Search
Asset 2

آیا سوراخ موجود در لایه‌‏ی اوزون پدیده‌‏ی خوبی است؟

تصویری از سوراخ بزرگ لایه‌‏ی ازن در قطب جنوب در سپتامبر ۲۰۱۲. (NASA)
تصویری از سوراخ بزرگ لایه‌‏ی ازن در قطب جنوب در سپتامبر ۲۰۱۲. (NASA)

چرا این سوراخ در قطب جنوب ایجاد شده و نه در جایی که آلودگی وجود دارد؟ 

تصویری از سوراخ بزرگ لایه‌‏ی اوزون در قطب جنوب در سپتامبر ۲۰۱۲. (NASA)

 

هر کسی که مستقیماً زیر سوراخ اوزون قرار گرفته و یا نزدیک به آن باشد، با آثار منفی آن مواجه خواهد شد؛ اما خوشبختانه این سوراخ در بالای قطب جنوب ایجاد شده که کم‌‏ترین آسیب را دارد.

سوراخ در حال بسته شدن است و برخی از دانشمندان می‌‏گویند بسته شدن آن باعث افزایش دمای زمین می‌‏شود؛ اگرچه میزان آثار سوء آن هنوز نامشخص است.

«جاناتان شانکلین»، عضو انجمن بقای قطب جنوب بریتانیا، و یکی از دانشمندانی که سوراخ اوزون را کشف کرد، در سال ۲۰۱۰ به نشنال جئوگرافیک گفت: «تعیین میزان اثر جهانی پر شدن سوراخ اوزون مشکل است؛ اما شواهد، حاکی‌‏از آن است که پر شدن آن باعث تأثیرات منطقه‌‏ای در قطب جنوب شده که احتمالاً منجر‌‏به گرم شدن بیشتر در بخش عمده‌‏ای از آن می‌‏شود و این موضوع می‌‏تواند به‌‏طور چشم‌‏گیری، پیش‌‏بینی‌‏ها در‌‏خصوص تغییرات جهانی سطح دریاها را عوض کند.»

اوزون، خود، گازی گل‌‏خانه‌‏ای است؛ گرچه وجود لایه‌‏ی اوزون برای حفاظت‌‏از حیات بر‌‏روی کره‌‏ی زمین در‌‏مقابل اشعه‌‏های فرابنفش لازم است.

سوراخ‌‏های لایه‌‏ی اوزون در سال ۲۰۰۰ و ۲۰۰۶، به بزرگ‌‏ترین اندازه‌‏ی خود رسید که تقریباً ۲۹.۸ تا ۲۹.۶ میلیون کیلومتر مربع بود که این میزان تقریباً به‌‏اندازه‌‏ی ۳ و نیم برابر کل استرالیا بود. (سازمان محیط زیست استرالیا)

آیا این امکان وجود دارد که سوراخ اوزون مانند خروج گاز کثیف از بادکنک، موجب خارج شدن آلاینده‌‏ها از اتمسفر زمین شود؟ شانکلین در ایمیلی به اپک تایمز گفت، بیشتر آلاینده‌‏ها مثل اکسیدهای نیتروژن و مونوکسید کربن، در بخش‌‏های پایین‌‏تر جو، از‌‏طریق بارندگی و اکسیداسیون از‌‏بین رفته‌‏اند؛ بنابراین خارج شدن از جو زمین به فضا را نمی‌‏توان دلیلی برای حذف آن‌‏ها درنظر گرفت.»

دانشمندان درک جدیدی از سوراخ لایه‌‏ی اوزون (و یا سوراخ‌‏های اوزون زیرا در طول سال‌‏ها حفره‌‏های دیگری نیز یافت شده است)  به‌‏دست آورده‌‏اند. در سال ۲۰۰۹، سازمان ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA) گزارش داد که  نیتروژن‌‏مونوکسید، یکی از عوامل اصلی تخریب لایه اوزون است.

نه‌‏تنها CFCها بلکه نیتروژن‌‏مونوکسید نیز از علل اصلی تخریب لایه‌‏ی اوزون است.

در‌‏حالی‌‏که دهه‌‏هاست که نیتروژن‌‏مونوکسید در تخریب و تخلیه‌‏ی لایه اوزون نقش دارد؛ اما مطالعه‌‏ای که در سال ۲۰۰۹ انجام شد، چگونگی و میزان تأثیر آن را مشخص کرده است.

به‌‏گفته‌‏ی «ای.آر راویشانکارا»، سرپرست این پژوهش، نیتروژن‌‏مونوکسیدِ ساخته‌‏ی دست بشر، در میان مواد تخریبی لایه‌‏ی اوزون هم‌‏چون فیلی در یک اتاق است». نیتروژن‌‏مونوکسید، یکی‌‏از انواع اکسید نیتروژن و یک گاز گلخانه‌‏ای است که از راه کود دام، فاضلاب، احتراق و دیگر فرایند‌‏های صنعتی منتشر می‌‏شود. باکتری‎ها نیز به‎طور طبیعی، در زمان شکستن ترکیبات حاوی نیتروژن، اکسید نیتروژن آزاد می‌‏کنند.

به‌‏گفته‌‏‌‏ی NOAA، حدود یک‌‏سوم از میزان انتشار نیتروژن‌‏مونوکسید به‌‏خاطر فعالیت‌‏های انسانی است.

شانکلین به نشنال جئوگرافیک گفت: «اکنون متوجه شده‌‏ایم که زمین می‌‏تواند به‌‏طور غیرقابل انتظاری، به‌‏سرعت تغییر کند».

وی گفت: «هیچ‌‏کس انتظار چنین وقایعی در قطب جنوب را نداشت».

اکنون سئوالی که باقی می‌‏ماند، این است که چرا تخریب لایه‌‏ی اوزون بیشتر در قطب جنوب اتفاق افتاده و نه در مناطق آلوده‌‏ای که آلودگی از آن‌‏جا به‌‏وجود آمده است؟

چرا قطب جنوب؟

تصویری از پنگوئن‌‏ها در قطب جنوب. چرا سوراخ اوزون از این منطقه تشکیل شده و نه از مناطقی که آلودگی از آن‌‏جا آغاز شده است؟ (Shutterstock)

در این‌‏جا توضیح دانشمندان، درباره‌‏ی چگونگی تشکیل سوراخ اوزون در قطب جنوب آمده است:

کلروفلوئوروکربن‎های (CFCs) منتشر شده توسط اسپری و سرما‌‏سازها، در امتداد جریان هوا به قطب جنوب می‌‏روند. به‌‏دلیل شرایط بسیار خاص قطب جنوب مثل روزها و شب‌‏های طولانی و سرمای مداوم، ابرهای استراتوسفر سرد قطبی (PSCs) تشکیل می‌‏شوند.

زنجیره‌‏ی پیچیده‌‏ای از واکنش‌‏های شیمیایی در این ابرها رخ می‌‏دهد. در‌‏واقع، کلر موجود در CFCها، به‌‏طور متناوب، به مواد مختلف متصل شده و می شکند و در‌‏طول دوره‌‏ی سرد و تاریک، در شرایط مختلف ادامه می‌‏یابد. در زمان تغییرات فصلی و برخورد اشعه‌‏ی فرا‌‏بنفش، اتم‌‏های کلر آزاد شده و لایه‌‏ی اوزون را از‌‏بین می‌‏برد.

محققان می‌‏گویند، در قطب شمال، این واکنش‌‏ها درچنین مقیاس بزرگی اتفاق نمی‌‏افتد؛ زیرا دمای هوا در دوره‌‏ی زمانی مشابه با قطب جنوب، به همان اندازه افت نمی‌‏کند. البته این امر، در‌‏طول سال‌‏ها تغییر کرده است و تخریب لایه‌‏ی اوزون در بالای قطب شمال نیز مشاهده شده است.

هنگامی‌‏که ابرهای استراتوسفری قطبی در گرمای تابستان پراکنده می‌‏شوند، کلر بار دیگر با دیگر مواد می‌‏پیوندد و لایه‌‏ی اوزون دوباره پر می‌‏شود.

بنابراین، سوراخ لایه‌‏ی اوزون، طی زنجیره‌‏ای از حوادث پیچیده که منشأ آن CFCها و مناطق به‌‏شدت آلوده هستند، ایجاد شده است. استفاده‌‏از CFC، به‌‏طور چشم‌‏گیری کاهش یافته است؛ اما از‌‏آن‌‏جایی که، انتشار نیتروژن‌‏مونوکسید هنوز ادامه دارد و درحال نزدیک شدن به استراتوسفر است، هنوز باید تأثیر آن را در بسته شدن سوراخ اوزون زیر نظر گرفت.

نموداری که محل قرار گرفتن استروتسفر (یکی از لایه‌‏های جو زمین) و لایه‌‏ی اوزون را نشان می‌‏دهد. (NOAA)

اپک تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌‏شود.

اخبار مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه اپک تایمز فارسی