روز اول ژوئیه هر سال، مردم کانادا از شرق تا غرب این کشور پهناور با پرچمهای سرخ و سفید، آتشبازی، موسیقی و گردهمایی، «روز کانادا» را جشن میگیرند.
برای درک معنای عمیق «روز کانادا»، باید به سده نوزدهم بازگردیم؛ به زمانی که کانادا هنوز بخشی از امپراتوری بریتانیا بود، اما آرزوی همگرایی، خودمختاری و وحدت ملی در دل اندیشمندان و سیاستمدارانش شکل گرفته بود.
اتحاد سال ۱۸۶۷؛ تولد سیاسی کانادا
در سالهای پیش از ۱۸۶۷، قلمروهای بریتانیایی در شمال قاره آمریکا مجموعهای از استانها و مستعمرات نیمهمجزا بودند؛ نوا اسکوشیا، نیوبرانزویک، و استان کانادا (که بعدها به کبک و انتاریو تقسیم شد). مشکلات سیاسی، بنبستهای پارلمانی، خطر گسترش نفوذ ایالات متحده پس از جنگ داخلی، و نیاز به اتحاد اقتصادی و دفاعی، زمامداران این نواحی را به این نتیجه رساند که تنها راه پیشرفت، وحدت در ساختار سیاسی واحد است.
در همین راستا، کنفرانسهای شارلوتتاون، کبک و لندن برگزار شد و سرانجام در اول ژوئیه ۱۸۶۷، قانون آمریکای شمالی بریتانیا (British North America Act) از سوی پارلمان بریتانیا تصویب شد. این قانون، سه مستعمره را به هم پیوند داد و کشور جدیدی به نام دومینیون کانادا (Dominion of Canada) را بهعنوان قلمروی خودگردان با پارلمان مستقل در اتاوا بنیان نهاد.
این روز را میتوان «تولد سیاسی کانادا» دانست؛ نه بهعنوان یک کشور مستقل کامل، بلکه بهعنوان یک فدراسیون متحد با ساختار ملی.
چرا آن زمان به آن دومینیون کانادا میگفتند؟
اصطلاح دومینیون برگرفته از کتاب مقدس بود و به معنای قلمرو تحت سلطه خداوند به کار میرفت، اما در گفتمان امپراتوری بریتانیا، معنای حقوقی مشخصی داشت: سرزمینی نیمهمستقل که هنوز پادشاه یا ملکه بریتانیا را بهعنوان رئیس کشور به رسمیت میشناخت، اما از نظر داخلی دارای حکومت پارلمانی مستقل بود.
تا چند دهه، اول ژوئیه با نام رسم روز دومینیون شناخته میشد و جشنی محدود و بیشتر دولتی بود تا ملی. در آن زمان، بسیاری از کاناداییها هنوز خود را «مردم بریتانیا» میدانستند و هویت ملی مستقل بهتدریج شکل گرفت.
از دومینیون به کانادا؛ مسیر استقلال کامل
اگرچه کانادا در سال ۱۸۶۷ ساختار سیاسی مستقلی یافت، اما استقلال کامل حقوقی، اجرایی و دیپلماتیک آن بهتدریج و در چند گام طی حدود یک قرن حاصل شد:
- (۱۹۳۱ (قانون وستمینستر: ریتانیا دیگر نمیتوانست قوانین پارلمان خود را بر کانادا تحمیل کند. این گام، استقلال پارلمانی را تثبیت کرد.
- (۱۹۸۲) قانون اساسی کانادا و منشور حقوق آزادیها: کانادا قانون اساسی خود را از بریتانیا «بازپس گرفت و منشور حقوق شهروندی را تصویب کرد. از آن پس، هرگونه تغییر در قانون اساسی باید با تصویب دولت فدرال و استانها صورت گیرد.
در همین سال (۱۹۸۲)، دولت پیر الیوت ترودو، نخستوزیر وقت، با تصویب پارلمان، نام رسمی روز دومینیون را به روز کانادا تغییر داد. این تغییر نماد عبور از هویت مستعمرهای به ملت مستقل بود.
