تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن میتواند بیش از ۱۰۰ برابر تلسکوپ فضایی هابل از آسمان را در یک زمان مشاهده کند.
ناسا روز یکشنبه در ۳۰ اوت (هشتم شهریور) جدیدترین عضو ناوگان تلسکوپهای فضایی خود را به فضا فرستاد و ماموریتی چندساله را برای اکتشاف کیهان آغاز کرد؛ ماموریتی که انتظار میرود از نظر گستره اکتشافات، دستاوردهای تلسکوپهای پیشین را تحتالشعاع قرار دهد.
تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن که به اختصار «رومن» نامیده میشود، چندین هدف علمی را دنبال خواهد کرد. انتظار میرود این تلسکوپ درک بشر از ماده تاریک و انرژی تاریک را گسترش دهد و از این طریق، اطلاعات بیشتری درباره چگونگی انبساط جهان در اختیار دانشمندان قرار دهد.
این تلسکوپ بررسی بیسابقهای از بیش از دو میلیارد کهکشان انجام خواهد داد و همچنین بزرگترین بررسی سیارات خارج از منظومه شمسی در سراسر کهکشان راه شیری را به انجام خواهد رساند. رومن رویدادهای کیهانیای را رصد خواهد کرد که تلسکوپهای قدیمیتر قادر به شناسایی آنها نیستند و اطلاعات تازهای درباره مرکز کهکشان راه شیری ارائه خواهد کرد.
جیسون هایلن، مدیر پروژه رصدخانه رومن، در مصاحبهای پیش از پرتاب در ۲۹ اوت به اپک تایمز گفت: «در حال حاضر، ۹۵ درصد جهان برای ما ناشناخته است.»
او گفت تلسکوپ فضایی هابل و تلسکوپ فضایی جیمز وب طی چند دهه گذشته به ما کمک کردهاند آن پنج درصد نخست را بهتر بشناسیم. این تلسکوپ جدید، نانسی گریس رومن به ما کمک خواهد کرد آن ۹۵ درصد باقیمانده را درک کنیم.
جولی مکانری، دانشمند ارشد پروژه تلسکوپ رومن در مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا، در یک نشست علمی پیش از پرتاب گفت: «رومن در هر لحظه بیش از ۱۰۰ برابر وسعت آسمانی را که هابل میتواند ببیند، یا حتی کمی بیشتر از آن، مشاهده خواهد کرد. رومن میتواند جابهجا شود، متوقف شود و خیلی سریع برای گرفتن تصویر بعدی آماده باشد. بنابراین میتوانیم آسمان را بیش از هزار برابر سریعتر از هابل بررسی کنیم.»
او افزود: «برای درک بهتر این موضوع، بررسیای که رومن میتواند در یک ماه انجام دهد، با هابل یک قرن طول میکشد. بنابراین رومن صرفا کارهای علمی هابل را سریعتر انجام نمیدهد؛ بلکه به پرسشهای علمی کاملا جدید و بلندپروازانهای میپردازد، درحالیکه هابل همچنان به انجام کارهای ارزشمند خود ادامه میدهد.»
یکی از قابلیتهای جدیدی که رومن با خود حمل میکند، فناوری موسوم به «کرونوگراف» است. هایلن گفت از این فناوری برای ارتقای توانایی کشف سیارات خارج از منظومه شمسی استفاده خواهد شد. انتظار میرود این فناوری زمینه را برای فناوریهای مورد استفاده در «رصدخانه جهانهای قابل سکونت» که قرار است در آینده راهاندازی شود، فراهم کند.
با این حال، پرتاب رومن نیز بهخودیخود خبرساز بود. این تلسکوپ با موشک فالکون هوی شرکت اسپیسایکس به فضا پرتاب شد. فالکون هوی در حال حاضر قدرتمندترین موشک ناوگان اسپیسایکس است و با هماهنگسازی سه بوستر قابل استفاده مجدد فالکون ۹، محمولههای بزرگتر را به مدار زمین و فراتر از آن منتقل میکند.
هر سه بوستر، یعنی بخشهای پیشران و تقویتکننده موشک، بهگونهای برنامهریزی شده بودند که بهطور همزمان فرود کنترلشده داشته باشند. با این حال، در این پرتاب تنها دو بوستر جانبی به مناطق فرود در پایگاه نیروی فضایی کیپ کاناورال بازگشتند. به گفته اسپیسایکس، بوستر میانی، یعنی بخش مرکزی موشک، در جریان پرتاب مصرف شد و بازیابی نشد.
این سیزدهمین پرتاب فالکون هوی و نخستین پرتاب آن از ۲۹ آوریل تاکنون بود.
تکمیل و استقرار رومن همچنین با هزینهای کمتر از بودجه تعیینشده و چند ماه زودتر از برنامه انجام شد. هایلن این موفقیت را نتیجه شیوه کاریای دانست که به چندین تیم اجازه میداد بهطور موازی فعالیت کنند و به جای تلاش در جهت کمالگرایی، بر بهینهسازی عملکرد تمرکز داشته باشند.
او گفت: «ما هزینه و زمانبندی را به همان اندازه الزامات عملکرد فنی جدی در نظر گرفتهایم. این موضوع هر روز بخشی از شیوه تفکر ما بوده است.»
او از مدیریت پروژه و همکاری کلی میان تیمهای علمی و مهندسی تمجید کرد؛ تیمهایی که بهطور همزمان فعالیت میکردند و به یکدیگر اعتماد داشتند تا وظایف خود را به انجام برسانند. در مقاطعی، تا هفت تیم مختلف بهطور همزمان و در مسیرهای موازی برای دستیابی به مرحله نهایی یکپارچهسازی فعالیت میکردند.
او افزود: «رومن به نمونهای درخشان تبدیل شده که نشان میدهد انجام چنین کاری امکانپذیر است. افراد زیادی همیشه میگویند پروژهها همواره از بودجه تعیینشده فراتر میروند، اما تیم رومن نشان داد که میتوان در محدوده تعیینشده باقی ماند.»
مدیران این ماموریت به خبرنگاران گفتند پس از پرتاب، این تلسکوپ سفری ۱۰۰ روزه را برای رسیدن به محل استقرار خود در مداری به دور خورشید و در فاصله یک میلیون مایلی از زمین طی خواهد کرد. با این حال، دوربینها و سامانههای آن پیش از رسیدن به این نقطه آزمایش خواهند شد. سه ماه نیز صرف راهاندازی و آزمایش ابزارهای رصدخانه خواهد شد و انتظار میرود نخستین دادههای دریافتی پیش از آغاز سال ۲۰۲۷ در دسترس قرار گیرند.
آنها همچنین وعده دادند حجم عظیم دادههایی که رومن جمعآوری خواهد کرد، بهصورت لحظهای در اختیار عموم قرار گیرد.
هایلن گفت: «فکر میکنم یکی از چیزهایی که مردم از تلسکوپ فضایی رومن به خاطر خواهند سپرد این است که ما با چه سرعتی میتوانیم جهان را رصد کنیم و به همین دلیل، شروع به درک جنبههایی از جهان خواهیم کرد که در حال حاضر کاملا ناشناختهاند.»
او افزود: «هیچ تردیدی ندارم که وقتی این تلسکوپ رصد آسمان را آغاز کند، با پدیدههای خارقالعادهای روبهرو خواهیم شد که هرگز تصور نمیکردیم بتوانیم آنها را ببینیم.»
