Search
Asset 2

آیا کراتین می‌تواند بدون ورزش به حفظ عضلات در دوران سالمندی کمک کند؟

پژوهشی جدید نشان می‌دهد کراتین ممکن است قدرت عضلانی افراد میانسال را حتی بدون ورزش منظم افزایش دهد، اما هنوز مشخص نیست افزایش توده بدون چربی بدن ناشی از رشد عضلات است یا تجمع آب در بافت عضلانی.
(New Africa/Shutterstock)

نتیجه یک پژوهش نشان می‌دهد که کراتین می‌تواند عضلات افراد میانسالی را که ورزش نمی‌کنند قوی‌تر کند. اما یک نکته مهم وجود دارد.

کراتین مکملی است که ورزشکارها و افرادی که به باشگاه می‌روند از آن استفاده می‌کنند. اما اگر بگوییم این مکمل بدون ورزش هم مفید است، چه می‌گویید؟

نتیجه یک پژوهش نشان می‌دهد که کراتین می‌تواند توده بدون چربی بدن و قدرت عضلانی را حتی بدون داشتن برنامه ورزشی منظم تقویت کند. با این‌حال، متخصصان می‌گویند افزایش توده بدون چربی به احتمال زیاد به تجمع آب در بدن مربوط می‌شود.

یافته‌های پژوهشی

پژوهشگران در یک کارآزمایی تصادفی که در نشریه انجمن بین‌المللی تغذیه ورزشی منتشر شد، تأثیر مصرف مکمل کراتین را در افراد میانسال بررسی کردند.

این مطالعه دوازده‌هفته‌ای با حضور ۶۴ فرد ۴۵ تا ۶۵ ساله انجام گرفت. لازم به ذکر است که ۳۸ نفر از یک برنامه ورزشی مبتنی بر کاهش وزن پیروی کردند و ۲۶ نفر هم بدون انجام تمرینات ورزشی منظم به زندگی معمول خود ادامه دادند. داوطلبان به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول روزانه ۱۰ گرم کراتین مونوهیدرات (دو وعده ۵ گرمی) مصرف کردند و گروه دوم دارونما دریافت کردند.

طراحی مطالعه از آن جهت اهمیت دارد که داوطلبان خودشان انتخاب کردند در کدام گروه قرار بگیرند. از این‌رو، ممکن است تفاوت‌هایی میان افراد ورزشکار و غیرورزشکار وجود داشته باشد که نتایج را تحت تأثیر بگذارند. فقط تقسیم‌بندی داوطلبان به دو گروه کراتین و دارونما به‌صورت تصادفی انجام شده بود.

مهم‌ترین نتایج به افرادی مربوط می‌شد که ورزش نمی‌کردند. ۱۳ نفری که کراتین مصرف کرده بودند، طی دوازده هفته حدود ۱٫۱ کیلوگرم به توده بدون چربی خود اضافه کردند. پژوهشگران همچنین متوجه شدند که شماری از شاخص‌های مربوط به قدرت بدنی این افراد بهبود یافته‌اند. البته نتایج در تمرینات مختلف متفاوت بودند.

دومینیک دی‌آگوستینو، دانشیار گروه داروشناسی مولکولی و فیزیولوژی در دانشکده پزشکی دانشگاه فلوریدای جنوبی، گفت: «افزایش قدرت در حرکت پرس سینه از یافته‌های جالب‌توجه این مطالعه بود. در میان داوطلبانی که ورزش نمی‌کردند، داوطلبان گروه کراتین در مقایسه با داوطلبان گروه دارونما، عملکرد بهتری در حرکت پرس سینه داشتند. با این‌حال، هرگروه تنها ۱۳ داوطلب داشت و می‌توان گفت این یافته‌ها مقدماتی هستند.»

شمار اندک داوطلبان، ارزیابی نقش این عوامل در افزایش قدرت را دشوار می‌کند. دی‌آگوستینو به اپک تایمز گفت: «یافته‌ها امیدوارکننده هستند و با پژوهش‌های پیشین سازگاری دارند، اما نمی‌توان آن‌ها را پاسخی قطعی دانست.»

افزایش حجم عضلات یا تجمع آب؟

پیش از آن‌که بگوییم کراتین بدون ورزش باعث عضله‌سازی می‌شود، باید ببینیم منظور از «توده بدون چربی» چیست. این شاخص به عضلات محدود نمی‌شود، بلکه آب و دیگر بافت‌های غیرچربی بدن را هم دربرمی‌گیرد. از این‌رو، افزایش توده بدون چربی لزوماً به‌معنی افزایش حجم عضلات نیست.

پژوهشگران برای اندازه‌گیری توده بدون چربی از روش سنجش تراکم استخوان با اشعه ایکس بهره گرفتند. وقتی کراتین در سلول‌های عضلانی تجمع پیدا می‌کند، آب را به درون سلول‌ها می‌کشاند تا تعادل مایعات را حفظ کند. از آن‌جا که این روش فقط میزان بافت بدون چربی را اندازه‌گیری می‌کند و نمی‌تواند بافت عضلانی را به‌طور مستقل بسنجد، نمی‌توان رشد واقعی عضلات را از تجمع آب تفکیک کرد.

جردن گلن، فیزیولوژیست ورزشی و پژوهشگر تغذیه ورزشی و سالمندی، به اپک تایمز گفت که این مسئله در مورد پژوهش اخیر هم صدق می‌کند. گلن گفت: «کراتین به‌تنهایی میزان توده بدون چربی را در اسکن بدن افزایش می‌دهد، اما نکته مهمی وجود دارد که باید به آن توجه کنیم. افزایش توده بدون چربی عمدتاً از آبی نشأت می‌گیرد که وارد بافت عضلانی می‌شود.»

زمان‌بندی افزایش توده بدون چربی هم این فرضیه را تأیید می‌کند. یک کارآزمایی تصادفی جداگانه در سال ۲۰۲۵ نشان داد که مصرف کراتین حتی بدون انجام تمرینات مقاومتی و تنها پس از ۷ روز می‌تواند توده بدون چربی بدن را افزایش دهد. گلن گفت: «به همین دلیل است که توده بدون چربی ظرف یک هفته و سریع‌تر از خود عضلات افزایش پیدا می‌کند.»

برای تشخیص این‌دو حالت می‌توان حجم عضلات را با روش‌های تصویربرداری مانند ام‌آر‌آی یا سونوگرافی اندازه‌گیری کرد یا از بافت عضلانی نمونه‌برداری کرد. در مطالعه اخیر از این روش‌ها استفاده نشد. از این‌رو، نمی‌توان گفت چه مقدار از افزایش ۱.۱ کیلوگرمی توده بدون چربی نتیجه رشد عضلات بوده است.

با این‌حال، اندازه عضلات تنها بخشی از ماجراست؛ زیرا قدرت عضلانی بدون افزایش حجم عضلات هم بهبود پیدا می‌کند.

کراتین می‌تواند بدون افزایش حجم عضلات، قدرت بدنی را افزایش دهد

کراتین به عضلات کمک می‌کند که انرژی لازم برای فعالیت‌های مختصر و پرفشار را سریع‌تر بازیابی کنند. عضلات بخشی از کراتین را به‌شکل فسفوکراتین ذخیره می‌کنند. این ماده به بازسازی آدنوزین تری‌فسفات کمک می‌کند؛ مولکولی که انرژی لازم برای انقباض عضلات را تأمین می‌کند. این فرایند می‌تواند قدرت عضلانی را افزایش دهد و خستگی را به حداقل برساند.

دی‌آگوستینو گفت: «این اثر فقط هنگام ورزش ظاهر نمی‌شود و برای بهره‌مندی از آن لازم نیست حتماً وزنه بزنید. افزایش انرژی می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره، مانند برخاستن از روی صندلی، بالا رفتن از پله‌ها یا حمل کیسه‌های خرید را آسان‌تر کند. فعالیت‌های معمول روزانه هم می‌توانند به افزایش قدرت عضلانی کمک کنند؛ به‌ویژه در افرادی که به‌طور منظم ورزش نمی‌کنند. کراتین به این افراد کمک می‌کند عملکرد بهتری در انجام فعالیت‌های روزمره داشته باشند.»

گلن گفت: «دسترسی بهتر به انرژی می‌تواند قدرت عضلانی را افزایش دهد، بی‌آن‌که نیازی به رشد عضلات باشد. پژوهش‌های انسانی به‌روشنی نشان می‌دهند که کراتین درحالت استراحت باعث فعال‌شدن سازوکار ساخت پروتئین عضلانی نمی‌شود.» با این‌حال، شواهد اولیه نشان می‌دهند که کراتین می‌تواند تجزیه پروتئین‌های عضلانی را کاهش دهد.

تورم سلول‌ها هم بی‌تأثیر نیست. وقتی کراتین آب را به درون سلول‌های عضلانی می‌کشاند، حجم سلول‌ها افزایش می‌یابد. این تغییر با ارسال سیگنال به سلول‌ها به رشد عضلات کمک می‌کند. با این‌حال، گلن معتقد است که این موضوع در حد یک فرضیه است و ثابت نمی‌کند که بتوانیم عضلات خود را بدون ورزش تقویت کنیم.

چرا قدرت عضلانی با افزایش سن اهمیت پیدا می‌کند؟

افراد به‌طور طبیعی با افزایش سن بخشی از توده عضلانی، قدرت و توان بدنی خود را از دست می‌دهند؛ روندی که درنهایت انجام فعالیت‌های روزمره را دشوارتر می‌کند. دی‌آگوستینو گفت کاهش قدرت و توان عضلانی سریع‌تر از کاهش حجم عضلات رخ می‌دهد. او افزود: «توان عضلانی، یا همان سرعت تولید نیرو، در حفظ استقلال فردی و انجام کارهایی مانند برخاستن از روی صندلی و بالا رفتن از پله‌ها و جلوگیری از زمین خوردن نقش مهمی دارد.»

بزرگسالانی که ورزش نمی‌کنند، می‌توانند برای کاهش خستگی در طول فعالیت‌های روزمره یا بهبود عملکرد جسمانی کراتین مصرف کنند. گلن گفت: «پژوهشگران با بررسی سالمندانی که اهل تمرینات مقاومتی نبودند، نشان دادند که مصرف کراتین با بهبود قدرت و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره از جمله برخاستن از روی صندلی ارتباط داشته است.»

با این‌حال، شواهد درباره نقش کراتین در جلوگیری از تحلیل رفتن عضلات در بلندمدت ضدونقیض هستند و هنوز نمی‌توان گفت که مصرف کراتین به حفظ استقلال افراد یا کاهش خطر زمین خوردن کمک می‌کند. پژوهش جدید هم به‌دلیل شمار اندک داوطلبان و مدت کوتاه مطالعه نمی‌تواند این ابهامات را برطرف کند.

گلن گفت: «بهترین نتایج زمانی مشاهده شد که داوطلبان کراتین را همراه با تمرینات مقاومتی مصرف کردند.» یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۱۷ با بررسی نتایج ۲۲ کارآزمایی تصادفی روی سالمندان نشان داد که افزودن کراتین به برنامه تمرینات مقاومتی، در مقایسه با انجام تمرینات مقاومتی بدون مصرف کراتین، توده بدون چربی را حدود ۱.۴ کیلوگرم افزایش می‌دهد و همچنین باعث بهبود قدرت عضلات بالاتنه و پایین‌تنه می‌شود.

در این کارآزمایی‌ها، مانند پژوهش اخیر، از روش اندازه‌گیری ترکیب بدن استفاده شده بود و پژوهشگران نمی‌توانستند رشد عضلات را از افزایش آب ذخیره‌شده تفکیک کنند. بهبود قدرت عضلانی نشان می‌دهد که فواید کراتین در افزایش آب بدن خلاصه نمی‌شود. با این‌حال، هنوز شواهد کافی در دست نیست که ثابت کند کراتین بدون فعالیت ورزشی همین فواید را دارد.

آیا اگر ورزش نمی‌کنید، باید حتماً کراتین مصرف کنید؟

کراتین مونوهیدرات نوعی مکمل ورزشی است که بیش از سایر انواع کراتین مورد مطالعه قرار گرفته و فواید مصرف آن همراه با فعالیت ورزشی به اثبات رسیده است. با این‌حال، هنوز مشخص نیست که این مکمل بدون ورزش تا چه اندازه می‌تواند به افزایش حجم عضلات کمک کند.

یکی از نکاتی که باید در نظر گرفت، دوز مصرف است. داوطلبان در مطالعه سال ۲۰۲۶ روزانه ۱۰ گرم کراتین مصرف می‌کردند که به دو وعده ۵ گرمی تقسیم شده بود. این مقدار بسیار بیشتر از دوز معمول روزانه (یعنی ۳ تا ۵ گرم) است.

گلن گفت: «دوز روزانه ۵ گرم، بیش از هردوز دیگری در پژوهش‌های مربوط به تأثیر کراتین بر عضلات بررسی شده است. با مصرف این مقدار نیازی به دوره بارگیری ندارید، زیرا ذخایر کراتین عضلات طی حدود یک ماه به حداکثر ظرفیت خود می‌رسند.» منظور از دوره بارگیری، چند روز نخست مصرف کراتین است که در آن باید مقدار بیشتری از این مکمل مصرف کنید تا ذخایر کراتین در عضلات سریع‌تر افزایش یابد.

دی‌آگوستینو گفت مصرف ۳ تا ۵ گرم کراتین در روز به‌خوبی مورد بررسی قرار گرفته است و معمولاً طی ۳ تا ۴ هفته ذخایر کراتین را افزایش می‌دهد. در برخی پژوهش‌ها از دوزهای بالاتر استفاده شده است، اما در‌حال‌حاضر شواهد روشنی وجود ندارد که نشان دهد افراد غیرورزشکار در مقایسه با ورزشکارها به کراتین بیشتری نیاز دارند.

رژیم غذایی هم ممکن است در اثربخشی مکمل تأثیر بگذارد. دی‌آگوستینو گفت گوشت و ماهی مهم‌ترین منابع کراتین هستند. از این‌رو، افرادی که گوشت و ماهی اندکی مصرف می‌کنند یا اصلاً این مواد غذایی را نمی‌خورند، معمولاً ذخایر کراتین کمتری دارند و ممکن است در پی مصرف مکمل با افزایش بیشتر این ذخایر مواجه شوند. با این‌حال، افرادی هم که به‌طور منظم گوشت مصرف می‌کنند، می‌توانند از فواید کراتین استفاده کنند.

مصرف کراتین معمولاً برای بزرگسالان مشکل خاصی ایجاد نمی‌کند. عوارض جانبی گزارش‌شده در مطالعه سال ۲۰۲۶ ناچیز بودند و میزان بروز آن‌ها در گروه کراتین و گروه دارونما تفاوت چندانی نداشت. هیچ‌یک از داوطلبان به‌دلیل مشکلات ناشی از مصرف مکمل از مطالعه خارج نشدند. البته برخی افراد ممکن است دچار ناراحتی‌های گوارشی شوند یا به‌دلیل افزایش آب ذخیره‌شده در عضلات، وزن اضافه کنند.

دی‌آگوستینو گفت مصرف کراتین ممکن است سطح کراتینین خون را افزایش دهد؛ کراتینین شاخصی است که برای ارزیابی عملکرد کلیه‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد، اما افزایش آن لزوماً به معنای آسیب کلیوی نیست. افرادی که کراتین مصرف می‌کنند، باید این موضوع را با پزشک و کادر درمان خود در میان بگذارند تا نتیجه آزمایش به‌درستی تفسیر شود. افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی باید پیش از شروع مصرف این مکمل با پزشک خود مشورت کنند.

متخصصان بر کراتین مونوهیدرات تأکید دارند، زیرا بیش از سایر انواع کراتین مورد مطالعه قرار گرفته است. آن‌ها توصیه می‌کنند این مکمل به‌طور منظم مصرف شود. با این‌حال، نباید تصور کرد دوز بالاتر لزوماً نتیجه بهتری به همراه دارد.

مهم‌تر از همه این‌که کراتین جای تمرینات مقاومتی، مصرف پروتئین و دریافت کالری مورد نیاز بدن را نمی‌گیرد. دی‌آگوستینو گفت: «کراتین فواید پروتئین و ورزش را تقویت می‌کند، اما جایگزین آن‌ها نمی‌شود.»

جمع‌بندی

شاید مصرف کراتین در این مطالعه به افزایش قدرت بدنی افراد میانسالی که ورزش نمی‌کردند کمک کرده باشد، اما افزایش توده بدون چربی، که با روش اسکن اندازه‌گیری شده است، لزوماً به معنی رشد عضلات جدید نیست.

نتایج نویدبخش هستند، اما برای این‌که بگوییم کراتین می‌تواند عملکرد جسمانی روزمره افراد را بدون نیاز به ورزش بهبود دهد، به پژوهش‌های بیشتری نیاز داریم. قوی‌ترین شواهد درباره افزایش حجم و قدرت عضلات همچنان به ترکیب کراتین با تمرینات مقاومتی مربوط می‌شود.

اخبار بیشتر

عضویت در خبرنامه اپک تایمز فارسی