تقویت کلیهها بهمنزله تقویت زندگی است.
طب سنتی چینی میگوید تقویت کلیهها بهمنزله تقویت زندگی است، زیرا کلیهها محل انباشت جوهره بدن هستند. مغز، مو، استخوانها، دندانها، تنفس و سوختوساز آب به انرژی کلیهها متکی هستند. دیدگاه طب سنتی چینی تا حدی با نگاه طب غربی درخصوص نقش کلیهها در توابع فیزیولوژیکی همخوانی دارد؛ نقشی که بهواسطه هورمونها ایفا میشود.
بسیاری از متخصصان طب سنتی با توجه به نقش مهم کلیهها توصیه میکنند از ۷ خوراکی زیر برای محافظت از آنها استفاده کنید.
۷ خوراکی مقوی برای کلیهها
لین گوی، متخصص طب سنتی چینی ساکن تایوان، به اپک تایمز گفت: «برای آنکه از دوران میانسالی به بعد سالم بمانید و طول عمر بالایی داشته باشید، باید به تقویت کلیهها توجه کنید، زیرا رژیمدرمانی بهتر از دارودرمانی است.»
تحقیقات مؤید این دیدگاه هستند. مطالعه جامع نشریه سیجیایاسان در سال ۲۰۱۹ که بالغ بر ۶۳۰ هزار بزرگسال در آن حضور داشتند، نشان داد که رژیم غذایی سالم خطر ابتلا به بیماری کلیوی مزمن را حدود ۳۰ درصد کاهش میدهد.
به گفته لین، افزودن خوراکیهای زیر به برنامه غذایی روزانه به تقویت کلیهها کمک میکند.
۱. خوراکیهای سیاهرنگ: براساس طب سنتی چینی، «خوراکیهای سیاهرنگ» مانند برنج سیاه، کنجد سیاه و لوبیا سیاه ارگانیک کلیهها را تقویت میکنند. مطالعات نشان داده که پلیساکاریدهای لوبیا سیاه به بهبود نفروپاتی دیابتی کمک میکنند.
لوبیا سیاه برای کلیهها مفید است، اما لین تأکید دارد که افراد مبتلا به بیماری کلیوی نباید در مصرف آن زیادهروی کنند، زیرا لوبیا سیاه میتواند فشار وارده به کلیهها را چندبرابر کند. افرادی هم که دستگاه گوارش ضعیفی دارند، باید در مصرف لوبیا سیاه احتیاط به خرج دهند، زیرا زیادهروی در این مورد باعث نفخ میشود.
۲. مغزها: براساس طب سنتی چینی، مغزها بهویژه گردو به تقویت کلیهها و «حفظ جوهره بدن» کمک میکنند. کلیهها محل انباشت جوهره بدن (جینگ) هستند که باعث تولید مغز استخوان شده و از مغز و دستگاه عصبی مرکزی پشتیبانی میکند. از اینرو، سلامت کلیهها و عملکرد شناختی با هم ارتباط مستقیم دارند.
از منظر طب نوین، این ارتباط میتواند بازتاب پیوندهای زیستی مشترک باشد. کلیه و مغز انرژی زیادی مصرف میکنند و در برابر تنش اکسایشی و التهاب آسیبپذیر هستند؛ دو عامل اصلی که به آسیب کلیوی و افت عملکرد شناختی منجر میشوند. گردو سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ و پلیفنل است که به کاهش التهاب و تنش اکسایشی کمک میکند.
مطالعات آزمایشگاهی نشان میدهند که پلیفنلهای گردو بهویژه پلیفنلهای پوست گردو با مهار پاسخهای التهابی، تنش اکسایشی و مرگ برنامهریزیشده سلولی از بافتهای کبد و کلیه محافظت میکنند. شواهد تجربی بیشتر از طریق مطالعات حیوانی و سلولی به دست آمدهاند، اما مطالعات انسانی هم نشان داده که مصرف منظم مغزها با کاهش التهاب سیستمیک و بهبود سلامت قلبیمتابولیکی ارتباط دارد؛ عواملی که در بهبود عملکرد کلیهها دخیل هستند.
۳. ژینگو (کهندار): ژن لیشوئه، متخصص طب سنتی چینی ساکن ژاپن، به اپک تایمز گفت که دانههای درخت ژینگو که به آنها «دانههای سفید» هم میگویند، حاوی بیش از ۱۰۰ ترکیب فعال هستند. یک کارآزمایی تصادفی کنترلشده با بررسی بیش از ۳ هزار بیمار مبتلا به نفروپاتی دیابتی نشان داد که عصاره ژینگو باعث بهبود عملکرد کلیه و شاخصهای متابولیکی میشود.
ژن توصیه میکند که دانههای ژینگو را قبل از مصرف بپزید. مصرف دانههای خام یا زیادهروی در مصرف مسمومیت میآورد. بزرگسالها نباید روزانه بیش از ۱۰ دانه ژینگو مصرف کنند.
۴. تخم کدو: آزمایشات حیوانی نشان داده که تخم کدوی برشتهشده میتواند علائم آسیب کلیوی را به حداقل برساند، سپر دفاعی آنتیاکسیدانی را تقویت کرده و به حفظ عملکرد پایدار کلیهها کمک کند.
برشتهکردن ترکیبات آنتیاکسیدانی تخم کدو (از جمله فنلها و فلاونوئیدها) را افزایش میدهد که اثر محافظتی آنها را دوچندان میکند.
۵. روغن زیتون: چربی خون بالا یکی از عوامل خطر آسیب کلیوی است. روغن زیتون سرشار از اسیدهای چرب تک غیراشباع است و خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارد و به کاهش کلسترول بد کمک میکند.
مطالعه نشریه نوترینتس در سال ۲۰۲۵ نشان داد که اگر بیماران کلیوی به مدت ۹ هفته روغن زیتون فرابکر مصرف کنند، با بهبود عملکرد کلیه، چربی خون، التهاب و تنش اکسایشی مواجه خواهند شد.
ژن میگوید پختوپز با روغن زیتون در دمای پایین، تفتدادن غذا با روغن زیتون یا ریختن آن روی سالاد به جذب بهتر مواد مغذی کمک میکند.
۶. سیب: سیب سرشار از پلیفنلها، ویتامین ث، فیبر خوراکی و پکتین است و خواص آنتیاکسیدانی دارد. مطالعه نشریه آنتیاکسیدانها در سال ۲۰۲۵ نشان داد که پلیفنلهای سیب به کاهش علائم اولیه نفروپاتی دیابتی در موشهای دیابتی کمک کردند.
بنیاد ملی کلیه آمریکا میگوید سیب از پتاسیم، فسفر و سدیم اندکی برخوردار بوده و برای بیماران کلیوی مناسب است. این میوه برای بیمارانی که سنگ کلیه دارند، تحت همودیالیز بوده و در انتظار عمل پیوند کلیه هستند خطری ندارد. پوست سیب ظرفیت آنتیاکسیدانی بالایی دارد و خوردن سیب به همراه پوست اثر آنتیاکسیدانی آن را افزایش میدهد.
۷. کلپ: گیاه دریایی کلپ سرشار از فیبر محلول و پلیساکاریدهای جلبکی است. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نشان داده که پلیساکاریدهای جلبکی در برخی از بیماران کلیوی به محافظت از سلولهای کلیه و کاهش دفع پروتئین از طریق ادرار کمک میکنند. تعداد مطالعات انسانی در رابطه با اثر کلپ بر دفع پروتئین از طریق ادرار محدود است، اما مطالعات مشاهدهای نشان دادهاند که مصرف فیبر بیشتر با کاهش خطر بیماریهای کلیوی مزمن ارتباط دارد. کارآزماییهای انسانی درباره جلبکها از مزایای بالقوه کلپ حکایت دارند، اما نتایج هنوز قطعی نیستند.
کلپ ممکن است ید بسیار بالایی داشته باشد. از اینرو، در مصرف آن باید احتیاط به خرج دهید؛ بهویژه اگر از بیماریهای تیروئید رنج میبرید یا تحت رژیمهای درمانی کلیوی هستید.
تقویت کلیهها در فصل زمستان
براساس طب سنتی چینی، زمستان بهترین فصل برای تقویت کلیهها و بازسازی جوهره بدن است. پس از فرسودگی جسمانی و ذهنی ناشی از فصل بهار، تابستان و پاییز باید انرژی حیاتی تحلیلرفته خود را در فصل زمستان بازسازی کنید تا برای سال آینده آماده باشید. لین میگوید ناتوانی در بازسازی انرژی در فصل زمستان بنیه بدن را ضعیف میکند و به روند پیری سرعت میبخشد. رعایت نکات زیر در مراقبت روزانه از سلامتی مؤثر خواهد بود:
- پوشش: بدنتان را گرم نگهدارید و بهویژه از ناحیه سر، کمر، زانوها و پاها در برابر سرما محافظت کنید.
- تقویت قلب: از فشار روانی، کار زیاد و تنشهای عاطفی پرهیز کنید تا خطر بیماریهای قلبیعروقی ناشی از سرما به حداقل برسد.
- ورزش: فعالیت بدنی باید بهنحوی باشد که کمتر عرق کنید تا مایعات بدن از دست نروند. انجام کشش و نرمش ملایم توصیه میشود.
زمستان بهترین زمان برای تقویت کلیهها به شمار میآید، اما پیش از هرگونه اقدام باید با متخصص طب سنتی چینی مشورت کنید تا طبعتان را بشناسید و از مصرف نادرست یا بیشازحد مکملها که ممکن است پیامدهای نامطلوبی داشته باشند جلوگیری کنید.
جاناتان لیو، استاد مدرسه طب سنتی چینی تورنتو و از نویسندگان بخش سلامت اپک تایمز، میگوید: «هرکسی طبع متفاوتی دارد. از اینرو، هرکسی برای تقویت خود به راهکارهای مختلفی نیاز خواهد داشت. دو طبع سرد و گرم رایجتر هستند. افرادی که طبع سرد دارند، نسبت به هوای زمستان حساستر هستند و دست و پای سردتری دارند. اما افرادی که طبع گرم دارند، به هوای گرم حساستر بوده و با خشکی دهان، یبوست و بوی بد دهان دستوپنجه نرم میکنند.»
عواملی که به عملکرد کلیه لطمه میزنند
علاوه بر تقویت و تنظیم کلیهها باید به عوامل آسیبرسان هم توجه کنیم. از عوامل ژنتیکی که بگذریم، بسیاری از علل اکتسابی با اصلاح سبک زندگی برطرف میشوند. به گفته ژن، عوامل زیر از دلایل شایع افت تدریجی عملکرد کلیهها هستند:
- دیابت: قند خون بالای مزمن باعث سفتشدن مویرگهای کلیوی میشود، کارکرد فیلتراسیون گلومرولی را کاهش میدهد و به نارسایی کلیه منجر میشود.
- فشار خون بالا: فشار خون بالای طولانیمدت به جداره رگها لطمه میزند و جریان خون کلیهها را مختل میکند. بیماری کلیوی هم ترشح هورمونهای افزایشدهنده فشار خون را چندبرابر میکند و یک چرخه معیوب میسازد.
- نقرس: افزایش بیشازحد اوریک اسید در خون به رسوب کریستالها در مفاصل و بروز آرتریت منجر میشود. رسوب کریستالها در کلیهها با آسیب کلیوی ارتباط دارد.
- بیماریهای خودایمنی: سیستم ایمنی درصورت اختلال عملکرد دستگاه ایمنی و ناتوانی در تشخیص عوامل بیگانه بهاشتباه به بافتهای کلیه حمله میکند و باعث ایجاد آسیب میشود.
- مصرف بیشازحد دارو: برخی از داروهای ضدالتهابی و آنتیبیوتیکها در کلیه متابولیزه میشوند. از اینرو، مصرف طولانیمدت یا بیرویه آنها به کلیه لطمه میزند.
- غذاهای فوقفرآوریشده: این غذاها تأثیر قابلتوجهی بر کلیه میگذارند. مطالعات نشان میدهند که مصرف آنها با خطر بیماری کلیوی مزمن ارتباط مستقیم دارد.
- فلزات سنگین: کادمیم، جیوه و سرب بر کلیهها اثر میگذارند. این فلزات از طریق مواد غذایی یا تماس پوستی وارد بدن میشوند و از آنجا که کلیهها اندام اصلی سمزدایی هستند، افزایش غلظت آنها باعث افت عملکرد کلیه میشود.
- محصولات پلاستیکی: میکروپلاستیکها در محیط بهوفور یافت میشوند. مطالعات نشان دادهاند که میکروپلاستیکها برای کلیهها سمی هستند.
