پژوهشها نشان میدهند که مواجهه روزانه با نور خورشید میتواند از نزدیکبینی کودکان پیشگیری کند و بزرگسالها را از بروز آبمروارید و آبسیاه مصون نگهدارد.
گلن جفری، استاد علوم اعصاب در کالج دانشگاهی لندن، چندین دهه است که درباره چشم انسان تحقیق میکند. او مقالات مختلفی در مجلات پزشکی معتبر منتشر کرده، با دولتها همکاری داشته و نسل جدیدی از پژوهشگران حوزه بینایی را پرورش داده است. جفری به توصیههای خودش عمل میکند. او با دوچرخه به محل کار خود میرود، زیرا به تأثیر نور خورشید بر شبکیه چشم باور دارد.
جفری دریافته که مواجهه کوتاهمدت و روزانه با نور خورشید- حتی در حد ۳۰ دقیقه- برای حفظ سلامت چشم در درازمدت و در هرسن و سالی مفید است.
جفری میگوید: «بهترین نوع نور برای چشمها نور خورشید است.»
نوری که از آن محروم شدهایم
خیلیها خودشان را از طول موج فروسرخ، که یکی از مؤلفههای مهم نور خورشید است، محروم میکنند.
دو عامل در این کمبود دخیل هستند: نخست اینکه زمان کمتری را در فضای باز سپری میکنیم و دوم اینکه بیشتر لامپهای خانه از نوع الئیدی هستند که با هدف صرفهجویی در مصرف برق ساخته شدهاند، اما سلامت چشمها را به خطر میاندازند. این لامپها نور مرئی تولید میکنند، اما فاقد طول موج فروسرخ هستند.
هیچ طول موج دیگری اثربخشی طول موج فروسرخ را ندارد. فروسرخ از پوست عبور کرده و عملکرد میتوکندریها را تقویت میکند. از اینرو، تولید انرژی یا همان آدنوزین تریفسفات افزایش مییابد. آدنوزین تریفسفات به تنظیم فشار داخل چشمی، حفظ سلامت عدسیها و محافظت از سلولهای شبکیه کمک میکند. به این ترتیب، چشمها از آبسیاه، آبمروارید و تباهی لکه زرد مصون میمانند.
شبکیه مملو از میتوکندریهایی است که با تراکم بالا در آن جا خوش کردهاند و سوختوساز بالایی هم دارد. از اینرو، عملکرد شبکیه با افزایش سن بهشدت افت میکند. طول موج فروسرخ به احیای توان شبکیه کمک میکند.
یکی از مطالعات جفری که در مجله ساینتیفیک ریپورتس منتشر شده است، نشان میدهد که اگر نور فروسرخ را بهمدت ۱۵ دقیقه به قفسه سینه بتابانید، حساسیت چشم به کنتراست رنگی بهشکل قابلتوجهی افزایش خواهد یافت؛ حتی اگر نور بههیچوجه وارد چشمها نشود. حساسیت به کنتراست رنگی یکی از شاخصهای مهم عملکرد شبکیه است و به اندازه تفکیک بینایی اهمیت دارد و کمک میکند که اشیاء را از پسزمینه آنها متمایز کنیم؛ قابلیتی که برای رانندگی، مطالعه و بسیاری از فعالیتهای روزمره ضروری است.
او در مطالعه دیگر خود کارمندان اداری را در معرض لامپهای رشتهای قرار داد که شامل طول موج فروسرخ هم میشدند. حساسیت کارمندان به کنتراست رنگی بهشکل قابلتوجهی بهبود پیدا کرد و این نتیجه تا دو ماه پابرجا بود.
پژوهشگران بر این باورند که نور بهواسطه بهبود عملکرد میتوکندریها به حفظ سلامت چشم کمک میکند؛ تأثیری که میتوان آن را با سنجش میزان حساسیت به کنتراست رنگی ارزیابی کرد. مطالعه دیگری که در ساینتیفیک ریپورتس منتشر شده است، نشان داد که استفاده از لامپهای رشتهای کوچک میتواند کاهش تولید آدنوزین تریفسفات را که در سنین بالا رخ میدهد به حداقل برساند.
جفری میگوید: «شاید بگویید خیلی پیچیده و خاص به نظر میرسد، اما واقعاً سادهتر از این حرفهاست.»
مطالعات جفری درباره مزایای لامپهای رشتهای در مقایسه با لامپهای الئیدی توجه ما را به منبع اصلی نور یعنی خورشید جلب میکند. لامپ رشتهای همان طول موجهایی را دارد که در نور خورشید یافت میشود، اما شدت و تعادل نور خورشید حتی در هوای ابری بیشتر است. نور خورشید همیشه مؤثرتر است، حتی اگر به چشم دیده نشود.
چرا کودکان در اولویت قرار دارند؟
بهبود بینایی به کمک نور خورشید از دوران کودکی و با پیشگیری از نزدیکبینی شروع میشود.
نزدیکبینی جزو عیوب انکساری ساده چشم نیست، بلکه در دسته مشکلات پزشکی قرار دارد و خطر ابتلا به جداشدگی شبکیه و آبسیاه را به مرور زمان افزایش میدهد.
دانلد موتی، استاد بیناییسنجی در دانشگاه ایالتی اوهایو و از نویسندگان گزارش نزدیکبینی آکادمی ملی علوم، میگوید: «نور خورشید مهمترین گزینه برای پیشگیری از نزدیکبینی است و خطر ابتلای افرادی را که استعداد ژنتیکی دارند به حداقل میرساند.»
کودکانی که پدر و مادرشان نزدیکبین هستند، در ۶۰ درصد از موارد دچار نزدیکبینی میشوند. با اینحال، اگر ۱۴ ساعت در هفته در فضای باز وقت بگذرانید، این خطر به ۲۰ درصد میرسد. موتی به اپک تایمز گفت که مواجهه با نور خورشید نمیتواند نزدیکبینی کودکان را متوقف کند.
موتی افزود که نور خورشید با دوپامین ارتباط دارد. نور شدید باعث آزادشدن دوپامین از سلولهای شبکیه شده و از رشد بیشازحد کره چشم جلوگیری میکند.
حدود ۴۰ درصد از آمریکاییها با نزدیکبینی دستبهگریبان هستند و این رقم با سرعت زیادی درحال افزایش است. موتی میگوید: «من علت اصلی را در خانهماندن میبینم. ماندن در خانه با وجود صفحهنمایشها، بازیهای ویدئویی و امکانات سرگرمی جذابتر از همیشه شده است.»
نکته: برای تأمین نور مورد نیاز چشمها نباید به دستگاههای فروسرخ اتکا کنید. جفری میگوید بیشتر دستگاههای فروسرخ قدرت بسیار زیادی دارند. شدت انرژی این دستگاهها متفاوت است. از اینرو، مدتزمان مواجهه با نور اهمیت دارد. با اینحال، نظارت و مقررات چندانی در رابطه با این دستگاهها وجود ندارد. جفری میگوید تولیدکنندگان معمولاً بهدنبال چیزی هستند که بهتر بفروشد، حتی اگر تولیدشان پشتوانه علمی نداشته باشد. آنها فقط به قدرت بیشتر، روشنایی بیشتر و شدت بالاتر فکر میکنند.
سخن پایانی: از نور خورشید نترسید
اگر بخواهیم این یافتهها را در زندگی روزمره به کار بگیریم، کار چندان دشواری نداریم.
موتی میگوید وقتی در فضای باز هستید، لازم نیست مستقیماً زیر نور خورشید بمانید. توصیه میشود با عینک آفتابی یا کلاه یا نشستن در سایه از چشمهایتان در برابر پرتوهای فرابنفش محافظت کنید.
جفری توصیه میکند هرروز دستکم ۳۰ دقیقه در فضای باز وقت بگذرانید. با توجه به سرعت بالای تحقیقاتی که در دست انجام هستند، این زمان ممکن است دستخوش تغییر شود.
اگر در فضای بسته هستید، صبحها زیر نور لامپهای رشتهای یا هالوژن بنشینید که هردو حاوی طول موج فروسرخ هستند. قرار گرفتن در معرض نور صبحگاهی چه در فضای باز و چه زیر نور مصنوعی بهترین گزینه است. میتوکندریها بعد از بیدارشدن در حساسترین حالت ممکن هستند.
جفری امیدوار است که با به اشتراک گذاشتن یافتههای مربوط به اثربخشی نور بر سلامت انسان با سیاستگذاران و مدیران حوزه معماری بتواند نگاه رایج به نور را دستخوش تغییر کند و محدودیت استفاده از لامپهای رشتهای را به چالش بکشد.
جفری میگوید: «نمیگویم همهچیز در نور خلاصه میشود، اما باید توجه بیشتری به نور داشته باشیم.»
