محققان یک ترکیب شیمیایی در غذاهای فرآوریشده کشف کردهاند که وارد مغز میشود و با فعالسازی سیستم عصبی موجب افزایش فشار خون میشود.
براساس یافتههای یک مطالعه جدید، ترکیبات حاوی فسفات که برای حفظ تازگی و طعم غذاهای آماده مورد استفاده قرار میگیرند، میتوانند عامل پنهانی افزایش فشار خون باشند.
این مطالعه که به مدت ۱۲ هفته روی موشهای آزمایشگاهی انجام گرفت، نشان داد که فسفاتهای غیرآلی با تحریک ترشح مادهای شیمیایی به نام فاکتور ۲۳ رشد فیبروبلاست باعث افزایش فشار خون میشوند.
نگهدارندهها چگونه فشار خون شما را بالا میبرند
محققان دریافتند که رژیمهای غذایی سرشار از فسفات باعث انباشت یک پروتئین خاص به نام فاکتور ۲۳ رشد فیبروبلاست در خون میشوند. این پروتئین وارد بخشهای حساس مغز از جمله ساقه مغز میشود که مسئولیت کنترل فشار خون را برعهده دارد.
این یافتهها نشان میدهند که سطح بالای فسفات باعث میشود که بدن فاکتور ۲۳ رشد فیبروبلاست را ترشح کند که با عبور از سد مغزی موجب فعال شدن گیرندههایی میشود که فعالیت اعصاب سمپاتیک را افزایش میدهند؛ فرایندی که درنهایت موجب بالا رفتن فشار خون شما میشود.
آزمایشات نشان دادهاند که این فرایند به واسطه فعال شدن پروتئینی به نام کلسینورین انجام میگیرد که گفته میشود بر فعالیت عصبی و عملکرد قلب اثر میگذارد.
فسفاتهای طبیعی در برابر فسفاتهای غیرآلی
به گفته محققان، همه فسفاتها یکسان نیستند. دکتر ونپن ونگپاتاناسین، متخصص فشار خون در مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس ساوتوسترن و از نویسندگان مطالعه حاضر، میگوید یافتههای این مطالعه عمدتاً به فسفاتهای غیرآلی مربوط میشوند.
سبزیجات بهطور طبیعی فسفات زیادی دارند، اما این فسفاتها آلی هستند و بدن عملکرد خوبی در جذب آنها ندارد. تنها حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد از این فسفاتها جذبِ روده میشود.
فسفاتهای غیرآلی که در فرایندهای صنعتی به غذا اضافه میشوند، نرخ جذب بالای ۹۰ درصد دارند. از اینرو، احتمال اینکه انباشت آنها در جریان خون مشکلساز شود بسیار بیشتر است.
دکتر ونگپاتاناسین اضافه کرد که افزودنیهای حاوی فسفات که بهعنوان نگهدارنده و طعمدهنده به غذاهای فرآوریشده و نوشابههای گازدار افزوده میشوند، به آسانی جذبِ بدن میشوند.
او افزود: «سبزیجات نیز حاوی فسفات زیادی هستند، اما این فسفات به شکل آلی است که به سختی جذبِ روده میشود. از اینرو، فسفات موجود در سبزیجات عوارض جانبی فسفاتهای غیرآلی را ندارد.»
ارتباط فسفات مازاد با سایر مشکلات سلامتی
به گفته هالی هیولن، متخصص تغذیه، که نقشی در این مطالعه نداشت، مشکل فسفات تنها به مشکلات قلبی عروقی محدود نمیشود.
او میگوید: «این یکی از دلایلی است که مصرف بیشازحد غذاهای فوقفرآوریشده مانند نان و شیرینی، لبنیات فرآوریشده و تنقلات فوقفرآوریشده توصیه نمیشود.»
هیولن افزود که در این محصولات از فسفات برای افزایش ماندگاری و ترکیب بهتر مواد اولیه استفاده میشود، اما مصرف زیاد آن موجب تحلیل رفتن ساختار استخوانها، آسیب دیدن کلیهها و افزایش خطر بیماریهای قلبی میشود، زیرا فسفات نسبت طبیعی کلسیم به فسفر را در بدن مختل میکند.
او اضافه کرد: «ما معمولاً فسفات را به همراه کلسیم در استخوانها ذخیره میکنیم و بدن ما سطح فسفات را بهطور طبیعی به کمک هورمونها و سایر مواد معدنی تنظیم میکند.»
سطح بالای فسفات باعث میشود که بدن کلسیم را از استخوانها بیرون بکشد.
با اینحال، هیولن تأکید دارد که فسفات جزو مواد معدنی ضروری بدن است و نقش مهمی در توابع حیاتی بدن از جمله ساخت دیانای، حفظ ساختار سلولی، کانیسازی استخوان و مصرف انرژی ایفا میکند.
چه کسانی باید بیشتر نگران باشند؟
به گفته هیولن، مصرف فسفات برای عموم مردم جای نگرانی ندارد؛ به شرط آنکه یک رژیم غذایی متعادل براساس منابع پروتئینی کمچرب (پروتئینهای حیوانی و گیاهی)، غلات کامل، میوه و سبزیجات داشته باشند.
او افزود که رژیمهای غذایی سرشار از محصولات فرآوریشده که علاوه بر افزودنیهایی مثل فسفات از مقدار زیادی چربی اشباع و قند افزوده برخوردارند، مایه نگرانی هستند. توصیه میشود که مصرف این محصولات را به حداقل برسانید.
هیولن میگوید: «اگر مواد مغذی خود را عمدتاً از منابع غذایی کامل دریافت کنید و گاهی سراغ غذاهای آماده یا فرآوریشده بروید، لازم نیست نگران مصرف فسفات باشید.»
با اینحال، افراد خاص با نیازهای غذایی ویژه از جمله افراد مبتلا به بیماری کلیوی یا پوکی استخوان باید بیشتر مراقب باشند. او افزود: «پوکی استخوان زمانی رخ میدهد که روند تحلیل رفتن استخوانها سریعتر از روند استخوانسازی باشد. حفظ نسبت کلسیم به فسفات در سطح مناسب میتواند جلوی وخامت اوضاع را بگیرد. کلیهها نیز یکی از عوامل تنظیم سطح فسفات در بدن هستند و این ترکیب شیمیایی را از طریق ادرار دفع میکنند.»
ونگپاتاناسین هشدار داد که این تحقیق بر روی حیوانات انجام گرفته و هنوز نمیتوان گفت که فسفات تأثیر مشابهی روی انسانها دارد.
به گفته ونگپاتاناسین، این یافتهها نشان میدهند که گیرنده فاکتور ۴ رشد فیبروبلاست در مغز، نویدبخشِ توسعه شیوههای درمانی جدید برای فشار خون مرتبط با رژیم غذایی است.
