به گفته دکتر الیسا سانگ، متخصص کودکان و مدیر ارشد پزشکی در مرکز تاینی هلث، بحران سلامت کودکان حول محور میکروبیوم روده میچرخد.
او به اپک تایمز گفت: «با توجه به اینکه از هردو کودک یک نفر با بیماریهای مزمن دستبهگریبان است، باید به این نکته توجه کنیم که شکلگیری میکروبیوم روده در هزار روز اول تأثیر بسزایی بر سلامتی بلندمدت و خطر ابتلا به بیماریها دارد.»
سانگ افزود: «هرگونه اختلال در شکلگیری میکروبیوم روده، بر اثر سزارین یا مصرف آنتیبیوتیک، باعث تشدید خطر بروز مشکلات ایمنی و روانی در سالهای آتی خواهد شد.»
سانگ تأکید کرد که رفع مشکل چاقی، دیابت نوع یک، اختلالات آلرژیک و دیگر بیماریها بعد از بروز علائم کمکی به حل بحران سلامت کودکان مبتلا به بیماریهای مزمن نخواهد کرد. پیشگیری– بهویژه در هزار روز اول– تنها راه خاتمه دادن به همهگیری بیماریهای مزمن دوران کودکی است. موفقیت در پیشگیری در گرو تقویت میکروبیوم روده نوزاد است که به کمک تغذیه با شیر مادر و مصرف پروبیوتیکها انجام میگیرد.
زایمان طبیعی بر میکروبیوم نوزاد اثر میگذارد
میکروبیوم روده نوزادانی که به شکل طبیعی به دنیا آمدهاند، با نوزادان سزارینی تفاوت دارد. نوزادان زایمان طبیعی از باکتریهای مفید بیشتری برخوردارند، اما نوزادان سزارینی باکتریهای مفید کمتر و باکتریهای مضر بیشتری درون روده خود دارند.
یک کارآزمایی بالینی که در نشریه آلرژی و ایمنی کودکان انتشار یافته است، نشان میدهد که میکروبیوم روده نوزادان زایمان طبیعی نسبت به نوزادان سزارینی از بیفیدوباکترها، پاراباکتروئیدها و باکتروئیدهای بیشتری برخوردار است. این گونههای باکتریایی اغلب باعث تجزیه اولیگوساکاریدهای شیر انسان– نوعی کربوهیدرات– میشوند و شرایط تولید اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه را بهعنوان منبع اصلی انرژی سلولهای روده بزرگ مهیا میکنند.
نویسندگان افزودند که نوزادان سزارینی اغلب به واسطه باکتریهای استافیلوکوک، انتروکوک، کلستریدیوم و کلبسیلا کلونیزه میشوند؛ باکتریهایی که هیچ نقشی در تجزیه اولیگوساکاریدهای شیر انسان یا تولید اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه ندارند و ممکن است که حامل ژنهای مقاوم به آنتیبیوتیک باشند.
دکتر توکونبو آکانده، متخصص کودکان و مؤسس مرکز هارمونی ۳۶۰ هلث، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «نوزادان سزارینی از مهمترین میکروبهای طبیعی روده بینصیب میمانند. زایمان طبیعی «دوز اولیه» میکروبهای مادرزادی را تأمین میکند که نقش بسزایی در شکلگیری روده و سیستم ایمنی نوزادان دارد.»
آکانده افزود که نوزادان سزارینی اغلب در معرض باکتریهای پوستی و محیط بیمارستان قرار میگیرند. این کلونیزاسیون اولیه متفاوتمیتواند تنوع میکروبیوم را دستخوش تغییر کرده و رشد سیستم ایمنی را از حالت طبیعی خارج کند.
شمار قابلتوجهی از نوزادان آمریکایی تحت تأثیر تغییرات میکروبیوم روده قرار میگیرند، زیرا از هرسه کودک آمریکایی یک نفر با سزارین به دنیا میآید.
تأثیر اختلال میکروبیوم روده بر سلامتی
محققان در کارآزمایی بالینی خود نشان دادند که آسیبدیدگی میکروبیوم نوزادان سزارینی اغلب تا ۴ سالگی ادامه دارد و به تشدید خطر چاقی، دیابت نوع یک و بیماریهای آلرژیک دامن میزند. بیماریهای آلرژیک معمولاً پیشرونده هستند و از درماتیت آتوپیک (اگزما) بهحساسیتهای غذایی، رینیت و آسم منجر میشوند؛ روندی که از آن تحت عنوان پیشرفت آتوپیک یاد میشود.»
دکتر یوسف الناصر، متخصص کودکان، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «میکروبیوم روده نوزادان از طریق محور روده–مغز به رشد مغز آنهاکمک میکند.» محور روده–مغز با ارتباط بین مغز و میکروبیوم روده و تأثیر آن بر سلامتی سروکار دارد.
او افزود: «مهمترین زمان رشد مغز همان سه ماه اول بعد از تولد است. همچنین از آنجا که بعضی از ساختارهای مغزی تا دو سالگی کامل نمیشوند، میکروبیوم سالم روده به رشد و تکامل آنها کمک میکند.»
چگونه میتوان میکروبیوم روده نوزادان را بهبود بخشید
کارآزمایی بالینی فوق نشان داد که ۶ ماه مداخله شخصیسازیشده اعم از آزمایش میکروبیوم و توصیههای فردی میتواند میکروبیوم روده نوزادان را بهبود بخشد و احتمال بروز اگزما را به حداقل برساند. از آنجا که همه پدر و مادرها به چنین برنامهای دسترسی ندارند، دکتر الیسا سانگ ۶ اقدام عملی زیر را پیشنهاد کرده که همه پدر و مادرها میتوانند آنها را در دستور کار خود قرار دهند:
۱. درصورت امکان به نوزاد شیر مادر بدهید
سانگ میگوید شیر مادر حاوی اولیگوساکاریدهای ویژهای است که به تغذیه باکتریهای مفید روده از جمله بیفیدوباکترها کمک میکنند. این ترکیبات علاوه بر تقویت سیستم ایمنی نوزاد با میکروبهای مضر مانند روتاویروسها– عامل استفراغ و اسهال آبکی در نوزادان– مبارزهمیکنند. اگر امکان شیردهی وجود ندارد یا شیر مادر محدود است، پدر و مادرها باید از پزشک متخصص بخواهند که یک شیر خشک مناسب به آنها معرفی کند.
یک مطالعه مروری نشان داد که شیردهی جزو مؤثرترین راهکارهای بهبود میکروبیوم روده نوزادان است. تفاوت میکروبیوم نوزادانی که شیر مادر خوردهاند با نوزادانی که شیر خشک مصرف کردهاند در این است که شیردهی بخشی از دلیل کاهش خطر بیماریهای عفونی و غیرعفونی در دوران نوزادی به شمار میآید.
۲. از غذاهای تقویتکننده میکروبیوم استفاده کنید
سانگ افزود که وقتی نوزادان شروع به غذا خوردن میکنند، باید به آنها غذاهای گیاهی و سرشار از فیبر، میوه و سبزیجات رنگارنگ و غذاهای تخمیری بدهید. براساس یک مطالعه مروری، این غذاها باعث افزایش گونههای باکتریایی مفید مانند باکتروئیدها و بیفیدوباکترها میشوند.
۳. مصرف پروبیوتیک را در نظر بگیرید
سانگ میگوید پروبیوتیکها حاوی باکتریهای مفیدی هستند که عملکرد ایمنی را تقویت میکنند، باعث تولید ویتامینهای ضروری میشوند، به هضم غذا کم میکنند و جلوی رشد باکتریهای مضر را میگیرند. همه پروبیوتیکها مثل هم نیستند. از اینرو، توصیه سانگ این است که ازپروبیوتیکهای باکیفیت که حاوی لاکتوباسیلوسها یا بیفیدوباکترهای مناسب نوزادان هستند استفاده کنید. با آزمایش مدفوع میتوان بهگونههای باکتریایی مورد نیاز نوزادان پی برد.
براساس یک مطالعه مروری، بعضی از تحقیقات مربوط به تغذیه نوزادان با پروبیوتیکها حاکی از آن هستند که این ترکیبات به حفظ سلامتیبهینه کمک میکنند. با اینحال، نویسندگان معتقدند که برای ارزیابی کامل خطرات و فواید پروبیوتیکها در این گروه سنی به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.
۴. مصرف آنتیبیوتیکهای غیرضروری را به حداقل برسانید
سانگ گفت: «ما باید استفاده از آنتیبیوتیکهای غیرضروری را به حداقل برسانیم و از تأثیر بالقوه این داروها بر میکروبیوم و سیستم ایمنی درحالرشد نوزادان مطلع باشیم. اگر واقعاً لازم است از آنتیبیوتیک استفاده کنیم و برای نمونه نوزاد به یک عفونت باکتریایی حاد مبتلا شده باشد، باید درباره پروبیوتیکها و تدابیر لازم برای بازسازی میکروبیوم روده نوزاد با پزشک متخصص مشورت کنیم.»
محققان در مطالعهای به بررسی تأثیر آنتیبیوتیکها در نوزادانی پرداختند که بعد از تولد به دلیل گندخونی (سپسیس) تحت درمان بودند. این مطالعه نشان داد که آنتیبیوتیکها تعداد بیفیدوباکترها را کاهش میدهند. آنتیبیوتیکها همچنین باعث افزایش جمعیت باکتریهای مضرکلبسیلا و انتروکوک شدند. از این گذشته، ترکیب آموکسیسیلین و سفوتاکسیم با بیشترین اختلال در میکروبیوم همراه بود، اما ترکیب پنیسیلین و جنتامایسین کمترین اختلال را پدید آورد که نشان میدهد انتخاب آنتیبیوتیک در مواقع ضروری حائز اهمیت است.
۵. تماس پوستی نزدیک را حفظ کنید
به گفته سانگ، قرار دادن نوزاد روی سینه یا بدن مادر بهویژه در هفتههای اول مزایای قابلتوجهی برای هردو خواهد داشت. تماس نزدیک سطحاسترس را کاهش میدهد و پیوند بین مادر و کودک را عمیقتر میکند.
تحقیقات نشان دادهاند که تماس پوستی نزدیک باعث بهبود میکروبیوم نوزاد و توسعه آن تا پایان دوران نوزادی خواهد شد. این مداخله باعث کاهش ناپایداری میکروبیوم یا تغییر تدریجی ترکیب میکروبی میشود. به گفته نویسندگان، کاهش ناپایداری از تأثیر تماس پوستی بر کاهش استرس نشأت میگیرد.
۶. به محیط تنوع بخشید و بگذارید نوزاد راحت باشد
سانگ گفت: «تنوع بخشیدن به میکروبیوم روده مستلزم مواجهه نوزاد با محیطهای مختلف است. اجازه دهید کودک در زمین خاکی بازی کند، با حیوانات خانگی در تماس باشد و مزارع محلی را از نزدیک ببیند.»
نتایج یک مطالعه نشان داد که مواجهه با حیوانات خانگی در دوران نوزادی باعث افزایش تعداد رومینوکوکها و اسیلاسپیراها میشود؛باکتریهایی که از نوزاد در برابر آلرژیها و چاقی دوران کودکی محافظت میکنند. از این گذشته، این مواجهه تعداد باکتریهای استرپتوکوک را به حداقل میرساند. گفتنی است که این باکتریها خطر ابتلا به حساسیت و بیماریهای متابولیک دوران کودکی را کاهش میدهند.
