با وجود آنکه ملانوم یکی از علل اصلی مرگومیر ناشی از بیماریهای پوستی به شمار میرود، درصورت تشخیص زودهنگام قابل درمان خواهد بود.
ملانوم نوعی سرطان پوست حاد است که از ملانوسیتها یا همان سلولهای تولید رنگدانه پوست نشأت میگیرد. این بیماری تنها حدود ۱ درصد از کل سرطانهای پوستی را تشکیل میدهد، اما خطرناکترین نوع آن است، زیرا میتواند بهسرعت در دیگر بخشهای بدن گسترش پیدا کند.
با وجود آنکه ملانوم یکی از علل اصلی مرگومیر ناشی از بیماریهای پوستی است، درصورت تشخیص زودهنگام قابل درمان خواهد بود.
نشانهها و علائم اولیه ملانوم
ملانوم اغلب در ناحیه کمر، سینه و دست و پا ظاهر میشود، اما میتواند هر نقطهای از بدن اعم از دهان، اندام تناسلی، راستروده و پوشش چشم را درگیر کند. این بیماری در موارد نادر در داخل چشم، لایههای محافظ اطراف مغز و نخاع یا زیر ناخنهای دست و پا ظاهر میشود.
تغییر شکل خالهای قدیمی یا شکلگیری ضایعات رنگدانهای جدید و غیرمعمول روی پوست از جمله علائم اولیه ملانوم هستند.
علائم رایج
توجه به علائم زیر به تشخیص زودهنگام ملانوم کمک میکند.
- عدم تقارن: خالها و لکهها نامتقارن بوده و دو نیمه متفاوت دارند.
- حاشیه: لبه خالها و لکهها نامنظم، دندانهدار یا موجدار به نظر میرسد.
- رنگ: لکهها و خالها چند رنگ مختلف دارند و با رنگ قهوهای روشن، قهوهای تیره یا سیاه و یا سفید، قرمز و آبی ظاهر میشوند.
- قطر: اندازه لکهها و خالها بزرگتر از ۶ میلیمتر است.
- تغییرپذیری: لکهها و خالها از نظر اندازه، شکل یا رنگ متغیر بوده و ممکن است با خونریزی، خارش یا پوستهریزی همراه باشند.
ملانوم ممکن است اشکال مختلفی داشته باشد. علاوه بر موارد فوق باید به نشانههای زیر هم توجه کنید:
- لکه جدید یا غیرمعمول: لکهای که به خال، ککومک یا لکههای پیری شباهت دارد، اما از سایر ضایعات پوستی برجستهتر است.
- توده یا ضایعه زخممانند: برجستگی سفت و گنبدیشکل که ممکن است شبیه زخم به نظر برسد و با خونریزی همراه باشد.
- خطوط تیره زیر ناخن: رگههای عمودی قهوهای یا سیاهرنگ در زیر ناخن دست و پا.
- نوارهای رنگدانهای دور ناخن: نوارهای تیرهرنگی که دور ناخن دست و پا ظاهر میشوند.
- لکههای اسکارمانند: لکههای ضخیمی که بهآرامی بزرگ میشوند و ظاهر اسکارمانند دارند.
ملانوم براساس ظاهر، الگو و سرعت رشد و ناحیه شکلگیری به چندین نوع تقسیم میشود. سه نوع شایعتر آن به شرح زیر هستند:
- ملانوم گسترشیابنده سطحی (۷۰ درصد از موارد): این بیماری معمولاً با تشکیل ضایعات صاف و نازک- با ضخامت کمتر از ۱ میلیمتر- با حاشیه نامنظم و رنگهای متنوع از جمله قرمز، آبی، قهوهای، سیاه، خاکستری و سفید همراه است. این عارضه اغلب از خالهای قدیمی نشأت میگیرد و بیشتر در قسمت تنه، باز و پا دیده میشود.
- ملانوم گرهای (۱۵ تا ۲۰ درصد از موارد): این بیماری تهاجمیترین نوع ملانوم است که در عمق پوست رشد میکند و بهشکل ضایعهای برجسته دیده میشود که گاهی ظاهر قارچمانند دارد. علائم این بیماری معمولاً سیاهرنگ هستند، اما گاهی به رنگ قرمز، صورتی یا همرنگ پوست ظاهر میشوند. این علائم اغلب در ناحیه صورت، سینه یا کمر و همچنین در نقاطی که با آفتاب در تماس نیستند دیده میشوند.
- ملانوم لنتیگو بدخیم (۱۰ تا ۱۵ درصد از موارد): این بیماری بیشتر در سالمندان دیده میشود و معمولاً با تشکیل لکههای بزرگ، صاف و قهوهایرنگ (تیره و روشن) با حاشیه نامنظم همراه است. علائم با گسترش بیماری تیرهتر میشوند و ممکن است به رنگ قهوهای یا سیاه دربیایند. این بیماری ممکن است نتیجه ظهور تومور لنتیگو مالیگنا باشد که در لایه سطحی پوست شکل میگیرد و عمدتاً در نقاط آفتابخور مانند صورت، گوشها و بازوها ظاهر میشود.
علت بروز ملانوم چیست؟
پوست بزرگترین اندام بدن است و از دو لایه اصلی تشکیل شده است.
ملانوم در لایه بیرونی پوست شکل میگیرد؛ زمانی که ملانوسیتها (سلولهای تولیدکننده ملانین که رنگ قهوهای متمایل به سیاه دارد) دچار آسیب ژنتیکی میشوند و شرایط را برای رشد افسارگسیخته سلولها و تشکیل تومور فراهم میکنند.
عوامل خطر
چند عامل محیطی و مرتبط با سبک زندگی در بروز ملانوم دخیل هستند.
- مواجهه با پرتو فرابنفش: نور خورشید فواید متعددی دارد که از جمله میتوان به تقویت سیستم ایمنی، تنظیم ریتم شبانهروزی، تولید ویتامین دی، سروتونین، ملاتونین و نیتریک اکسید و کاهش خطر برخی از سرطانها اشاره کرد. خیلیها به اندازه کافی زیر نور آفتاب قرار نمیگیرند. با اینحال، مواجهه بیشازحد با پرتو فرابنفش طبیعی یا مصنوعی تبعات منفی دارد. مطالعهای در سال ۲۰۲۵ نشان داد که استفاده از دستگاه برنزهکننده باعث افزایش سهبرابری خطر ملانوم میشود. مواجهه شدید با آفتاب بهویژه آفتابسوختگی در دوران کودکی باعث افزایش سطح خطر خواهد شد. کودکانی که بیشازحد در معرض نور آفتاب قرار دارند، ممکن است سالها یا دههها بعد به سرطان مبتلا شوند.
- خالکوبی: پژوهشی در سال ۲۰۲۵ نشان داد افرادی که خالکوبی دارند ۲۹ درصد بیشتر در معرض ابتلا به ملانوم هستند. وقتی جوهر وارد پوست میشود، سیستم ایمنی آن را بهعنوان یک عامل بیگانه در نظر میگیرد و رنگدانهها را در سلولهای ایمنی به دام میاندازد. سلولهای ایمنی هم رنگدانهها را به گرههای لنفاوی منتقل میکنند که ممکن است درنهایت به بروز سرطان بیانجامد.
- مواجهه با بیفنیلهای پلیکلره در محل کار: این مواد شیمیایی مضر در صنعت مواد پلاستیکی و شیمیایی به کار گرفته میشوند و کارگرانی که در معرض آنها قرار دارند، با افزایش خطر ملانوم مواجه میشوند.
- پیشینه خانوادگی: حدود ۵ تا ۱۰ درصد از مبتلایان به ملانوم پیشینه خانوادگی دارند. اگر دستکم یک عضو درجه یک خانواده اعم از پدر و مادر، خواهر، برادر یا فرزند به این بیماری مبتلا شده باشد، خطر بیماری بیش از دو برابر میشود. این مسئله از ویژگیهای پوستی و عادتهای مشابه در مواجهه با آفتاب یا بعضاً از جهشهای ژنتیکی موروثی نشأت میگیرد.
- خالها: بیشتر کودکان بدون خال متولد میشوند و خالها معمولاً در کودکی و اوایل بزرگسالی شکل میگیرند. داشتن بیش از ۵۰ خال خطر ملانوم را افزایش میدهد. خالهای غیرمعمول که بزرگ و نامتقارن هستند یا رنگ ناهمگون دارند، باعث افزایش خطر میشوند. البته تنها درصد اندکی از آنها به سرطان منجر میشوند. بیشترین خطر به سندرم خالهای غیرمعمول مربوط میشود که موروثی بوده و با تشکیل خالهای غیرمعمول و متعدد همراه است. بیماران باید بهطور مرتب تحت معاینه پوست قرار بگیرند و خودشان هم وضعیت خالها را ماهانه کنترل کنند. خالهای بزرگ مادرزادی بهویژه خالهایی که بخش بزرگی از کمر یا باسن را میپوشانند، بهشدت خطرناک هستند و شاید لازم باشد که با عمل جراحی برداشته شوند. با اینحال، خالهای کوچک مادرزادی خطر چندانی ندارند.
- پوست، مو و چشم روشن: افرادی پوست و موی روشن و چشمهای آبی، سبز یا خاکستری دارند، بهدلیل برخورداری از ملانین کمتر که از پوست برابر پرتوهای فرابنفش محافظت میکند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
خطر ملانوم با افزایش سن بیشتر میشود، اما جوانها هم به این بیماری مبتلا میشوند. این بیماری یکی از شایعترین انواع سرطان در افراد زیر ۳۰ سال و بهویژه خانمهای جوان است. افرادی که اعضای خانوادهشان پیشینه ملانوم دارند، ممکن است در سنین پایینتر دچار بیماری شوند. از این گذشته، آقایان بیش از خانمها در معرض خطر هستند. برخی از شواهد نشان میدهند که افراد بلندقامت با خطر بیشتری دستبهگریبان هستند.
برخی از مشکلات پزشکی هم به خطر بیماری دامن میزنند:
- اختلالات ژنتیکی: برخی از بیماریهای موروثی خطر ملانوم را افزایش میدهند که از جمله میتوان به گزرودرما پیگمنتوزوم اشاره کرد که امکان ترمیم آسیبدیدگی ناشی از پرتوهای فرابنفش را از بین میبرد. سندرم ورنر که موجب پیری زودرس میشود و رتینوبلاستومای موروثی هم که از جهش ژنتیکی نشأت میگیرد، باعث افزایش خطر میشوند.
- تضعیف سیستم ایمنی: سیستم ایمنی سالم از شما در برابر ملانوم و سایر سرطانها محافظت میکند. افرادی که بهدلیل بیماری، فرایند درمان، عمل پیوند عضو یا عفونت اچآیوی دچار ضعف سیستم ایمنی هستند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
- روزاسه: مطالعهای در سال ۲۰۲۴ نشان داد که بیماری روزاسه در سفیدپوستها با افزایش خطر ملانوم ارتباط مستقیم دارد.
- پیشینه ابتلا به سرطان: افرادی که پیشتر به ملانوم مبتلا شدهاند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند و ممکن است به دیگر انواع سرطان پوست مبتلا شوند. پیشینه ابتلا به سرطان پوست غیرملانومی، سرطان پستان یا سرطان تیروئید هم باعث افزایش خطر میشود. لوسمی مزمن لنفاوی هم با افزایش خطر ارتباط دارد. میزان خطر بهویژه در پنج سال اول بعد از تشخیص بهدلیل ضعیفبودن سیستم ایمنی بالاتر است.
- چاقی: اضافهوزن یا چاقی در آقایان با افزایش خطر ملانوم بدخیم ارتباط دارد.
ملانوم چگونه تشخیص داده میشود؟
شانس بقای نسبی ۵ ساله در افرادی که درگیر مرحله اول ملانوم هستند حدود ۹۷ درصد و شانس بقای افرادی که درگیر مرحله چهارم این بیماری هستند حدود ۳۰ درصد برآورد میشود. این تفاوت از اهمیت تشخیص زودهنگام حکایت دارد.
اگر سه یا بیش از سه عضو خانوادهتان در سمت پدری یا مادری به ملانوم مبتلا شده و یا اگر در سنین پایین- معمولاً پیش از ۴۵ سالگی- دچار این بیماری شدهاید، توصیه میشود که حتماً آزمایش ژنتیک بدهید.
ممکن است پیش از تشخیص رسمی بتوانید نشانههای ملانوم را شناسایی کنید. خودآزمایی به تشخیص لکههای جدید یا تغییر شکل خالهای قدیمی کمک میکند. خودآزمایی باید زیر نور مناسب و با استفاده از آینه قدی انجام شود تا کل نقاط بدن اعم از پوست سر، کمر، دستها، پاها و ناخنها کنترل شود. درصورت نیاز میتوانید از اعضای خانوادهتان برای بررسی نقاط کور کمک بگیرید.
متخصص پوست معمولاً ملانوم را به این شکل تشخیص میدهد:
۱. شرح حال بیمار و معاینه فیزیکی: متخصص درباره علائم، سوابق پزشکی و پیشینه خانوادگی بیمار سؤال میپرسد و ناحیه مشکوک را به دقت بررسی میکند. پزشک همچنین سایر نقاط پوست را برای یافتن خالها یا ضایعات غیرطبیعی معاینه میکند.
۲. ابزارهای تشخیصی ویژه: متخصص پوست از ابزارهای ویژه برای ارزیابی نقاط مشکوک و تصمیمگیری درباره ضرورت نمونهبرداری استفاده میکند:
- درموسکوپی: متخصص از درماتوسکوپ- عدسی ذرهبینی مجهز به نور- برای معاینه ساختارهای زیرجلدی که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند استفاده میکند.
- میکروسکوپ کانفوکال بازتابی: در این روش غیرتهاجمی از یک لیزر کمتوان برای تهیه تصاویر سهبعدی دقیق از نقاط مشکوک استفاده میشود، بهویژه اگر فرد دارای خالهای غیرمعمول متعدد باشد. این روش برای کاهش نمونهبرداریهای غیرضروری و مشخصکردن محل ضایعه پیش از جراحی کارساز است.
- اسپکترومتر دستی: اسپکترومتر یا طیفسنج بازتاب طول موجهای مختلف را در سطح پوست ارزیابی میکند تا احتمال ملانوم مشخص شود.
- تست پچهای چسبنده: در این روش از پچهای چسبنده برای نمونهبرداری از سلولهای پوستی نقطه مشکوک استفاده شده و تغییرات ژنتیکی مرتبط با ملانوم بررسی میشود.
- نمونهبرداری از پوست: در این روش بخشی از پوست برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی میشود. شیوه نمونهبرداری- برداشت کامل، پانچ یا تراششی- به اندازه و محل ضایعه بستگی دارد.
اگر ملانوم مورد تأیید قرار بگیرد، آزمایشهای بیشتری برای بررسی گرههای لنفاوی مجاور انجام خواهد شد. این آزمایشها براساس عمق نفوذ تومور در پوست و وضعیت گرههای لنفاوی انجام میگیرند و شامل موارد زیر هستند:
- نمونهبرداری از گره لنفاوی نگهبان: این آزمایش به بررسی گرههای لنفاوی مجاور تومور مربوط میشود و میتواند جزئیترین پیشرفت سرطان را هم آشکار کند.
- سونوگرافی: در این روش از امواج صوتی برای تصویربرداری از گرههای لنفاوی استفاده میشود.
- نمونهبرداری با سوزن ظریف: درصورت مشاهده گرههای غیرطبیعی در سونوگرافی، نمونهای کوچک به کمک یک سوزن ظریف برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی میشود.
راهکارهای درمان ملانوم
ملانوم پنج مرحله دارد و درمان آن تا حد زیادی به عمق نفوذ سرطان در پوست و سطح درگیری گرههای لنفاوی یا اندامهای دیگر بستگی دارد.
۱. درمانهای متعارف
درمان استاندارد ملانوم بر جراحی تومور و کاهش خطر عود یا گسترش بیماری تمرکز دارد.
مرحله صفر و یک (مراحل اولیه)
در مرحله صفر که ملانوم درجا نامیده میشود، سرطان به لایه سطحی پوست محدود است. تومور در مرحله یک به لایه زیرین پوست میرسد، اما پیشرفت بیشتری ندارد. ملانوم در ایندو مرحله قابل درمان است.
درمان اصلی
- برداشت ضایعه از طریق جراحی: برداشت موضعی گزینه اصلی درمان مراحل صفر و یک است و اغلب نتیجه میدهد. جراح تومور را به همراه مقداری از بافت سالم مجاور برمیدارد و نمونه را برای بررسی به آزمایشگاه میفرستد. درصورت مشاهده سلولهای سرطانی در بافت مجاور، جراحی تکمیلی انجام میگیرد.
- جراحی میکروگرافیک موهس: در شرایط خاص- مانند تشکیل تومور در نقاطی که از نظر حفظ زیبایی حساس هستند- تومور بهصورت لایهلایه برداشته شده و هر لایه زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا فقط بخشهای حاوی تومور جراحی شوند.
اگر مقدار زیادی از پوست در حین جراحی برداشته شود، عمل پیوند پوست انجام میگیرد. در این روش، پوست سالم از نقاطی مانند ران پا برداشته شده و برای پوشاندن محل جراحی و ترمیم جای زخم استفاده میشود.
گزینههای غیرجراحی
برخی از بیماران ممکن است گزینههای غیرجراحی را ترجیح دهند:
- کرم ایمیکیمود: این کرم موضعی با تحریک سیستم ایمنی و فعالسازی سیتوکینها از جمله اینترفرون به نابودی سلولهای سرطانی کمک میکند.
- پرتودرمانی: در این روش از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن تومور یا جلوگیری از رشد آن استفاده میشود. ملانوم نسبت به بسیاری از انواع سرطان واکنش کمتری به پرتودرمانی نشان میدهد، اما این روش در مواردی که انجام جراحی ممکن نیست، یا در موارد مربوط به ملانوم لنتیژینوس، ملانوم مخاطی و ملانوم چشمی کارساز است.
مرحله دو (موضعی اما پرخطر)
تومورها در مرحله دوم ضخیمتر شده و در عمق پوست نفوذ میکنند، اما هنوز راه زیادی تا گرههای لنفاوی دارند. از آنجا که احتمال گسترس تومور وجود دارد، درمان ملانوم در این مرحله تهاجمیتر است.
درمان اصلی
- برداشت ضایعه از طریق جراحی: خارج کردن تومور به همراه بافت سالم مجاور.
- نمونهبرداری از گره لنفاوی نگهبان: این کار اغلب همزمان با جراحی انجام میگیرد تا احتمال گسترس تومور زیر میکروسکوپ بررسی شود.
درمانهای تکمیلی
این راهکارها پس از عمل جراحی برای کاهش خطر عود توصیه میشوند:
- ایمنیدرمانی: این روش به تقویت واکنش ایمنی بدن علیه ملانوم کمک میکند و میتواند بهتنهایی یا در کنار سایر درمانها مؤثر باشد. در مرحله دوم بیماری از انواع مختلف ایمنیدرمانی استفاده میشود. مهارکنندههای وارسی ایمنی با حذف موانع شیمیایی که جلوی حمله سیستم ایمنی به سرطان را میگیرند، سلولهای سرطانی را «آشکار» میکنند. در درمان با ویروسهای انکولیتیک از ویروسهای اصلاحشده برای از بین بردن سلولهای سرطانی و برانگیختن پاسخ ایمنی بهره میگیرند.
- پرتودرمانی: پس از جراحی تومور از پرتودرمانی برای از بین بردن سلولهای سرطانی در محل جراحی استفاده میشود.
مرحله سه (گسترش تومور تا گرههای لنفاوی)
ملانوم در مرحله سوم به گرههای لنفاوی مجاور سرایت میکند. درمان در این مرحله با برداشتن ضایعات مشهود و جلوگیری از گسترش بیماری انجام میگیرد.
درمان اصلی
جراحی: خارج کردن تومور و گرههای لنفاوی درگیر.
درمانهای سیستمیک (در کل بدن)
درمانهای سیستمیک خطر عود بیماری را کاهش داده و مشکلات میکروسکوپی را هدف میگیرند:
- ایمنیدرمانی: اغلب پس از جراحی برای کاهش خطر عود در دستور کار قرار میگیرد.
- درمان هدفمند: برای تومورهایی انجام میگیرد که جهش ژنتیکی پیدا کردهاند. این داروها سلولهای سرطانی را با ایجاد کمترین آسیب در سلولهای سالم هدف میگیرند و پروتئینهای محرک رشد تومور را مهار میکنند.
- درمان با ویروسهای انکولیتیک: تالیموژن لاهرپارپوک، که نوعی ویروس هرپس اصلاحشده است، بهطور مستقیم به تومور تزریق میشود تا سلولهای سرطانی را نابود کند و سیستم ایمنی را به فعالیت وادارد.
- شیمیدرمانی: در این روش از داروهایی استفاده میشود که سلولهای تکثیرشده را از بین میبرند. شیمیدرمانی بهتنهایی تأثیری در افزایش شانس بقای بیماران مبتلا به ملانوم ندارد و ممکن است عوارض دردناکی داشته باشد. در روش پرفیوژن اندام ایزوله از داروهای سنگین ضدسرطان در دست و پای درگیر استفاده میشود تا جریان خون آن اندام بهطور موقت در حالت ایزوله قرار بگیرد.
مرحله چهار (ملانوم متاستاتیک)
ملانوم در مرحله چهارم از طریق جریان خون به نقاط دوردست مانند پوست، گرههای لنفاوی، ریهها، کبد، استخوانها یا مغز میرسد.
درمان در این مرحله معمولاً سیستمیک است و ممکن است در بعضی از نقاط به کمک جراحی یا پرتودرمانی انجام بگیرد.
گزینههای اصلی درمان
ایمنیدرمانی انتخاب اول بیماران است و رایجترین انواع آن به شرح زیر هستند:
- مهارکنندههای پیدی-۱: این داروها گیرندههای پیدی-۱ را در سلولهای تی (نوعی سلول ایمنی) هدف میگیرند و امکان حمله مؤثر سیستم ایمنی به سرطان را فراهم میکنند.
- ایمنیدرمانی ترکیبی: ترکیب داروهایی مانند نیولوماب و ایپیلیموماب یا نیولوماب و رلاتلیماب پاسخ ایمنی را تقویت کرده و شانس بقا را افزایش میدهد، اما ممکن است عوارض شدیدتری به دنبال داشته باشد.
- درمان با سلولهای تی مشتقشده از تومور (لایفیلوسل): در این روش از سلولهای ایمنی خود بیمار که درحال مبارزه با تومور هستند استفاده میشود. سلولها در آزمایشگاه تکثیر شده و از نو به بدن تزریق میشوند تا به ملانوم حمله کنند. این روش معمولاً درصورت ناکامی سایر شیوههای ایمنیدرمانی در دستور کار قرار میگیرد.
سایر شیوههای درمانی به شرح زیر هستند:
- درمان هدفمند: برای تومورهای دارای جهش ژنتیکی مانند BRAF انجام میگیرد. در این روش ترکیبی از مهارکننده BRAF و MEK استفاده میشود تا رشد تومور متوقف شود، مدتزمان پاسخ طولانیتر شده و عوارض داروها به حداقل برسد.
- شیمیدرمانی: بهطور کلی در مواردی انجام میگیرند که ایمنیدرمانی و درمان هدفمند کارساز یا قابل انجام نیستند.
۲. درمان ملانوم عودکننده
انتخاب شیوه درمان به محل عود بیماری، درمانهای قبلی، وضعیت سلامتی و اولویتهای بیمار بستگی دارد.
- عود موضعی (نزدیک محل اولیه): بهطور کلی با عمل جراحی درمان میشود و گاهی با نمونهبرداری از گره لنفاوی نگهبان و درمان تکمیلی براساس وضعیت بیمار انجام میگیرد.
- عود در مسیر عروق (در عروق لنفاوی زیر پوست): درصورت امکان با عمل جراحی کنترل میشود یا با پرتودرمانی، کرم ایمیکیمود، شیمیدرمانی اندام ایزوله، درمان هدفمند، ایمنیدرمانی یا شیمیدرمانی برطرف میشود.
- عود در گرههای لنفاوی مجاور: با جراحی گرههای لنفاوی درمان میشود و ممکن است با پرتودرمانی، ایمنیدرمانی یا درمان هدفمند ادامه پیدا کند. اگر امکان عمل جراحی وجود نداشته باشد، درمان سیستمیک در دستور کار قرار میگیرد.
- عود در نقاط دوردست: مانند ملانوم مرحله چهارم با درمان سیستمیک، جراحی تومورهای مجزا یا پرتودرمانی ویژه برای تومورهای مغزی کنترل میشود.
۳. درمانهای نوظهور و تکمیلی
چندین راهکار جدید در دست بررسی است که برای تأیید اثربخشی آنها به کارآزماییهای بالینی بیشتری نیاز داریم.
- عصاره دارواش: در اروپا بهطور گسترده بهعنوان درمان مکمل سرطان مصرف میشود. عصاره این گیاه خواص آنتیاکسیدانی دارد، التهاب را کاهش میدهد و سرعت رشد غیرطبیعی سلولها را کند میکند. حدود ۷۷ درصد از بیماران سرطانی در کشورهای آلمانیزبان از عصاره دارواش برای کمک به کاهش سرعت رشد تومور استفاده کردهاند. دو مطالعه موردی هم نشان داده که عصاره دارواش باعث توقف کامل متاستاز ملانوم شده است.
- محرومسازی هدفمند سلولها از مواد مغذی: رویکردی نوین که وابستگی سلولهای سرطانی به برخی از اسیدهای آمینه را هدف میگیرد. محدودکردن دسترسی تومورها به مواد مغذی با هدف تضعیف آنها و افزایش اثربخشی سایر درمانها انجام میگیرد. یک کارآزمایی بالینی فاز یک نشان داد که بیمار ۶۵ ساله مبتلا به ملانوم پیشرفته، که نسبت به ایمنیدرمانی مقاوم بود، با این روش به بهبودی رسید و بیش از ۳۰ ماه دوام آورد.
- ترکیبات طبیعی با فرمولاسیون نانو: ترکیبات گیاهی مانند جینسنگ، پسته مصطکی و تاجخروس ارغوانی در دست بررسی هستند. فناوریهای نانو از جمله لیپوزومها (حاملهای میکروسکوپی مبتنی بر چربی) و نانوامولسیونها (قطرات بسیار ریز روغن و آب) به دریافت و جذب دارو کمک میکنند.
راهکارهای طبیعی و سبک زندگی برای درمان ملانوم
پژوهشگران آلمانی در مطالعهای با بررسی هزار بیمار مبتلا به ملانوم دریافتند که ۴۱ درصد از آنها از طب مکمل و جایگزین استفاده کرده و بالغ بر نیمی از آنها بهبود یافتند. استفاده از این راهکارها با فعالیت بدنی بیشتر، دریافت حمایت روانیاجتماعی و ملحقشدن به گروههای خودیاری همراه بود. بسیاری از داوطلبان گفتند که با هدف تقویت سیستم ایمنی و توانمندی بیشتر سراغ این راهکارها رفته بودند. با اینحال، شواهد بالینی چندانی در حمایت از این راهکارها وجود ندارد.
۱. راهبردهای مراقبت فردی
شاید کلیشهای به نظر برسند، اما رعایت موارد زیر به روند بهبودی و کیفیت زندگی در طول درمان و دوره نقاهت کمک میکند:
- اولویتدادن به خواب
- کاهش استرس
- نوشیدن آب کافی
- انتخاب غذاهای ملایم درصورت تهوع یا اسهال
- ترک سیگار
۲. تغذیه
رژیم غذایی بر پاسخ به درمان و توان کلی بدن اثر میگذارد.
- رژیم سرشار از فیبر: فیبر با حمایت از میکروبیوم سالم روده باعث تقویت پاسخ بدن به ایمنیدرمانی میشود.
- پروتئین و غذاهای مغذی: اگر بیاشتها هستید، سراغ غذاهای پرکالری و مغذی بروید و وزن و نیروی خود را حفظ کنید.
- اسیدهای چرب امگا-۳: ماهیهای چرب، بذر کتان و بذر چیا اثرات ضدالتهابی دارند.
۳. راهکارهای ذهنی-جسمانی
خیلیها این راهکارها را در کنار درمانهای رایج برای کنترل علائم و استرس به کار میگیرند.
- طب فشاری: به کاهش درد و ناراحتی کمک میکند.
- مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی: باعث آرامش و کاهش استرس میشود.
- ماساژ و بازخورد زیستی: درد و تنش عضلانی را کاهش میدهد.
پیش از شروع درمانهای تکمیلی باید با پزشک معالج مشورت کنید تا از ایمنی و هماهنگی آن با برنامه درمانی خود مطمئن شوید.
چگونه میتوان از ملانوم پیشگیری کرد؟
علت دقیق ملانوم مشخص نیست. از اینرو، امکان پیشگیری کامل وجود ندارد. با اینحال، راهبردهای مختلفی برای کاهش خطر ابتلا یا عود ملانوم وجود دارد.
- عدم مواجهه بیشازحد با آفتاب: رابطه آفتاب و سرطان پوست سالها محل بحث و جدل بوده است، بهویژه از این نظر که نور خورشید در بعضی از موارد با سرطان مبارزه میکند و برای سلامت پوست مفید است. رعایت اعتدال و توجه به تفاوت واکنش بدن ضروری است. بهتر است که در ساعات اوج تابش- بین ۱۱ تا ۱۵ بعدازظهر- کمتر زیر آفتاب بمانید. از ضدآفتاب استفاده کنید. گفتنی است که ترکیبات موجود در کرمهای ضدآفتاب در سالهای اخیر زیر ذرهبین قرار گرفتهاند. مواجهه طولانیمدت و بدون محافظ با آفتاب مانند سپری کردن یک روز کامل در کنار ساحل میتواند به آفتابسوختگی منجر شود. ضدآفتابهای حاوی ترکیبات معدنی برای پوستهای حساس مناسبتر هستند. همچنین توصیه میشود از کلاه لبهدار، پیراهن آستینبلند و شلوار بلند استفاده کنید و در سایه بمانید. لباسهای محافظ درجه حفاظتی ۱۵ تا ۵۰ و بالاتر دارند. بالاتربودن این عدد نشانه محافظت بیشتر است. استفاده از شویندههای خاص میزان حفاظت پارچه را چندبرابر میکند.
- اجتناب از دستگاههای برنزهکننده: از لامپهای خورشیدی و تختهای برنزهکننده استفاده نکنید.
- محافظت از سیستم ایمنی: ضعف سیستم ایمنی خطر ملانوم را افزایش میدهد. عفونت اچآیوی هم سیستم ایمنی را ضعیف میکند. از اینرو، پرهیز از رفتارهای پرخطر مانند تزریق مواد مخدر میتواند سطح خطر را به حداقل برساند.
شواهد موجود درباره تغذیه پیشگیرانه ضدونقیض بوده و باید با احتیاط تفسیر شوند.
- قهوه: مطالعهای در سال ۲۰۱۷ نشان داد آقایانی که قهوه بیشتری مصرف میکردند، با خطر کمتری دستبهگریبان بودند. خانمها از این حیث نفعی نبردند و پژوهشهای بعدی هم به نتایج متفاوتی رسیدند.
- رژیم غذایی سالم: رژیمهای غذایی مدیترانهای و دَش با کاهش خطر ملانوم ارتباط دارند. برخی از پژوهشها از ارتباط مصرف بیشتر گوشت قرمز با کاهش خطر ملانوم پرده برداشتهاند، اما گوشتهای فرآوریشده مشکلات دیگری به همراه دارند و باید محدود شوند.
- پایش مصرف رتینول: رتینول- نوعی ویتامین آ که در منابع حیوانی یافت میشود- خطر ملانوم را تا ۲۰ درصد کاهش میدهد.
- ویتامین دی کافی: مطالعهای در سال ۲۰۲۳ با بررسی حدود ۵۰۰ داوطلب بزرگسال نشان داد که مصرف منظم مکمل ویتامین دی با کاهش خطر ملانوم ارتباط دارد.
عوارض احتمالی ملانوم
ملانوم درصورت گسترش میتواند ریهها، کبد، مغز یا استخوانها را درگیر کند و عوارض خطرناکی به دنبال داشته باشد. ملانوم همچنین بهدلیل آسیب پوستی به خطر عفونتهای ثانویه دامن میزند و باعث ایجاد اسکار میشود.
با اینحال، عوارض ملانوم عمدتاً به شیوه درمان مربوط میشوند و ارتباطی با خود بیماری ندارند. جراحی ملانوم میتواند با خونریزی، عفونت، آسیب عصبی، اسکار و ناراحتی روانی همراه باشد. جراحی گرههای لنفاوی خطر ورم لنفاوی (تورم ناشی از تجمع مایع لنفی) را افزایش میدهد و پرتودرمانی گرههای لنفاوی هم ممکن است با برانگیختگی پوست، خستگی، سرطانهای ثانویه و ورم لنفاوی همراه باشد.
