رهبری کوبا در پی سیاستهای ایالات متحده و افزایش اعتراضات داخلی با فشارهای فزایندهای روبهرو شده است.
سلنا لمبرت اورتگا، شهروند ۲۴ ساله اهل سانتیاگو د کوبا، در ۱۲ ژانویه با انتشار یک نظرسنجی در فیسبوک از مردم خواست تا رئیسجمهور آینده کشور را انتخاب کنند. این پست در عرض چند ساعت بهطور گسترده منتشر شد.
نتایج این نظرسنجی نشان میداد که اکثر شرکتکنندگان از مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا و فرزند مهاجران کوباییتبار، حمایت کردهاند. روبیو پیش از حذف این پست حدود ۳۵ هزار رأی کسب کرده بود، در حالیکه میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور فعلی کوبا، تنها ۴۷۵ رأی داشت.
ساعاتی پس از انتشار این نظرسنجی، مأموران امنیتی در سانتیاگو د کوبا از اورتگا خواستند آن را حذف کند.
نینوسکا پرز کاستِیون، مجری رادیو و از چهرههای شناختهشده جامعه تبعیدی کوبایی در میامی، این نظرسنجی را بازتابی از وضعیت افکار عمومی در داخل کوبا توصیف کرد و گفت: «این نظرسنجی نشان میدهد ذهنیت مردم داخل کوبا چگونه است.»
او افزود که این نظرسنجی را در دیداری اخیر به مارکو روبیو نشان داده و به گفته او، روبیو با خنده گفته است که تمایلی به پذیرش مسئولیت بیشتر ندارد.
روبیو که هدایت مذاکرات با دولت کوبا را بر عهده دارد، ۱۷ مارس تأکید کرد که کوبا باید نظام سیاسی خود را «بهطور اساسی» تغییر دهد و گفت رهبران کنونی قادر به حل بحران اقتصادی نیستند. او افزود: «باید افراد جدیدی در رأس قدرت قرار بگیرند.»
کوبا در دهههای گذشته با حمایت اتحاد جماهیر شوروی توانست تحریمهای آمریکا را پشت سر بگذارد. پس از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱، ونزوئلا با تأمین نفت ارزانقیمت نقش مهمی در حفظ اقتصاد این کشور ایفا کرد.
در اوایل دهه ۲۰۰۰، هوگو چاوز، رئیسجمهور وقت ونزوئلا، با یک توافق تهاتری دسترسی کوبا به منابع نفتی کشورش را فراهم کرد؛ توافقی که به بهبود وضعیت اقتصادی کوبا کمک کرد. در مقابل، کوبا خدمات پزشکی، فنی، نظامی و اطلاعاتی به ونزوئلا ارائه داد.
با این حال، پس از عملیات نظامی آمریکا و بازداشت نیکلاس مادورو در اوایل ژانویه، ارسال نفت از کاراکاس متوقف شد و کوبا اکنون با یکی از شدیدترین بحرانهای اقتصادی دهههای اخیر روبهرو است.
در پی قطعیهای مکرر برق، کمبود شدید مواد غذایی و محدودیت دسترسی به دارو، اعتراضات گستردهای در این کشور شکل گرفته است.
پرز کاستیون گفت که مردم کوبا اکنون کمتر از گذشته از اعتراض هراس دارند و بسیاری دیگر تحریمها را عامل اصلی مشکلات نمیدانند. او وضعیت کشور را «ویران» توصیف کرد و گفت: «مردم بدون برق، آب و غذا زندگی میکنند و شرایط بسیار دشواری دارند.»
توماش پویار، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون و مشاور پیشین امنیت ملی دولت جمهوری چک، نیز گفت: «مردم کوبا بهدلیل نظامی که دههها بر آنها حاکم بوده رنج میبرند» و افزود این نظام «ناکارآمد و سرکوبگر» است.
بر اساس گزارش سازمان دیدهبان حقوق بشر، موج مهاجرت از کوبا افزایش یافته و این کشور در سالهای اخیر حدود ۱۰ درصد از جمعیت خود را از دست داده است؛ هرچند برآوردهای مستقل این رقم را بیشتر میدانند.
درخواست آمریکا برای تغییرات گسترده
مارکو روبیو در پاسخ به این پرسش که آیا از کاهش تحریمها علیه کوبا حمایت میکند، به قانون «هلمز–برتون» مصوب سال ۱۹۹۶ اشاره کرد و گفت: «تحریمها به تغییرات سیاسی در کوبا گره خوردهاند.»
این قانون که در دوره ریاستجمهوری بیل کلینتون تصویب شد، تحریمها را بهصورت قانونی تثبیت کرده و لغو آنها را به تحقق شروطی مانند آزادی زندانیان سیاسی، قانونی شدن احزاب و رسانههای مستقل، و برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه تحت نظارت بینالمللی مشروط کرده است.
جان سوارز، مدیر اجرایی مرکز «کوبای آزاد»، گفت که آمریکا یا باید این قانون را لغو کند یا دولت کوبا این شرایط را اجرا کند تا تحریمها برداشته شوند.
این قانون همچنین خواستار حرکت به سمت اقتصاد بازار، ایجاد نظام قضایی مستقل و پرداخت غرامت برای اموال مصادرهشده آمریکاییها پس از انقلاب ۱۹۵۹ است.
پس از انقلاب کوبا، دولت فیدل کاسترو بیش از ۱.۹ میلیارد دلار از داراییهای آمریکایی را مصادره کرد که ارزش آن امروز حدود ۹ میلیارد دلار برآورد میشود. در حال حاضر نزدیک به ۶ هزار فرد و شرکت خواهان دریافت غرامت هستند.
این قانون همچنین تأکید میکند که کوبا باید تحت حاکمیت دولتی «منتخب دموکراتیک» اداره شود و بهطور مشخص خاندان کاسترو را شامل نمیشود.
سیاست «تصاحب دوستانه» ترامپ
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در هفتههای اخیر پس از آنکه نیروهای آمریکایی در ژانویه مادورو را در کاراکاس بازداشت کردند و در ۲۸ فوریه حملات به ایران را آغاز کردند، گفته است که ممکن است کوبا هدف بعدی باشد.
او در ۷ مارس در میامی گفت: «کوبا در انتهای مسیر قرار دارد.»
با این حال، ترامپ تأکید کرده که بهدنبال «تصاحب دوستانه» این کشور است و گفته که «افتخار خواهد داشت» کوبا را در اختیار بگیرد، هرچند توضیح بیشتری درباره این اظهارات ارائه نکرد.
ژنرال فرانسیس داناوان، فرمانده نیروهای جنوبی آمریکا، ۱۹ مارس به قانونگذاران گفت که ارتش آمریکا برنامهای برای حمله به کوبا یا تصرف این کشور ندارد.
در واکنش به این اظهارات، میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، ۱۷ مارس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که آمریکا «تقریباً هر روز کوبا را تهدید میکند» و قصد دارد «کشور، منابع و اقتصاد آن را تصاحب کند.»
او همچنین ۱۳ مارس برای نخستین بار تأیید کرد که گفتوگوهایی میان هاوانا و واشنگتن انجام شده است.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که کوبا اعلام کرد ۵۱ زندانی را آزاد خواهد کرد؛ اقدامی که به گفته مقامها در چارچوب روابط با واتیکان انجام شده است.
با این حال، بر اساس برآورد یک نهاد غیردولتی اسپانیایی، تا فوریه ۲۰۲۶ بیش از ۱,۲۱۴ زندانی سیاسی در کوبا وجود داشته است.
کارشناسان میگویند آزادی برخی زندانیان گامی مثبت است، اما برای لغو تحریمها باید تمامی زندانیان سیاسی آزاد شوند.
در حال حاضر، احزاب مخالف در کوبا بهطور قانونی اجازه فعالیت ندارند و چهرههای مخالف یا زندانی میشوند یا با محدودیتهای شدید مواجه هستند.
پرز کاستیون نیز گفت که برخلاف ونزوئلا، اپوزیسیون در کوبا پراکنده است و فاقد یک رهبر واحد و سازماندهی منسجم است.
