درونی میشود. این عمل همچنین باعث فعالشدن دستگاه ایمنی میشود که از بدن در برابر بیماری و التهاب محافظت میکند. این موارد درمجموع از سلامت شناختی و جسمانی پشتیبانی میکنند.
هان براساس مطالعات پیشین خود به این نتیجه رسید که فعالیتهای داوطلبانه میتوانند استرس مزمن را به حداقل برسانند، سطح التهاب را کاهش دهند، از سلامت قلبی حمایت کرده و افت عملکرد جسمانی را آهستهتر کنند.
کمکرسانی پایدار: چگونه شروع کنیم
افرادی که میخواهند به دیگران کمک کنند، ممکن است با چالشهایی مانند ساعات کاری طولانی، رفتوآمدهای زمانبر و مسئولیتهای خانوادگی مواجه باشند که انجام فعالیتهای متفرقه را دشوار میکند.
هان میگوید: «به همه توصیه میکنم از کم شروع کنند و سراغ فعالیتی بروند که شامل تعامل انسانی مؤثر باشد و تداوم پیدا کند.»
مهم این است که در طول زمان ثبات داشته باشید، نه اینکه صرفاً چندین ساعت به دیگران کمک کنید. راهبرد معقول و مؤثر برای افراد پرمشغله این است که عصرهای آخر هفته را هر یک یا دو هفته یکبار به این فعالیتها اختصاص دهند.
فرهاد گفت: «اکیداً توصیه میکنم به دیگران کمک کنید، اما توان ذهنی، جسمی و مالیتان را هم در نظر بگیرید. مطمئن شوید برای کمک به دیگران آمادگی دارید و این کار شما را دچار خستگی مفرط نمیکند.»
محدودیتهای جسمانی برای سالمندان چالشهای بیشتری ایجاد میکنند. با اینحال، هان میگوید کمکرسانی مفید لزوماً نباید از نظر جسمانی طاقتفرسا باشد. فعالیتهایی مانند راهنمایی، آموزش و پیگیری حال دیگران بهشدت تعاملی و از نظر اجتماعی مؤثر هستند.»
فرقی نمیکند جوانترها را راهنمایی میکنید، برای کار در کتابخانه محلی داوطلب میشوید یا در پاکسازی خیابان یا محل مورد علاقهتان مشارکت میکنید؛ حس ناشی از کمک به دیگران فراتر از رضایت فردی است. این فعالیتها میتوانند در بلندمدت از مغز شما محافظت کنند.
