نویسنده: دنیل لاکاله، اقتصاددان
در سه ماه گذشته سه رویداد مهم رخ داده که اگر هرسه را در کنار هم بگذاریم، به شناخت بهتری از آنها دست پیدا میکنیم.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی قطعنامهای تاریخی علیه جمهوری اسلامی صادر کرد و ایران را به نقض تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه هستهای متهم کرد. از این گذشته، اوپک پلاس تصمیم گرفت تولید نفت خود را بهرغم کاهش رشد تقاضای جهانی سه برابر افزایش دهد که معادل کل صادرات نفت ایران از محل ذخایر مازاد است و با هدف جبران اختلال در بازارهای جهانی نفت بر اثر تنش احتمالی با ایران در دستور کار قرار گرفته است. چند همسایه سنیمذهب با آمریکا به توافقات تاریخی دست یافتند و اجازه دادند که هواپیماهای اسرائیلی و آمریکایی از حریم هوایی و پایگاههای آنها استفاده کنند.
تصمیم اوپک پلاس برای تعدیل خطر اختلال در صادرات نفت ایران دو هدف روشن دارد: تقویت جایگاه عربستان سعودی بهعنوان بانک مرکزی جهانی نفت و به حداقل رساندن هرگونه آسیب به زنجیره تأمین نفت چین که ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران را خریداری میکند.
اکثر کشورهای عرب همسایه معتقدند که توسعه برنامه هستهای جمهوری اسلامی بزرگترین تهدید برای این کشورها بوده و به اسرائیل محدود نمیشود. آنها میدانند که حکومت آخوندی ایران درصدد گسترش نفوذ خود در بین کشورهای سنی و استیلای خلافت شیعی و نابودی اسرائیل است. جمهوری اسلامی درواقع بزرگترین تهدید برای جهان به شمار میرود.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در قطعنامه شدیداللحنی که در ژوئن ۲۰۲۵ صادر شد، به صراحت اعلام کرد که ایران به تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه تسلیحات هستهای پایبند نبوده است. عدم همکاری و شفافیت کامل، مانع از آن شد که آژانس بتواند صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران را تأیید کند. جمهوری اسلامی با موضعی تند واکنش نشان داد و اعلام کرد که به زودی کارخانه غنیسازی اورانیوم دیگری را افتتاح خواهد کرد.
ایران بالغ بر ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به ۹۰ درصد دارد که برای ساخت سلاح هستهای لازم است. این درحالی است که اهداف صلحآمیز مستلزم اورانیوم با غنای ۴ درصد هستند. حجم اورانیوم ذخیرهشده که بسیار بیشتر از نیاز نیروگاههای برقآبی ایران است و سرعت غنیسازی این کشور از وجود اهداف نظامی حکایت دارد. این مقدار اورانیوم غنیشده که یکسوم آن در سه ماه اخیر تولید شده است، برای ساخت ۹ بمب هستهای کفایت میکند که تهدیدی جدی و روزافزون است.
تمام کشورهای عربی متوجه این تهدید هستند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در مصاحبه با نیویورک تایمز، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را «هیتلر جدید خاورمیانه» خواند. او از سال ۲۰۱۷ هشدار داده که «نباید اجازه داد هیتلر جدید ایران اتفاقاتی را که در اروپا رخ داد، اینبار در خاورمیانه رقم بزند.»
جمهوری اسلامی هرگز تا این اندازه منزوی نبوده است. به گزارش بلومبرگ، «ایران از نخستین سالهای تشکیل جمهوری اسلامی تا امروز به این اندازه منزوی نبوده است. حکومت دینی این کشور در چند دهه اخیر با شدیدترین تهدیدات از جمله حملات اسرائیل و اکنون آمریکا مواجه بوده است.»
آخرین گزینه جمهوری اسلامی برای قدرتنمایی این است که تنگه هرمز را ببندد. حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از تأمین نفت جهان و تقریباً یکپنجم از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از طریق این تنگه انجام میگیرد. با اینحال، بستن این تنگه کار بسیار دشواری است.
بهرغم تهدیدات مکرر در دهههای گذشته، ایران هرگز نتوانسته تنگه هرمز را بهطور کامل ببندد. در جریان درگیریهای شدید مانند جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ که از آن تحت عنوان «جنگ نفتکشها» یاد میشود، ایران و عراق به نفتکشها و کشتیهای تجاری یکدیگر حمله کردند که باعث مختل شدن روند حملونقل، افزایش شدید حق بیمهها و تأخیر در ارسال محمولهها شد. با اینحال، چنانکه رویترز میگوید، جریان نفت و گازی که از تنگه میگذشت هرگز بهطور کامل متوقف نشد.
بازارها احتمالاً شاهد نوسان قیمت نفت و افزایش قابلتوجه هزینه حملونقل کشتیها خواهند بود، زیرا هزینه نفتکشهای بسیار بزرگ طی یک هفته گذشته دوبرابر شده است. اما شواهد نشان میدهند که قیمت نفت، هزینه حملونقل و حق بیمه در سطحی است که فاصله زیادی با دوران بحران دارد. بازارها در سالهای اخیر از اعمال حق بیمه مربوط به خطرات ژئوپولیتیکی در قیمت نفت چشمپوشی کردند و تنشهای بینالمللی را نادیده گرفتند. اکنون شاهد بازگشت خطرات ژئوپولیتیکی هستیم، اما بعید است که با یک بحران جهانی روبهرو شویم.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر دنیل لاکاله دکترای اقتصاد دارد و اقتصاددان ارشد صندوق پوشش ریسک ترسیس و نویسنده کتابهای پرفروش «آزادی یا برابری» (۲۰۲۰)، «فرار از تله بانک مرکزی» (۲۰۱۷)، «دنیای انرژی مسطح است» (۲۰۱۵) و «زندگی در بازارهای مالی» است.
