بیشفکری میتواند به طحال آسیب وارد کند؛ اندامی که مسئولیت هضم و تفکر را برعهده دارد.
ژو ژنهنگ (۱۲۸۲-۱۳۵۸)، پزشک پرآوازه دوران دودمان یوآن، در قرن چهاردهم با موردی مرموز مواجه شد. یک خانم جوان، که ۶ ماه تمام در بستر بود، بیاشتها شده بود و هیچ پزشکی نمیتوانست او را درمان کند. ژو با بررسی دقیق نبض بیمار به علت بیماری پی برد: درد عشق. از روزی که نامزد خانم غیبش زده بود ۵ سال میگذشت و خبری از بازگشت او نبود. خانم جوان مدام به او فکر میکرد.
ژو که به تخصص پزشکی و دانش روانشناسی خود شهرت داشت، روش غیرمتعارفی را در پیش گرفت و به پدرِ خانم جوان گفت که «برای درمان این بیماری باید با ایجاد خشم به او شوک وارد کنیم.» ژو با جسارت وارد اتاق خانم شد و با شدت تمام او را سرزنش کرد: «شما دوشیزه هستی و با اینحال دلواپس یک مرد شدهای!» خانم جوان از حرف او آزردهخاطر شد و احساساتش طغیان کرد. اشک از چشمهای او سرازیر شد. اشتهای خانم در کمال تعجب بعد از غلیان احساسات به حالت عادی بازگشت. حالا دوباره احساس گرسنگی میکرد!
ماجرای این خانم در یکی از کتابهای طب سنتی چینی موسوم به «بایگانی پروندههای پزشکی» به ثبت رسیده است.
از دیدگاه طب سنتی چینی، طحال از نظر فیزیکی مسئول هضم است و از نظر ذهنی با اندیشه ارتباط دارد. خانم جوان بیشازحد به نامزدش فکر میکرد که باعث تضعیف طحال شده و او را بیاشتها کرده بود.
طحال؛ سیستمی فراتر از یک اندام ساده
مفهوم «طحال» در طب شرقی تفاوت قابلتوجهی با طب غربی دارد. براساس طب غربی، طحال در بخش فوقانی سمت چپ شکم قرار گرفته و چهار عملکرد اصلی دارد: تولید خون در دوران جنینی، ذخیره خون، از بین بردن سلولهای سالخورده و باکتریها و پشتیبانی از سیستم ایمنی.
اما طب سنتی چینی طحال را نه بهعنوان یک اندام ساده، بلکه بهعنوان یک سیستم عملکردی جامع در نظر میگیرد.
طب مدرن اندامها را بهصورت عینی و فیزیکی تعریف میکند، اما طب سنتی آنها را سیّالتر و بهعنوان یک سیستم یکپارچه و جامع میبیند که از قسمتهای مختلف تشکیل شده است.
دکتر لای کوک، متخصص طب سنتی چینی در هنگ کنگ، به اپک تایمز گفت که طحال کنترل مجموعهای از اندامهای شکمی از جمله معده، لوزالمعده، روده کوچک و روده بزرگ را برعهده دارد. طحال «نیروی حیاتی بعد از تولد» لقب گرفته که یعنی رشد و فعالیتهای روزمره نوزاد بعد از تولد تا حد زیادی به عملکرد طحال متکی است.
وظایف اصلی طحال عبارتند از:
- تبدیل و انتقال: مدیریت هضم و جذب غذا و مایعات
- تنظیم خون: تأمین مواد مغذی برای تولید خون و جلوگیری از خونریزی بیشازحد
طحال از نظر ذهنی با تفکر و فرایندهای شناختی سروکار دارد. فردی که طحال قدرتمندی دارد، ذهن بازتری خواهد داشت.
تحقیقات مدرن از ارتباط بین مغز و دستگاه گوارش پرده برداشته و شبکه ارتباطی پیچیده بین ایندو را به تصویر کشیدهاند. یک مطالعه جامع نشان داده که میکروبیوم روده با عملکرد شناختی ارتباط تنگاتنگ دارد و تعدیل میکروبیوم روده باعث بهبود عملکرد شناختی میشود.
ارتباط طحال با عنصر خاک
در طب سنتی چینی، طحال در چارچوب عناصر پنجگانه- چوب، آتش، خاک، فلز و آب- با عنصر «خاک» ارتباط دارد. چنانکه از خاک حاصلخیز محصولات فراوان میروید، نقش اصلی طحال تبدیل و انتقال مواد مغذی غذا و مایعات و تغذیه بدن است.
در مقاله پیشین این مجموعه بررسی کردیم که هر عنصر- که با یک اندام و احساس مشخص ارتباط دارد- چه تأثیری بر عناصر دیگر دارد. پنج عنصر از طریق چرخه تولید و کنترل به هم مرتبط هستند. کبد که با عنصر چوب و احساس خشم گره خورده است، بر عملکرد طحال (خاک) نظارت دارد. از اینرو، خشم شدید و موقت میتواند جلوی بیشفکری ذهنی را بگیرد.
ژو با تحریک خشم باعث غلیان احساسات خانم جوان شد و مانع ذهنی و جسمی او را از سر راه برداشت. اشکهای او ذهنش را سبک کردند، اشتهای او را به حالت عادی بازگرداندند، انرژی طحال را احیا کرده و او را در مسیر بهبودی قرار دادند.
برای رفع نگرانیهایی که باعث آسیبدیدگی طحال شده بود، ژو به او گفت که نامزدش نامهای فرستاده و از بازگشت قریبالوقوع خود خبر داده است. این خبر روحیهاش را بهتر کرد و سلامت او بهسرعت بازیابی شد. سه ماه بعد که نامزدش بازگشت، خانم جوان سلامتی خود را بهطور کامل به دست آورد.
ارزیابی سلامت طحال
براساس طب سنتی چینی، «شرایط درونی باید در شرایط ظاهری نمود پیدا کند» که یعنی وضعیت سلامت درونی در ظاهر فرد منعکس میشود.
طحال سالم باعث میشود که چهره سرخ و شاداب، لبها براق و ماهیچهها محکم شوند. اما طحال ضعیف با چهره زرد و مات، لبهای بیروح و ترکخورده، بوی بد دهان، اسهال یا مدفوع وارفته و آبریزش دهان در هنگام خواب همراه است.
تقویت طحال
عناصر پنجگانه پنج اندام بدن را به فصلهای مختلف گره میزنند. تقویم متداول چهار فصل دارد، اما تقویم طب سنتی چینی از پنج فصل تشکیل شده که بهار، تابستان، اواخر تابستان، پاییز و زمستان نام دارند. اواخر تابستان، که درحوالی ماه میلادی اوت (اواسط مرداد تا شهریور) آغاز میشود، گرم و مرطوب است و بر طحال اثر میگذارد. انرژی طحال در این دوره در بالاترین حد است، اما بیشترین آسیبپذیری را دارد. رطوبت و گرمای بیشازحد باعث میشود که دائماً سراغ نوشیدنیهای سرد بروید که طحال و معده را ضعیف کرده و به مشکلات گوارشی و دیگر علائم میانجامد.
لی یینگدا، متخصص طب سنتی چینی در کلینیک پزشکی سنتی چین سیهانگ در تایوان، دستور کلاسیک و دارویی «سوپ چهار گیاه» (سوپ سی شن) را برای بهبود سلامتی توصیه میکند. این سوپ طحال را تقویت میکند و برای افرادی که هضم یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند مؤثر است.
سوپ چهار گیاه از چهار ماده غذایی-درمانی تشکیل شده است: یَم چینی، بذر نیلوفر، مغزهای بستهبندیشده گوردون (Gordon Nuts یا Qian Shi) و قارچ پوریا. هرچهار ماده فوق طبع خنثی و طعم شیرین دارند و به تقویت طحال کمک میکنند.
مطالعات نشان دادهاند که کربوهیدراتهای پیچیده موجود در قارچ پوریا با تنظیم میکروبیوم روده و تقویت سد مخاطی روده، اسهال ناشی از مصرف آنتیبیوتیک را بهبود میبخشد و از عملکرد ایمنی و سوختوساز حمایت میکنند. مطالعه دیگری نشان داد که پلیساکاریدهای موجود در یَم چینی خواص ضدالتهابی دارند و به محافظت از روده کمک میکنند.
همچنین میتوانید از بذر اشک روباه برای کاهش مایعات اضافی بدن استفاده کنید. لی افزود که مصرف نوشیدنیهای سرد برای مقابله با گرما میتواند باعث انباشت رطوبت مازاد در بدن شود که فشار زیادی به طحال و معده وارد میکند؛ عارضهای که در طب سنتی چینی بهعنوان نمناکی بدن شناخته میشود و با عملکرد طحال ارتباط تنگاتنگ دارد.
دستور تهیه
سوپ چهار گیاه
مواد لازم:
- ۳۰ گرم یَم چینی خشکشده
- ۶۰ گرم بذر نیلوفر
- ۶۰ گرم مغزهای بستهبندیشده گوردون
- ۲۵ گرم قارچ پوریا
- ۳۰ گرم بذر اشک روباه
طرز تهیه:
- مواد لازم را بهطور کامل بشویید و به مدت ۲۰ دقیقه در آب خیس کنید.
- مواد اولیه را درون ۱.۵ لیتر آب بریزید.
- قابلمه را با حرارت بالا بجوشانید، سپس شعله را کم کنید و ۱ ساعت بمانید تا مواد نرم و لطیف شوند.
ملاحظات:
- بذر اشک روباه ادرارآور است و برای افرادی که طبع سرد دارند، ضعیف هستند یا با تکرر ادرار و اسهال مزمن دستبهگریبان هستند مناسب نیست.
- خانمهای باردار باید قبل از مصرف این سوپ با متخصص طب سنتی چینی مشورت کنند.
- سوپ باید بهصورت گرم مصرف شود. سوپ سرد یا منجمد اثر تقویتی طحال را به حداقل میرساند.
- این سوپ یک تونیک تقویتی ملایم است و جایگزین دارو نمیشود. اگر نفخ، اسهال یا خستگی ادامه پیدا کرد، به پزشک یا متخصص طب سنتی چینی مراجعه کنید.
از این گذشته، طحال با رنگ زرد ارتباط دارد. برای تقویت طحال از غذاهای طبیعی زرد و شیرین بهویژه غلات کامل و سبزیجات ریشهای استفاده کنید.
- غلات کامل و سبزیجات ریشهای: برنج قهوهای، جو، ارزن، ذرت، جو دوسر، کدو تنبل و سیبزمینی زرد شیرین. براساس دایرهالمعارف مکملهای دارویی طب سنتی چینی، که توسط لی شیژن در دوران دودمان مینگ به نگارش درآمده، سیبزمینی شیرین معده را گرم و پنج اندام بدن را تقویت میکند. این ماده مغذی گردش خون را در دستگاه گوارش بهبود میبخشد، فرایند هضم را تقویت کرده و به اندامهای مختلف غذا میرساند. سیبزمینی شیرین برای افرادی که طحال ضعیف دارند غذای مناسبی است. بر طبق مطالعات مدرن اثرات ضدالتهابی دارند، از روده محافظت کرده و میکروبیوم روده را تنظیم میکند.
- مغزها و حبوبات زردرنگ: سویا، جوانه سویا، بادامزمینی، بادام هندی و گردو.
- میوههای زردرنگ: آناناس، انبه و پاپایا که عملکرد طحال و معده را تقویت کرده و فرایند هضم را بهبود میبخشند.
طحال قوی مسئولیت طیف وسیعی از فعالیتهای جسمی و ذهنی را برعهده دارد و تقویت آن براساس طب سنتی چینی نشان میدهد که ذهن و بدن جداییناپذیر هستند؛ امری که در مورد بیمار ژو بهوضوح مشهود بود.
