بررسی ۲۰۹ کارآزمایی بالینی نشان داد که بعضی از مکملها از جمله مخمر گل راعی، زعفران، اسطوخودوس ایرانی و پروبیوتیکها در کاهش علائم افسردگی مؤثر هستند.
استیسی استیونز سالها در شرایطی بغرنج به سر میبرد. احساسش این بود که دوست دارد خودش را بکشد. این احساس بهقدری آزاردهنده بود که نمیخواست به زندگی ادامه دهد. راهحلی که درنهایت افسردگی او را درمان کرد، ربطی به روانپزشک و دارو نداشت. پروبیوتیکها بودند که باعث درمان او شدند.
او به اپک تایمز گفت: «نمیخواستم به زندگی ادامه دهم. نه دلم میخواست جایی بروم و نه دوست داشتم با کسی حرف بزنم. در ناامیدی غوطهور بودم. همه چیز تیره و تار بود و از خودم بدم میآمد. در شرایط بسیار بدی قرار داشتم.»
اما استیونز تنها نیست. افراد زیادی برای افسردگیشان به راهحلهایی روی آوردهاند که همهجا در دسترس هستند و دلایل محکمی هم در رابطه با آنها وجود دارد.
محققان پس از بررسی بیش از ۲۵ هزار مطالعه از ۵ محصول بدون نیاز به نسخه نام بردند که در کارآزماییهای بالینی عملکردی مثل داروهای ضدافسردگی عمل میکردند؛ کشفی که میتواند نگاه مردم را نسبت به درمان طبیعی یکی از شایعترین اختلالات روانی دگرگون کند. گفتنی است که ۲۱ میلیون بزرگسال تنها در آمریکا با افسردگی دستوپنجه نرم میکنند.
دلایل علمی در رابطه با درمان طبیعی افسردگی
بررسی نظاممندی که در نشریه پیشگامان داروشناسی انتشار یافت، شواهد بالینی ۶۴ محصول را تحلیل و دستهبندی کرده و نشان داده که ۵ مورد از آنها بسیار کارآمد هستند و بسیاری دیگر نیز نویدبخش ظاهر شدهاند. محققان از بین بالغ بر ۲۵ هزار مطالعه و مقاله، بر ۲۰۹ کارآزمایی بالینی تمرکز کردند. داوطلبان ۱۸ تا ۶۰ ساله به مدت بیش از یک هفته برای درمان افسردگی از یک مکمل استفاده کردند.
بهگفته ریچل فراست، نویسنده اصلی مطالعه و استاد ارشد دانشگاه جان مورز لیورپول، هدف این بود که به مصرفکنندگان کمک شود تا واقعیات مربوط به مصرف داروهای گیاهی ضدافسردگی را از باورهای غلط رایج در فضای مجازی تفکیک کنند، زیرا بعضاً یک مطالعه خاص بدون برخورداری از اعتبار علمی به شکلی اغراقآمیز مورد توجه قرار میگیرد.
او به اپک تایمز گفت: «میخواستم تصویری کلی از محصولات موجود ارائه کنم. اینکه شواهد علمی در کدام موارد قویتر است، به کدام محصولات میتوان بیشتر اعتماد کرد و تحقیقات آتی باید بر چه محصولاتی متمرکز باشند.»
چشمانداز محصولات
محصولاتی که پشتوانه علمی قابلتوجهی داشتند، شامل اسیدهای چرب امگا-۳، مخمر گل راعی، پروبیوتیکها، زعفران و ویتامین دی بودند. مخمر گل راعی و زعفران بهتر از دارونما عمل کردند و نتایج آنها مشابه داروهای تجویزی ضدافسردگی بود. پروبیوتیکها و ویتامین دی نیز نسبت به دارونما تأثیر بیشتری در کاهش علائم افسردگی داشتند.
۱. مخمر گل راعی
مخمر گل راعی، که بیش از تمام داروهای گیاهی بررسی شده است، مورد استفاده افرادی قرار گرفت که تشخیص افسردگی دریافت کرده بودند. افرادی که بیماری دیگری نداشتند، فقط از همین مکمل استفاده کردند.
تأثیر این دارو در ۲۶ کارآزمایی بالینی با دارونما، در ۱۰ کارآزمایی بالینی با داروهای ضدافسردگی و در یک آزمایش با دوز پایینتر مخمر مقایسه شد. نتایج نشان داد که تأثیر این دارو مشابه داروهای ضدافسردگی یا بهتر از آنها بوده است.
با اینحال، باید توجه داشت که مخمر گل راعی میتواند تأثیر قرصهای ضدبارداری خوراکی، درمان سرطان، داروهای استاتین و بعضی از داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی را به حداقل برساند. همچنین مصرف همزمان آن با داروهای ضدافسردگی میتواند باعث انباشت خطرناک سروتونین در بدن شود.
۲. زعفران
داوطلبان حاضر در ۱۴ آزمایش تشخیص افسردگی دریافت کرده بودند. تمرکز محققان در ۴ آزمایش بر افرادی بود که علائم افسردگی داشتند. تأثیر محصولات حاوی زعفران با دارونما مقایسه شد. گفتنی است که صرفاً همین محصول در اختیار داوطلبان قرار گرفت.
عصارههای مختلف زعفران مورد بررسی قرار گرفتند و داوطلبان با مشکلات زمینهای مختلف اعم از بیماریهای قلبی عروقی، دوره نقاهت پس از زایمان، یائسگی و دیابت نوع ۲ دستبهگریبان بودند. نتایج بهدستآمده در ۸ آزمایش در مقایسه با دارونما مثبت بود و زعفران در ۶ آزمایش عملکرد بهتری نسبت به داروهای تجویزی داشت.
۳. پروبیوتیکها
از بین ۱۶ آزمایش که روی پروبیوتیکها انجام گرفت، در ۱۳ آزمایش از ترکیب گونههای میکروبی مختلف استفاده شد. محققان در تمام آزمایشها پروبیوتیکها را با دارونما مقایسه کردند. داوطلبان حاضر در ۸ آزمایش تشخیص افسردگی دریافت کرده بودند و در ۸ آزمایش دیگر علائم افسردگی داشتند. داوطلبان حاضر در ۵ مطالعه نیز از بیماریهای زمینهای رنج میبردند. پروبیوتیکها در ۶ مطالعه در کنار داروهای ضدافسردگی مورد استفاده قرار گرفتند.
۴. ویتامین دی
در ۸ آزمایش از ۱۴ آزمایش مربوط به ویتامین دی، این مکمل به همراه داروهای تجویزی یا درمان شناختی رفتاری به کار گرفته شد و در ۹ آزمایش با دارونما مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج در ۶ آزمایش از عملکرد بهتر ویتامین دی حکایت داشتند. نتایج آزمایشات دیگر متفاوت و نامشخص بودند.
دوز مصرف بهصورت روزانه یا هفتگی و از هزار تا ۱۰۰ هزار واحد متغیر بود. داوطلبان حاضر در ۹ آزمایش تشخیص افسردگی دریافت کرده بودند و در ۶ آزمایش دیگر با علائم افسردگی دستوپنجه نرم میکردند.
۵. اسیدهای چرب امگا-۳
از بین ۳۹ آزمایشی که روی امگا-۳ انجام شد، مکملهای حاوی این ترکیب در ۳۷ آزمایش با دارونما مورد مقایسه قرار گرفتند. داوطلبان حاضر در ۲۶ آزمایش تشخیص افسردگی دریافت کرده بودند و در ۱۲ آزمایش با علائم افسردگی دستوپنجه نرم میکردند. وضعیت داوطلبان در یکی از آزمایشها مشخص نبود.
داوطلبان حاضر در ۱۱ مطالعه با بیماریهای زمینهای دستبهگریبان بودند. ۶ آزمایش نیز با حضور خانمهای باردار و مادرانی انجام گرفت که دوره نقاهت پس از زایمان را سپری میکردند. مکملهای امگا-۳ در ۱۶ مطالعه در کنار داروهای ضدافسردگی مورد استفاده قرار گرفتند.
مکملها چگونه عمل میکنند
بعضی از محصولات بدون نسخه با تنظیم انتقالدهندههای عصبی یا محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال، که مسئولیت تولید هورمونها را برعهده دارد، عمل میکنند.
بعضی از محصولات نیز به دلیل خاصیت ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی یا حفاظت از سلولهای عصبی موجب تسکین علائم میشوند. بیشتر این محصولات برای روده مفید هستند که این موضوع از نقش مهم سلامت روده در عملکرد مغز حکایت دارد.
پروبیوتیکها با وارد کردن میکروبهای مفید به روده، باعث بهبود سلامت آن میشوند. این فرایند با ایجاد یک میکروبیوم سالم به حذف میکروبهای مضر کمک میکند.
درمانهای نوظهور
در این مطالعه به ۱۸ محصول دیگر نیز اشاره شده که از این بین فولیک اسید، اسطوخودوس، روی، تریپتوفان، رودیولا و فرنجمشک نویدبخشتر از بقیه هستند. گفتنی است که شواهد فزایندهای درباره اثربخشی آنها در کاهش علائم افسردگی وجود دارد. اثربخشی نارنج، اسطوخودوس ایرانی و دمنوش بابونه نیز بهصورت مجزا در دو آزمایش مشاهده شده است.
محصولات پرطرفدار درمان افسردگی مانند ملاتونین، منیزیم و کورکومین در چند آزمایش بالینی نتایج متناقضی داشتند. همچنین ۴۱ محصول فقط تحت یک آزمایش قرار گرفتند.
فراست گفت: «مشاهده افزایش تعداد درمانهای طبیعی دلگرمکننده است. تعداد محصولاتی که در دسته درمانهای نوظهور قرار میگیرند، بیش از آن چیزی است که تصور میکردم.»
محققان پیشنهاد کردند که تحقیقات آتی بیشتر روی محصولاتی متمرکز باشند که آزمایشات کمتری در رابطه با آنها انجام گرفته و محصولاتی که اثربخشی آنها به اثبات رسیده کمتر مورد بررسی قرار بگیرند.
توصیه کارشناسان و کاربردهای واقعی
اشلی مورفی، گیاهشناس و مالک شرکت آبیکا نچرالز، گفت که مشاهده نتایج این مطالعه باعث تعجب او نشده است.
او به اپک تایمز گفت: «گزینه مورد علاقه من مخمر گل راعی است، اما به دلیل موارد منع مصرف با این مکمل رابطهای توأم با عشق و نفرت دارم. مخمر گل راعی که پیشتر درباره آن صحبت کردیم، بسیار قوی است و بارها مورد مطالعه قرار گرفته است.»
تنها حدود ۱۰ درصد از مراجعان مورفی از مخمر گل راعی استفاده میکنند. او معمولاً ترکیبی از محصولات مختلف را توصیه میکند و سراغ یک گیاه یا محصول منحصربهفرد نمیرود، زیرا مراجعان او اغلب با بیش از یک مشکل دستوپنجه نرم میکنند. افراد مبتلا به افسردگی معمولاً دچار خستگی میشوند و از کمبود ویتامین دی، منیزیم یا ریزمغذیها رنج میبرند یا با مشکلات دیگر دستبهگریبان هستند.
مورفی گفت: «وقتی پای افسردگی در میان است، باید از رسیدگی انحصاری به مغز دست برداریم. باید مطمئن شویم که فرد بهصورت سیستماتیک تحت حمایت قرار دارد. اینکه پروبیوتیکها بهعنوان یکی از بهترین روشهای درمان افسردگی مورد استفاده قرار میگیرند، باعث خوشحالیام شد. خبر خوبی است… زیرا عوامل زیادی میتوانند بر سلامت روان ما تأثیر بگذارند که نحوه هضم غذا نیز یکی از آنهاست.»
ملاحظات ایمنی
بررسی مطالعات نشان داد که این محصولات از نظر ایمنی هیچ مشکلی نداشتند و صرفنظر از مصرف مجزا یا مصرف ترکیبی به همراه داروهای ضدافسردگی فقط با چند عارضه جانبی خفیف همراه بودند. با اینحال، بهتر است که قبل از شروع مصرف محصولات بدون نسخه با متخصص مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید.
فراست گفت: «کمی محتاط باشید و دستکم به متخصص بگویید چه دارویی مصرف میکنید. به محصول مورد نظر فرصت دهید تا اثر کند. وضعیتتان را کنترل کنید، اما اگر نتیجه نگرفتید حتماً با پزشکتان تماس بگیرید. اگر با علائم افسردگی شدید دستوپنجه نرم میکنید، قبل از هرچیز به یک متخصص مراجعه کنید.»
او افزود: «اگر قصد استفاده از هر محصولی را دارید، حتماً آن از تأمینکنندههای معتبر تهیه کنید.»
فراست گفت که محصولات بدون نسخه عوارض بیشتری دارند که هیچ اشارهای به آنها نمیشود، زیرا بدون نظارت بالینی مصرف میشوند و افزود که «دوزهای مختلف و روشهای متفاوتی تحت آزمایش قرار گرفتهاند، اما گاهی تشخیص دوز و روش بهینه دشوار است.»
یکی از چالشهای خاص در تهیه دمنوش، که از شیوههای رایج تهیه داروهای گیاهی به شمار میآید، این است که اندازهگیری مقدار آن بسیار سخت است. به گفته فراست، مطالعات کمی درباره دمنوشهای مورد استفاده برای درمان افسردگی انجام گرفته که احتمالاً به دشوار بودن تهیه دارونما برای مقایسه با آنها مربوط میشود. با اینحال، این امر به منزله بیاثر بودن دمنوش یا گیاهان دارویی تازه نیست.
فراست گفت: «یکی دیگر از نقاط ضعف این تحقیقات، کمبود آزمایشاتی است که بررسی کنند آیا استفاده از مکملها در کنار درمان اصلی افسردگی- یعنی رواندرمانی- تأثیر بییشتر و مؤثرتری دارد یا خیر.»
فراتر از محصولات
استیونز و مورفی تأکید کردند که مشکلات سلامت روان مستلزم رویکردی جامعتر هستند و برای درمان آنها نباید صرفاً به محصولات فوق بسنده کنیم.
استیونز گفت: «سلامتی جنبههای مختلفی دارد، بهویژه وقتی که با اضطراب و افسردگی دستوپنجه نرم میکنید. اگر بگوییم تغذیه تمام مشکلات را حل میکند، به خودمان دروغ گفتهایم. تغذیه مؤثر است، اما انسان موجودی چندبعدی است و شرایط روحی، عاطفی، ذهنی و جسمی خاص خود را دارد.»
استیونز که زمانی هر روز با افسردگی دستبهگریبان بود و اکنون فقط چند روز در ماه با علائم آن دستوپنجه نرم میکند، در این مسیر متوجه شد که بهبودی از برهمکنش منابع مختلف حاصل میشود.
استیونز گفت: «خداوند به من عقل داده تا بفهمم چه چیزی بیشتر به دردم میخورد. پروبیوتیکها برای من مؤثر بودهاند. از این بابت شکرگزارم. ایمان به خداوند باعث شد که این رنج و محنت را بهعنوان بخشی از زندگی تحمل کنم.»
