داروهای GLP-1 بهخاطر کاهش وزن و محافظت از قلب مورد تحسین قرار گرفتهاند؛ اما یک مطالعه جدید که دادههای پنجساله را بررسی کرده، نشان میدهد محبوبترین داروهای کاهش وزن در آمریکا ممکن است باعث تضعیف استخوانها شوند.
یافتهها در نشست سالانه ۲۰۲۶ آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا ارائه شدهاند و از نوع مشاهدهای هستند. به این معنا که ارتباط را نشان میدهند، نه اثبات علت مستقیم. این مطالعه هنوز داوری علمی (همتاسنجی) نشده است.
با این حال، با توجه به اینکه دهها میلیون آمریکایی اکنون از آگونیستهای گیرنده GLP-1 مانند سماگلوتاید (با نامهای تجاری اوزمپیک و وگووی)، لیراگلوتاید (ویکتوزا و ساکسندا)، دولاگلوتاید (ترولیسیتی) و اگزناتاید (بایتا) استفاده میکنند، پژوهشگران میگویند این نشانهها ارزش توجه جدی دارند.
مشکل استخوانی GLP-1
پژوهشگران پنج سال سوابق پزشکی بیش از ۱۴۶ هزار بزرگسال مبتلا به چاقی و دیابت نوع ۲ را بررسی کردند. نتایج نشان داد حدود ۴ درصد از بیمارانی که داروهای GLP-1 مصرف میکردند، دچار پوکی استخوان شدند؛ در حالی که این رقم در میان افرادی که این داروها را مصرف نمیکردند، کمی بیش از ۳ درصد بود.
نرم شدن استخوان (استئومالاسی) نیز در میان مصرفکنندگان GLP-1 تقریباً دو برابر بود؛ ۰.۲ درصد در مقابل ۰.۱ درصد؛ و میزان نقرس نیز اندکی افزایش داشت: ۷.۴ درصد در میان مصرفکنندگان در مقایسه با ۶.۶ درصد در گروه کنترل.
مُعاذ وجاهت، پژوهشگر اصلی این مطالعه و دانشجوی پزشکی در دانشگاه ایالتی میشیگان، در بیانیهای گفت: «اکنون تازه به نقطهای رسیدهایم که دادههای پیگیری پنجساله و دهساله برای بیمارانی که داروهای GLP-1 مصرف میکنند در حال در دسترس قرار گرفتن است. هر دارویی که با چنین سرعتی مورد استفاده قرار گیرد، نیازمند بررسی دقیق است؛ بهویژه در حوزه ارتوپدی که چاقی و مداخلات جراحی اغلب با هم همپوشانی دارند.»
دکتر جایلز اسکودری، جراح ارتوپد و معاون نورثول ارتوپدیکس که در این نشست حضور داشت، به اپک تایمز گفت یافتههای این مطالعه با ادعاهای اخیر درباره محافظت عضلانی-اسکلتی در تضاد است و نشان میدهد مواجهه با این داروها ممکن است خطرات بلندمدت اسکلتی را افزایش دهد.
آیا مشکل از دارو است یا کاهش وزن؟
کارشناسان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا افزایش خطرات به خود داروها مربوط میشود، یا به کاهش سریع وزن، یا به شرایط زمینهای بیمارانی که این داروها را مصرف میکنند؛ چراکه چاقی و دیابت نوع ۲ هر دو بهطور مستقل با التهاب و شکنندگی استخوان مرتبط هستند.
دکتر جیمز جی. چاو، جراح پلاستیک دارای بورد تخصصی که در زمینه کاهش وزن پزشکی با استفاده از داروهای GLP-1 فعالیت میکند و در این مطالعه مشارکت نداشته، گفت: «مانند هر کاهش وزنی، در صورت کاهش وزن با این داروها، بازسازی استخوانی ممکن است رخ دهد.»
در کاهش وزن، بازسازی استخوان به چرخه مداوم تجزیه استخوان قدیمی و جایگزینی آن با بافت جدید اشاره دارد؛ چرخهای که در شرایط کاهش کالری میتواند دچار عدم تعادل شود.
در حالی که این فرآیند بهطور طبیعی به حفظ استحکام اسکلت کمک میکند، کاهش وزن قابلتوجه اغلب باعث کاهش خالص توده استخوانی میشود؛ زیرا بدن استخوان بیشتری را نسبت به آنچه جایگزین میکند، از دست میدهد.
او افزود: «اگر بیماران در اثر مصرف این داروها توده بدون چربی (عضله) خود را از دست بدهند، سلامت استخوان میتواند تحت تأثیر قرار گیرد؛ زیرا فشار کمتری به استخوانها وارد میشود.»
دکتر فرناندو اوواله جونیور، متخصص پزشکی چاقی که در این مطالعه دخیل نبوده، نیز گفت کاهش سریع وزن—صرفنظر از روش—مدتهاست با کاهش تراکم استخوان همراه بوده است. او گفت: «ما این موضوع را سالها در جراحیهای کاهش وزن و حتی در محدودیت شدید کالری دیدهایم. این مسئله منحصر به GLP-1 نیست.»
آیا مزایا همچنان بیشتر از خطرات هستند؟
برای بیشتر بیماران، پاسخ همچنان مثبت است، حداقل در حال حاضر. اوواله تأکید کرد که این داروها دادههای قوی در زمینه نتایج قلبی-عروقی دارند. آنها بهطور معناداری قند خون را کاهش میدهند، فشار خون و چربیها را پایین میآورند و خطر حمله قلبی و سکته را کم میکنند.
او گفت: «در بیماران پرخطر، این مزایا قابلتوجه و اغلب نجاتبخش هستند.» به همین دلیل، در بیشتر موارد، مزایای متابولیک و قلبی-عروقی این داروها همچنان بر افزایش اندک خطر شکستگی یا نقرس میچربد؛ بهویژه زمانی که این خطرات توسط ارائهدهندگان خدمات درمانی پایش و مدیریت شوند.
اسکودری نیز با این دیدگاه موافق است و گفت: «از آنجا که بیماری قلبی یکی از علل اصلی مرگ است، خطرات احتمالی مربوط به عضله و استخوان ممکن است اهمیت کمتری داشته باشد.»
با این حال، او افزود که ارائهدهندگان خدمات درمانی باید نقش فعالی در حمایت از بیماران مصرفکننده این داروها داشته باشند و صرفاً به تجویز آنها اکتفا نکنند.
بیماران چه باید بکنند؟
اسکودری به بیماران تحت درمان با داروهای GLP-1 توصیه میکند مصرف کافی پروتئین را در اولویت قرار دهند، از دریافت مناسب کلسیم و ویتامین D اطمینان حاصل کنند، بهطور منظم تمرینات مقاومتی و تحمل وزن انجام دهند و از کاهش وزن سریع یا بیش از حد بدون پشتیبانی تغذیهای پرهیز کنند.
اوواله نیز افزود: «تمرینات قدرتی بهویژه بسیار مهم است. حفظ توده عضلانی از استخوان محافظت میکند. اگر بیماری وزن کم کند اما عضله زیادی از دست بدهد، خطر شکستگی افزایش مییابد؛ صرفنظر از نوع دارو.»
افرادی که در معرض خطر بیشتری هستند شامل زنان پس از یائسگی، سالمندان و بیمارانی با سابقه شکستگی هستند.
اوواله گفت: «در مورد نقرس، کاهش سریع وزن و تغییرات در متابولیسم اسید اوریک میتواند بهطور موقت باعث تشدید حملات شود. این موضوعی است که حتی خارج از درمان با GLP-1 نیز دیدهایم.»
برای بیمارانی که نگران سلامت استخوان هستند، اسکودری توصیه میکند ارائهدهندگان خدمات درمانی استفاده از دوزهای درمانی مکملهای غذایی را برای بهبود نتایج، حفظ توده بدون چربی و کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب مدنظر قرار دهند.
