دکتر وانگ یوکون
وزارت دفاع ملی چین در روز ۲۴ ژانویه اعلام کرد که ژانگ یوشیا، عضو دفتر سیاسی و معاون کمیسیون مرکزی نظامی، و لیو ژنلی، عضو کمیسیون مرکزی نظامی و رئیس اداره ستاد مشترک، به دلیل تخلفات فاحش انضباطی و قانونی تحت بازجویی قرار گرفتهاند.
این اتفاق بزرگترین بمب خبری سیاسی حزب کمونیست چین در سال ۲۰۲۶ بوده و به شایعات مربوط به جدال بیرحمانه قدرت بین شی جینپینگ، رهبر عالی حزب کمونیست چین، و ژانگ یوشیا، متحد قدیمی و دومین مقام ارشد نظامی کشور، رنگ واقعیت بخشیده است؛ جدالی که به نظر میرسد ژانگ در آن شکست خورده است.
با اینحال، میتوان گفت که جدال قدرت در حزب کمونیست چین برندهای ندارد، زیرا ذهنیت قدرتطلبی به همه جناحها آسیب میزند.
این جدال هیچ ربطی به مبارزه با فساد ندارد
روزنامه پیالای دیلی، که روزنامه رسمی ارتش آزادیبخش است، این بازجوییها را «دستاوردی بزرگ در مبارزه با فساد» دانسته که ادعای درستی نیست. شی جینپینگ ۱۴ سال پیش به قدرت رسید، اما کارزار او در مبارزه با فساد هرگز جدی نبوده و برای پاکسازی سیاسی و قبضه قدرت بهویژه در ارتش در دستور کار قرار گرفته است.
حزب کمونیست چین همواره با تکیه به جمله معروف مائو تسهتونگ، رهبر پیشین حزب، عمل کرده است: «قدرت سیاسی از لوله تفنگ خارج میشود.» کسی که کنترل ارتش را به دست دارد، صاحب قدرت خواهد بود.
برای نمونه، شی در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ بهترتیب شو کایهو و گو بوشیونگ، دو معاون پیشین کمیسیون مرکزی نظامی، را بازداشت کرد تا به نفوذ نظامی سلف خود، جیانگ زمین، خاتمه دهد.
شی در بیستمین کنگره حزب در سال ۲۰۲۲ در اتفاقی بیسابقه برای سومینبار به قدرت رسید و کمیسیون مرکزی نظامی هفتنفره خود را تشکیل داد. او شخصاً ریاست این کمیسیون را برعهده گرفت و ژانگ یوشیا و هه ویدونگ را بهعنوان معاون، و لی شانگفو، لیو ژنلی، میائو هوآ و ژانگ شنگمین را بهعنوان دیگر اعضای آن انتخاب کرد.
شی چند ماه بعد پاکسازی گستردهای را در ارتش کلید زد که از نیروی موشکی، اداره توسعه تجهیزات و شرکتهای بزرگ دفاعی دولتی آغاز شد. بسیاری از فرماندهان ارشد از جمله لی شانگفو، عضو کمیسیون مرکزی نظامی و وزیر پیشین دفاع، که حامی ژانگ یوشیا بودند، از سمتهای خود برکنار شدند.
در همینحال، اقدامات نمایشی شی از جمله بیرونکردن هو جینتائو، رهبر بازنشسته حزب، از کنگره بیستم، که در برابر دیدگان خبرنگاران خارجی اتفاق افتاد، مرگ ناگهانی و مرموز لی کهچیانگ، نخستوزیر بازنشسته کشور، که ۷ ماه پس از کنارهگیری از قدرت در سال ۲۰۲۳ رخ داد، و صدور حکم سنگین ۱۸ سال زندان برای رن ژیچیانگ، از آقازادههای سرخ و منتقد حزب، به اتهام فساد باعث شد که ژانگ احساس خطر کند و دست به اقدامات متقابل بزند.
در ژوئیه ۲۰۲۴ و در جریان سومین نشست عمومی کمیته مرکزی حزب، شایعاتی مطرح شد که شی بیمار و بستری شده است. ژانگ با بزرگان ناراضی حزب، آقازادههای سرخ و نظامیان متحد شد تا مقابلهبهمثل کند.
ژانگ تا نوامبر ۲۰۲۴ توانست میائو هوآ، عضو کمیسیون مرکزی نظامی و دومین فرمانده مورد اعتماد شی، را برکنار کند. ژانگ در اکتبر ۲۰۲۵ هه ویدونگ، عضو دفتر سیاسی و معاون کمیسیون مرکزی نظامی و مهمترین متحد نظامی شی، را هم برکنار کرد. سومین دستاورد ژانگ، برکناری افسران ارشدی بود که با حکم میائو و هه ترفیع گرفته بودند. در زمان برگزاری چهارمین نشست عمومی حزب، تقریباً تمام وفاداران نظامی شی برکنار شده بودند.
ژانگ در آن مقطع عملاً کنترل ارتش آزادیبخش خلق را به دست داشت و شی به حاشیه رفته بود. با اینحال، ژانگ برای حفظ اقتدار حزب کمونیست به شی اجازه داد که عناوین خود را بهعنوان دبیرکل، رئیسجمهور و رئیس کمیسیون مرکزی نظامی حفظ کند. برکناری رهبر عالیرتبه به دلایل قانعکننده نیاز دارد، اگرنه بهعنوان کودتا تلقی شده و ممکن است با مقاومت خشونتآمیز ارتش مواجه شود و حاکمیت حزب را درهم بشکند.
شی که حاضر نبود فرماندهی صوری ارتش را تقبل کند و از این واهمه داشت که ژانگ جای او را بگیرد، منتظر ماند تا در فرصت مناسب پیشدستی کند. به گفته منابع آگاه، شی از نیروهای تحت نفوذ وانگ شیائوهونگ، وزیر امنیت عمومی و از نزدیکان خود، استفاده کرد تا به ژانگ و لیو ژنلی ضربه بزند و هردو را بازداشت کند. شی برای جلوگیری از واکنش حامیان ژانگ بهسرعت خبر برکناری آنها را علنی کرد تا همه در عمل انجامشده قرار بگیرند.
تعداد اعضای کمیسیون نظامی هفتنفره سال ۲۰۲۲ به دو نفر تقلیل یافته و فقط شی و ژانگ شنگمین در آن باقی ماندهاند. شی با توجه به بدگمانی عمیق خود حتی به ژانگ شنگمین هم اعتماد کامل ندارد. البته گفته میشود که ژانگ شنگمین به جناح سیاسی شی در زادگاه او، شاآنشی، تعلق دارد.
جدال شی و ژانگ یوشیا فصلی تازه از کتاب صدساله مناقشات مهلک درون حزب کمونیست چین به شمار میآید.
جدال ادامهدار بر سر قدرت
از زمان تأسیس حزب کمونیست چین در سال ۱۹۲۱ که تحت تأثیر اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت، این حزب همواره با مناقشات خشونتبار داخلی دستبهگریبان بوده است. از دوران چن دوشیو، نخستین رهبر حزب، که در سال ۱۹۲۹ برکنار شد، تا دوران شی جینپینگ، این جدالها بهطور مستمر به پاکسازی، شکنجه و حتی مرگ منجر شدهاند.
مائو تسهتونگ جمله معروفی دارد که میگوید: «جدال با آسمان لذتی بیپایان دارد، جدال با زمین لذتی بیپایان دارد و جدال با انسانها هم لذتی بیپایان دارد.»
مائو پیش از به دست گرفتن قدرت از جنبش اصلاحات یانآن در سالهای ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۴ استفاده کرد و به واسطه شکنجه و اعترافگیری اجباری توانست رقبای خود را کنار بزند و قدرت مطلق را به دست بگیرد. او طی ۲۷ سال حکومت از سال ۱۹۴۹ تا ۱۹۷۶ کارزارهای مختلفی را به راه انداخت که به برکناری یا مرگ شمار زیادی از مقامات عالیرتبه از جمله دو جانشین برگزیده او یعنی لیو شائوچی و لین بیائو و دو متحد دیرینه نظامی او یعنی پنگ دهای و هی لانگ منجر شدند.
کارزار پاکسازی سیاسی بلافاصله پس از مرگ مائو کلید خورد. هوآ گوئوفنگ، جانشین برگزیده مائو، از حمایت بزرگان حزب استفاده کرد و اعضای «دسته چهارنفره» را که جیانگ چینگ، همسر مائو، هم در آن حضور داشت، طی چند هفته بازداشت کرد. جیانگ چینگ در مه ۱۹۹۱ در اقامتگاه خود در پکن دست به خودکشی زد.
هوآ و جانشینان او- هو یائوبانگ و ژائو زیانگ- توسط دنگ شیائوپینگ برکنار شدند.
جیانگ زمین برای تثبیت جایگاه خود در ارتش آزادیبخش خلق، برادران یانگ- یعنی یانگ شانگکون، معاون پیشین کمیسیون مرکزی نظامی، و یانگ بایبینگ، دبیرکل کمیسیون مرکزی نظامی- را از ارتش پاکسازی کرد و چن شیتونگ، دبیر حزب پکن، را هم به حاشیه راند. جیانگ زمین او را رقیب سیاسی خود میدانست.
شی پس از جیانگ در سال ۲۰۱۲ به رهبر بلامنازع حزب کمونیست چین تبدیل شد. دوران حاکمیت او با مناقشات بیوقفه به نام مبارزه با فساد گره خورده است؛ کارزاری که بهویژه از زمان آغاز دوره سوم زمامداری او در سال ۲۰۲۲ آغاز شد.
شی در دو دوره نخست زمامداری خود بیش از ۱۶۰ فرمانده را پاکسازی کرد و در دوره سوم زمامداری خود هم ۱۳۳ فرمانده دیگر از جمله ژانگ یوشیا و لیو ژنلی را برکنار کرد. تعداد برکناریها از مجموع فرماندهان ازدسترفته در طی جنگها، مناقشات داخلی و انقلاب فرهنگی از زمان تأسیس ارتش آزادیبخش خلق در سال ۱۹۲۷ پیشی گرفته است؛ اتفاقی که در تاریخ حزب کمونیست چین و تاریخ نظامی جهان بیسابقه بوده است.
جدالهای سرنوشتساز در داخل حزب شکل افراطی پیدا کردهاند. پاکسازی در قالب مبارزه با فساد نزدیک به ۳۰۰ فرمانده را به دشمنان شخصی شی تبدیل کرده است. شبکهها و حامیان این فرماندهان از سرسختترین مخالفان شی در داخل حزب هستند که منتظرند در اولین فرصت با او تسویهحساب کنند.
دفاع از حاکمیت حزب به هیچکس مصونیت نمیدهد
جدال بیامان شی در عرصه قدرت تقریباً تمام جناحهای اصلی حزب کمونیست اعم از بزرگان نسل اول حزب، آقازادههای سرخ نسل دوم، لیگ جوانان کمونیست و گروه موسوم به اصلاحات و درهای باز را به حاشیه رانده است. شی تقریباً با تمام فرماندهانی که شخصاً به آنها ترفیع داده بود درگیر شده است.
شی به چه کسانی اعتماد دارد و چه کسانی به او اعتماد دارند؟
شی با خطر انزوای کامل دستبهگریبان است. هیچ متحدی برای او باقی نمانده است، حامی وفاداری ندارد و سرنوشتی شوم در انتظار اوست.
شی به نام «دفاع از حزب» به این نقطه رسید.
ژانگ یوشیا هم مسیر مشابهی را پیمود.
تا زمانی که رهبران حزب کمونیست در پی حفظ حاکمیت حزب باشند و فلسفه جدال مائو را دنبال کنند، سرنوشتی جز مناقشات بیپایان و مرگبار درونحزبی نخواهند داشت و هیچ رهبری هرگز نمیتواند به معنای واقعی احساس امنیت کند.
سخن پایانی
چین تنها از طریق پذیرش ارزشهای جهانشمول میتواند مسیر پیشرفت را طی کند: آزادی، دموکراسی، حقوق بشر و حاکمیت قانون. این مسیر بهمنزله اولویتدادن به انسانها، احترام به جان انسانها و برپایی نظامی بر پایه اصول سنتی هماهنگی و وحدت است.
تنها در این حالت است که رهبران آینده چین دیگر هر روز نگران جان خانوادههای خود نخواهند بود. تنها در این حالت است که قدرت بهطور مسالمتآمیز، قانونی و مطابق انتظار به حکومت بعدی انتقال خواهد یافت و دیگر واهمهای از کودتا وجود نخواهد داشت. تنها در این حالت است که رهبران حاکم پس از کنارهگیری از قدرت دیگر نگران پاکسازی نخواهند بود و رهبران بازنشسته میتوانند سالهای پایانی عمرشان را در آرامش سپری کنند.
ژانگ یوشیا که اکنون در اواسط هفتادسالگی خود به سر میبرد، کل عمرش را صرف خدمت به حزب کمونیست چین کرده و جانش را در میدانهای نبرد به خطر انداخته است. با اینحال، سرنوشت او همچنان در هالهای از ابهام است.
این تجربه تلخ باید رهبران آینده را به تأمل وادارد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
دکتر وانگ یوکون، دانشآموخته رشته حقوق از دانشگاه رنمین در چین، از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ بهعنوان نویسنده و مشاور برای وی جیانشینگ (۲۰۱۵-۱۹۳۱)، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، فعالیت داشته است.
