بیحسی دست میتواند نشانه اولیه تغییرات عصبی در افراد دیابتی باشد. با اینحال، تمرینات سادهای وجود دارند که به حفظ عملکرد عصبها کمک میکنند.
مورمورشدن دستها شاید بیضرر به نظر برسد. اگر کل روز مشغول تایپکردن بوده یا در وضعیت نامناسبی خوابیده باشید، ممکن است دچار این مشکل شوید. اما بیحسی دستها برای دیابتیها میتواند اولین نشانه خاموش نوروپاتی محیطی باشد که اگر نادیده گرفته شود، باعث تحلیلرفتن عضلات، از دست دادن توان حرکتی و ازکارافتادگی میشود. تشخیص علائم اولیه و انجام تمرینات توانبخشی هدفمند نقش بسزایی در محافظت از عملکرد عصبها و کند کردن روند آسیب خواهد داشت.
چرا بیحسی دست بیش از آنچه که فکرش را میکنید اهمیت دارد
نوروپاتی محیطی به آسیبدیدگی عصبهای خارج از مغز و نخاع اشاره دارد و معمولاً دستها و پاها را درگیر میکند. این عارضه در افراد دیابتی جزو شایعترین عوارض است. مطالعهای که در ماه آوریل انتشار یافت، نشان میدهد که دستکم نیمی از دیابتیها درنهایت دچار نوروپاتی دیابتی میشوند.
سیستم عصبی دو بخش اصلی دارد:
- سیستم عصبی مرکزی: مغز و نخاع
- سیستم عصبی محیطی: عصبهای منتهی به اندامها و اعضای داخلی
دکتر آنی وو، متخصص مغز و اعصاب در بیمارستان نیویورک-پرسبیترین کوئینز، در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «قند خون بالا باعث آسیبدیدگی میکروواسکولار یا مویرگی میشود.»
وقتی مویرگها آسیب میبینند، عصبها از مواد مغذی و اکسیژن حیاتی لازم بینصیب میمانند که به اختلال عملکرد عصبی منجر میشود. عصبهای بلندتر معمولاً زودتر تحت تأثیر قرار میگیرند. از اینرو، علائم آسیبدیدگی معمولاً از پاها و انگشتها شروع میشود و سپس به ساقها و دستها میرسد.
علائمی که نباید نادیده گرفته شوند
وو پرونده بیمار ۷۴ سالهای را شرح داد که بیش از یک دهه با دیابت دستوپنجه نرم میکرد. نوروپاتی باعث تحلیلرفتن عضلات دست او شده بود. برجستگی بزرگ کف دست- بالشتک عضلانی زیر شست- در افراد سالم کاملاً برجسته به نظر میرسد، اما در این بیمار حالت فرورفته داشت و دستش ضعیف و بیحس شده بود.
به گفته وو، درمان این عارضه در مقطعی که آسیبدیدگی عصبی به مرحله حاد میرسد بسیار دشوار خواهد بود.
او تأکید کرد که افراد باید به محض تجربه بیحسی دست به پزشک مراجعه کنند تا از وخامت بیشتر عصبهای خود جلوگیری کنند و نسبتاً بهبود یابند.
سندرم تونل کارپال: علت رایج
یکی از علل شایع بیحسی دست، فشار وارده به عصب میانی مچ است؛ عارضهای که سندرم تونل کارپال نامیده میشود. یک مطالعه مروری نظاممند در سال ۲۰۱۶ نشان داد که دیابتیها بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند.
وو توضیح داد که استفاده از آتل فلزی در حین خواب شدت علائم را کاهش میدهد. آتل باید در مرکز مچ بسته شود و نیازی نیست که محکم باشد. هدف این است که مچ در طول شب خم نشود تا عصب آسیبدیده استراحت کند و بهبود یابد.
تمرینات ساده دست برای حمایت از سلامت عصبها
وو دو تمرین ساده زیر را به افرادی که دچار بیحسی دست هستند توصیه میکند. این حرکات به تقویت عضلات شست، محافظت از عصبهای دست و بهبود نوروپاتی محیطی خفیف کمک میکنند.
- تمرین گریپ بال: یک توپ نرم و کشسانی را کف دستتان بگیرید و فشار دهید. این تمرین عضلات شست را تقویت کرده و به جلوگیری از تحلیلرفتن عضلات بر اثر نوروپاتی کمک میکند.
- کشش مچ: دستتان را مشت کنید، سپس مشتتان را باز کرده و مچ دست را به آرامی به عقب خم کنید. این تمرین به کشآمدن عصبها و کاهش فشار وارده به عصب میانی کمک میکند.
تشخیص و درمان نوروپاتی
پزشکان برای معاینه نوروپاتی حساسیت بیمار به سوزنزدن، لمسشدن و حرارت را تست میکنند. همچنین ممکن است از جریان الکتریکی ملایم برای تحریک عصبها استفاده کنند و واکنش بیمار را تحلیل کنند تا از وجود و شدت آسیبدیدگی عصبی مطمئن شوند.
وو در مورد نوروپاتی محیطی ناشی از دیابت تأکید دارد که کنترل قند خون اولویت اصلی است. درصورت نیاز از داروهای اعصاب و تمرینات توانبخشی منظم استفاده میشود. در موارد حاد یا فشار عصبی شدید معمولاً از عمل جراحی برای کاهش فشار و توانبخشی کمک گرفته میشود.
عمل جراحی شامل جراحی باز سنتی و روشهای کمتهاجمی جدید میشود.
در جراحی سنتی تونل کارپال یک برش کوچک برای آزادسازی فشار عصب میانی ایجاد میشود. جراحی تونل کارپال سبک است، اما دوره نقاهت طولانیمدتی دارد. بیمار ممکن است تا یک ماه نتوانند از دست آسیبدیده خود استفاده کند و معمولاً به توانبخشی نیاز پیدا میکند.
در روشهای کمتهاجمی جدید که به کمک سونوگرافی و هوش مصنوعی انجام میگیرند، تنها یک برش ۴ میلیمتری ایجاد میشود. مزیت اصلی این روشها دوره نقاهت کوتاهشان است. بیشتر بیماران میتوانند ظرف سه روز تا یک هفته از دست خود استفاده کنند.
تشخیص علائم نوروپاتی دیابتی
نوروپاتی محیطی در دیابتیها اغلب از پاها آغاز میشود. علائم زیر میتوانند نشانه نوروپاتی باشند و نباید نادیده گرفته شوند:
- احساسات غیرعادی: بیحسی، مورمورشدن، احساس سوزنسوزن یا شوک در پاها.
- مشکلات تعادل: بیحسشدن پاها که به ناپایداری در راه رفتن منجر میشود و خطر زمینخوردن، آسیبدیدگی و عفونت را افزایش میدهد.
- تغییر شکل: تغییر شکل پای دیابتی شایع است، اما ممکن است دستها را هم درگیر کند و باعث خمشدن انگشت حلقه و انگشت کوچک شود که نشانه درگیری عصب اولنار است.
وو افزود که بیماران مبتلا به نوروپاتی محیطی بیشتر زمین میخورند و باید محتاط باشند. برای بیرون رفتن بهتر است از عصا و بهویژه عصای چهارپایه استفاده شود که ثبات بیشتری به شما میبخشد.
فراتر از اندامها
نوروپاتی دیابتی میتواند با علائم دیگر از جمله نوروپاتی خودکار همراه باشد که توابع غیرارادی بدن مانند ضربان قلب، حرکت دستگاه گوارش و عملکرد مثانه و روده را درگیر میکند.
علائم احتمالی عبارتند از:
- ضربان قلب نامنظم
- مشکلات گوارشی مانند یبوست یا اسهال مکرر
- سرگیجه موقت هنگام برخاستن ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته
- تعریق غیرطبیعی که گاهی بیشازحد و گاهی ناچیز است
وو همچنین به نوروپاتی فیبر کوچک اشاره کرد که با احساس سوزش مداوم در کف پاها همراه است.
دیابت میتواند به چند نوروپاتی مختلف منجر شود. از اینرو، برای تشخیص دقیق باید تحت معاینه متخصص قرار بگیرید.
از دیابت که بگذریم، آسیب عصبی ناشی از شیمیدرمانی، نوروپاتی ناشی از مسمومیت با سرب و نوروپاتی مرتبط با بیماریهایی مانند لوپوس جزو سایر علل آسیبدیدگی عصبهای محیطی هستند. لوپوس یک بیماری خودایمنی است که در آن بدن به بافتها و اندامهای سالم خود حمله میکند.
بیحسی دست اغلب نادیده گرفته میشود، اما در دیابتیها اولین نشانهای است که میگوید بدن به کمک نیاز دارد. تشخیص بهموقع علائم و کنترل قند خون، تمرینات هدفمند و معاینات پزشکی زودهنگام میتواند از عملکرد عصبها محافظت کند و توان حرکتی بیمار را سالها پابرجا نگهدارد. کارهای کوچک روزانه میتوانند جلوی پیشرفت بیماری را بگیرند و از بدن محافظت کنند.
