میکروپلاستیکها به دغدغه جدید مردم تبدیل شدهاند. نام این ذرات با خطرات سلامتی گره خورده و به نظر نمیرسد که راه فراری وجود داشته باشد.
ریچارد تامسون، استاد زیستشناسی دریایی دانشگاه پلیموث در بریتانیا و نخستین پژوهشگری که اصطلاح میکروپلاستیک را به کار گرفت، به اپک تایمز گفت: «پلاستیکها همهجا هستند. در هوایی که نفس میکشیم، آبی که مینوشیم و غذایی که میخوریم، میکروپلاستیک یافت میشود.»
اکثر افراد بخش زیادی از وقتشان را در فضاهای بسته سپری میکنند که میزان تماس با میکروپلاستیکها در آنها معمولاً بیشتر است.
دکتر دزیره لابیود، متخصص بیماریهای عفونی کودکان در دانشکده پزشکی استنفورد و از بنیانگذاران گروه «پلاستیک و سلامت» استنفورد، به اپک تایمز گفت: «تمام لباسهای پلیاستر و پارچههای مصنوعی به گردوغبار خانه تبدیل میشوند که همه را نفس میکشیم. هنگام شستوشوی آنها هم میلیونها میکروپلاستیک وارد آب میشوند.» لابیود افزود که اجتناب صددرصدی از میکروپلاستیکها غیرممکن است، اما میتوانیم با سعی و تلاش میزان مواجهه خود را به حداقل برسانیم.
مایکروویو را کنار بگذارید و از گرمای زیاد پرهیز کنید
گرما و سایش فیزیکی اصلیترین راههای آزادشدن میکروپلاستیکها هستند.
گرما سبب نرمشدن پلاستیک و سستشدن ساختار آن میشود که باعث میشود ذرات پلاستیک بهراحتی جدا شوند. گرمکردن غذا در ظروف پلاستیکی با مایکروویو و قرار دادن آنها در معرض نور فرابنفش به روند آزادشدن میکروپلاستیکها سرعت میبخشد، زیرا مایکروویو پیوندهای نگهدارنده پلاستیک را درهم میشکند.
نتایج یک مطالعه نشان داده که ظروف پلاستیکی غذا در مواجهه با دمای بالا یا شستوشوی مکرر با آب داغ میکروپلاستیکهای بیشتری آزاد میکنند.
گرمکردن طولانیمدت یا شدید تابههای نچسب باعث سایش سریع سطح تابه و از بین رفتن پوشش نچسب و آزادشدن میکروپلاستیکها میشود.
محصولات پلاستیکی از جمله شیشه شیر نوزادان، که باید در دمای بالا استریل شود، جزو بدترین گزینههای ممکن هستند، زیرا در معرض دمای نزدیک به جوش قرار میگیرند.
چایهای کیسهای که در بستهبندی آنها از پلاستیک استفاده شده است، درون آب جوش میکروپلاستیک آزاد میکنند. شستوشوی ظروف، کتریهای پلاستیکی و نور مستقیم خورشید هم از جمله عواملی هستند که باعث آزادشدن میکروپلاستیکها بر اثر گرما میشوند.
راهکارهای کاهش مواجهه:
- از گرمکردن ظروف پلاستیکی یا قرار دادن آنها در مایکروویو اجتناب کنید.
- برای گرمکردن غذا از ظرف شیشهای یا سرامیکی استفاده کنید.
- غذا را قبل از گرمکردن درون ظروف شیشهای یا سرامیکی بریزید.
- برای شیشه شیر نوزاد از محصولات استیل یا شیشهای استفاده کنید.
- از چای خشک یا چای کیسهای فاقد بستهبندی پلاستیکی انتخاب کنید.
- از قرار دادن بطریهای پلاستیکی در معرض آفتاب خودداری کنید.
تعویض پلاستیکهای فرسوده و خراشخورده
هرچه از پلاستیک بیشتر استفاده کنید، بیشتر تجزیه خواهد شد. ظروفی که سطح بیرونی آنها زبر، کدر یا خراشخورده باشد، نسبت به ظروف نو میکروپلاستیکهای بسیار بیشتری آزاد میکنند.
نتایج یک مطالعه نشان داده که ظروف ملامین بعد از ۱۰۰ بار شستوشو ۲۲ برابر ذرات بیشتری آزاد میکنند. حتی یک خراش کوچک روی تابههای تفلون میتواند حدود ۹ هزار و ۱۰۰ میکروپلاستیک و نانوپلاستیک آزاد کند. این درحالی است که سطوح ترکخورده میتوانند تا ۲.۳ میلیون ذره آزاد کنند.
پلاستیکهای طراحیشده برای مصارف طولانیمدت هم بیخطر نیستند. ظروف یا قابلمههای قدیمی لکهدار و خراشخورده یا ظروفی که بر اثر گرما آسیب دیدهاند، ذرات بسیار بیشتری آزاد میکنند.
راهکارهای کاهش مواجهه:
- ظروف و قابلمههای پلاستیکی قدیمی و آسیبدیده را تعویض کنید.
- به جای ظروف نچسب از قابلمههای چدنی، استیل یا سرامیکی استفاده کنید.
- ظروف پلاستیکی را با دست و با ملایمت بشویید و از ماشین ظرفشویی که باعث افزایش سایش ظروف میشود خودداری کنید.
مراقب پلاستیکهای فریبنده باشید
بسیاری از محصولاتی که تحت عنوان دوستدار محیط زیست یا پایدار عرضه میشوند- مانند چایهای کیسهای «زیستتجزیهپذیر»- همچنان حاوی پلاستیک هستند. بعضی از این محصولات بستهبندیهای پلاستیکی مقاوم به گرما دارند که باعث میشود نسبت به محصولات دارای بستهبندی تاشو یا منگنهدار استحکام و انعطاف بیشتری داشته باشند. بعضیها نیز یک روکش نازک پلاستیکی دارند که از تجزیه آنها در آب جوش جلوگیری میکند.
لیوانهای کاغذی و جعبههای غذا هم حاوی پلاستیک هستند. این محصولات یک پوشش مقاوم به مایعات از جنس پلیاتیلن دارند که از نشت جلوگیری میکند، اما چند دقیقه بعد از تماس با آب جوش میکروپلاستیکهای خود را آزاد میکنند.
حتی تابههای نچسب هم ممکن است مشکلآفرین باشند. پوشش تفلون آنها از جنس پلیتترافلوئورواتیلن است؛ پلاستیکی که به دسته «مواد شیمیایی ماندگار» تعلق دارد. تجزیه این مواد بعد از آزادشدن در محیطزیست تقریباً غیرممکن است.
برای کاهش مواجهه با این مواد از محصولات فاقد پلاستیک مانند محصولات کاغذی بدون روکش، شیشهای، فلزی یا محصولات طبیعی مانند پشم و پنبه استفاده کنید.
استفاده از پارچههای مصنوعی را به حداقل برسانید
پارچههای میکروفایبر- رشتههای بسیار کوچکی که از پارچههای مصنوعی مانند پلیاستر، نایلون و آکریلیک آزاد میشوند- یکی از بزرگترین منابع آلودگی میکروپلاستیک در فضاهای داخلی هستند.
راهکارهای کاهش مواجهه:
- پارچههای طبیعی مانند پنبه، کتان و پشم را جایگزین پارچههای مصنوعی کنید.
- پارچههای مصنوعی را با آب سرد و در ماشینهای لباسشویی درب از جلو بشویید تا میکروفایبرهای کمتری آزاد کنند.
- لباسها را درصورت امکان بهجای خشککن در معرض هواخشک کنید.
- بهطور منظم جاروبرقی بکشید و گردگیری کنید و از فیلتر هپا استفاده کنید تا ذرات معلق در هوا جمعآوری شوند.
کنترل محصولات مراقبت شخصی
فارغ از بستهبندیهایی که باعث میشوند پلاستیکها به لوسیونها و شامپوها راه پیدا کنند، بسیاری از محصولات آرایشی در ترکیبات خود میکروپلاستیک دارند.
این ترکیبات شامل ریزدانههای قابلمشاهدهای هستند که برای لایهبرداری به محصول اضافه میشوند، یا شامل پلیمرهای مصنوعی مانند سیلیکونها و کربومرها هستند که بافت نرم، براق یا ژلمانند محصولات از آنها نشأت میگیرد.
این ترکیبات طبق قوانین سختگیرانه موجود در دسته میکروپلاستیکها قرار نمیگیرند، اما ساخته دست بشر هستند، دوام بالایی داشته و در برابر تجزیه مقاوم هستند.
ائتلاف مبارزه با آلودگی پلاستیکی هشدار داده که سیلیکونها ممکن است مانند پلاستیکهای معمولی مواد شیمیایی پلاستیکمانند و ترکیبات مختلکننده هورمونی آزاد کنند.
برای کاهش مواجهه بهتر است از محصولات دارای بستهبندی شیشهای استفاده کنید و در فهرست ترکیبات تشکیلدهنده به وجود سیلیکونها و کربومرها دقت کنید.
مراقب منابع غذایی خود باشید
غذاهای فوقفرآوریشده معمولاً میکروپلاستیکهای بیشتری دارند که در جریان بستهبندی و فرآوری صنعتی به آنها منتقل میشود. نحوه نگهداری از غذا حائز اهمیت است: مواد غذایی اسیدی یا چرب به روند تجزیه پلیمر سرعت میبخشند و نوشیدنیهای گازدار با افزایش فشار باعث ورود این ذرات به نوشیدنی میشوند.
راهکارهای کاهش مواجهه:
- مواد غذایی تازه را از بازارهای محلی بخرید یا برای کاهش استفاده از بستهبندیهای پلاستیکی از مغازههایی خرید کند که سرویس شارژ مجدد محصول را ارائه میکنند.
- از نگهداری طولانیمدت غذا در ظروف پلاستیکی خودداری کنید.
- برنج، ماهی و گوشت را قبل از پخت بشویید تا آلودگی سطحی آنها از بین برود.
- برای نگهداری آب و غذا از ظروف شیشهای یا استیل استفاده کنید.
تامسون گفت: «توصیه من این است که تولید میکروپلاستیکهای جدید را به حداقل برسانیم.»
هرچقدر هم که مراقب باشیم، میکروپلاستیکها تمامی ندارند و در خاک و آب لولهکشی یافت میشوند. راهکارهای فوق به ما کمک میکنند تا بخشی از آنها را حذف کنیم تا هم خودمان مواجهه کمتری با آنها داشته باشیم و هم از بازگشت میکروپلاستیکها به محیطزیست جلوگیری کنیم.
دانشمندان هنوز در حال کشف تأثیر میکروپلاستیکها در بدن انسان هستند. در این بین ما میتوانیم میزان مواجهه خود را تا حد امکان به حداقل برسانیم.
