دامنه تجارت چین و آمریکا کوچکتر شده و مشکلات اقتصادی روزبهروز شدت میگیرند، اما روابط تجاری و راهبردی هند و آمریکا به شکل قابلتوجهی گسترش خواهد یافت.
نویسنده: جیمز آر. گوری، نویسنده کتاب «بحران چین»
دلهره پکن: تغییر چشمانداز تجارت جهانی
با ادامه روند نزولی تجارت چین با آمریکا، پکن درخصوص ثبات روابط تجاری خود با واشینگتن دلهره پیدا کرده و دستکم در کوتاهمدت عملکرد خوبی داشته است. اما اگر رژیم چین همچنان به نقض توافقها ادامه دهد، این ثبات تا چه زمانی دوام خواهد آورد؟
حقیقت تلخ ماجرا این است که حزب کمونیست چین به شکنندهبودن موقعیت متزلزل خود واقف است. چین از یکسو نیاز دارد که روابط تجاری با آمریکا را تثبیت کند و از سوی دیگر نمیتواند به مفاد توافقها پایبند بماند، زیرا با توجه به ضعف ساختاری غالب در اقتصادِ رو به افول خود راهی جز تخطی از قراردادهای تجاری ندارد. از اینرو، سطح اعتماد بین واشینگتن و پکن بسیار نازل است.
البته بیاعتمادی تنها عامل فشار چین نیست. همه به خصومت دولت ترامپ با رژیم چین بهعنوان یک رقیب راهبردی واقف هستند و بعید است که این رویکرد دستخوش تغییر شود. از این گذشته، سرمایهگذاری مستقیم خارجی در چین سیر نزولی دارد و شرکتهای خارجی با بیشترین سرعت ممکن در حال خروج از این کشور هستند.
بسیاری از این شرکتها به هند نقل مکان میکنند. فهرست شرکتهایی که هند را جایگزینِ چین کردهاند، درخور توجه است. این روند پیش از پیروزی دوباره دونالد ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آغاز شده بود. دهها شرکت بزرگ از جمله دل، اچپی، اینتل، سامسونگ، الجی الکترونیکس، نایکی، هزبرو، بلیزارد انترتینمنت، استنلی بلک اند دکر و دیگران، در سال ۲۰۲۴ کارخانههای خود را به هند منتقل کردند یا در برنامهشان است که در آینده نزدیک نقل مکان کنند.
این روند نیز ظاهراً تغییری نخواهد کرد. براساس پیمایش اتاق بازرگانی آمریکا در چین که در سال ۲۰۲۴ انجام گرفت، ۴۵ درصد از شرکتهای آمریکایی فعال در چین قصد دارند به زنجیره تأمین خود تنوع بدهند و ۳۸ درصد دیگر نیز در حال بررسی این اقدام هستند. نشانهها حاکی از آن هستند که شکاف تجاری در حال گسترش است و کاهشی در کار نیست. دوران برتری چین در صنعت تولید و نفوذ راهبردی این کشور رو به پایان است.
فرصت بزرگ هند با آمریکا
چیزی که در این بین پکن را به شدت نگران کرده، رویکرد راهبردی هند در قبال گسترش روابط تجاری با آمریکا برای پر کردن شکاف ناشی از کاهش روابط تجاری واشینگتن و پکن است. آمریکا نیز در اقدامی عامدانه سعی دارد که راه خود را از چین جدا کند و به سمت هند برود.
اهداف هند با منافع آمریکا مطابقت دارند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در آوریل سال جاری به هند سفر کرد تا شرایط توافق تجاری گسترده بین دو کشور را فراهم کند. هدف این است که تجارت دوجانبه ۱۹۰ میلیارد دلاری دو کشور تا سال ۲۰۳۰ به ۵۰۰ میلیارد دلار برسد.
رابطه فزاینده آمریکا و هند صرفاً به تجارت محدود نمیشود. پیش از سفر ونس، تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، برای شرکت در یک کنفرانس ژئوپلیتیکی به هند رفته بود. مهمتر آنکه نارندرا مودی، نخستوزیر هند، یکی از نخستین رهبران جهان بود که در پی بازگشت ترامپ به کاخ سفید با او ملاقات کرد. مودی در آن دیدار درباره «شراکت عظیم» با آمریکا صحبت کرد و برای حلوفصل تعرفههای تجاری ترامپ در قبال کالاهای هندی وارد مذاکره شد.
لازم به ذکر است که مودی تعرفه بعضی از کالاهای آمریکایی را پیش از دیدار با ترامپ تقلیل داده بود. شاید به همین دلیل باشد که مقامات هندی از مذاکرات تجاری بهعنوان فرایندی «بسیار جدی» و «فشرده» یاد میکنند؛ ذهنیتی که نشان میدهد توافق تجاری هند و آمریکا در اولین فرصت به امضا خواهد رسید.
پیامدهای راهبردی دامنهدار
شاید چین از این تحولات آگاهی نداشته باشد، اما پیامدهای راهبردی دامنهدار آن از حالا آشکار شدهاند. چنانکه پیشتر گفتیم، آمریکا قویاً به دنبال اجرای سیاست «دوستسپاری» است و قصد دارد زنجیره تأمین جهانی خود را از چین به هند منتقل کند. یکی از پیامدهای این روند، تضعیف قوای پکن برای حمایت از روسیه در جنگ اوکراین است.
به نظر میرسد که روابط تجاری آمریکا و چین از سر گرفته شده است، اما روند خروج گسترده شرکتها از چین بیوقفه ادامه دارد. اپل اعلام کرده که خط تولید ۲۵ درصد از گوشیهای آیفون خود را تا پایان سال ۲۰۲۵ از چین به هند منتقل خواهد کرد. به گفته اپل، بخش قابلتوجهی از خط تولید مربوط به بازار آمریکا نیز از چین خارج میشود.
با اینحال، پیامدهای دیگری نیز بروز پیدا خواهد کرد.
یکی دیگر از مسائل، سلطه چین در بازار عناصر خاکی کمیاب است. هند نیز همچون آمریکا به انحصار چین در این حوزه متکی است. یکی از تغییرات مهمی که در سیاستهای مودی رخ داده، تمرکز بر ظرفیت بالقوه هند برای افزایش تولید عناصر خاکی کمیاب و تبدیل شدن به تأمینکننده اصلی آمریکا در این حوزه است. این اتفاق ضربه مهلکی به پیکره حزب کمونیست چین وارد خواهد کرد و دستاورد بزرگی برای هند و آمریکا خواهد بود.
مسئله مهم دیگری که وجود دارد، نقش فزاینده هند در برنامهریزیهای دفاعی آمریکا در منطقه است. هند نقش پررنگتری در مناسبات امنیتی آمریکا در منطقه هند-آرام ایفا خواهد کرد.
واکنش دوگانه پکن
حزب کمونیست چین در مواجهه با این تحولات به کارهای خلاقانه متوسل شده است. برای نمونه، برخلاف درگیری در گالوان که به وضع موانع تجاری انجامید، رسانههای دولتی چین اینبار از احتمال کاهش محدودیتهای تجاری و تقویت تعامل چین و هند سخن میگویند که از نقش پررنگ هند در منطقه و همکاری فزاینده این کشور با آمریکا حکایت دارد.
مهمتر آنکه سفیر چین در هند چندی پیش وعده داد که چین به قیمتشکنی در بازار هند پایان خواهد داد، ناترازی تجاری خود را به حداقل خواهد رساند و بعضی از تعرفهها و موانع غیرتعرفهای مرتبط با کالاهای وارداتی ساخت هند را لغو خواهد کرد. این اظهارات درحالی مطرح شدهاند که شاهد ازسرگیری گفتوگوهای دیپلماتیک، تعامل در سطوح عالی دو کشور، انجام پروازهای مستقیم و افزایش دسترسی هند به عناصر خاکی کمیاب هستیم.
چین برای مقابله با سیاست «دوستسپاری» ترامپ، به ایجاد محدودیت در قبال صادرات ماشینآلات و انتقال تجهیزات به هند روی آورده تا ظرفیت این کشور را در رفع نیازهای فزاینده تولید کاهش دهد. پکن همچنین به دهلی نو هشدار داده که شراکت با واشینگتن در حوزه تجارت، ائتلافهای راهبردی مانند گروه چهارگانه (کوآد) و همکاریهای نظامی نوظهور به رهبری آمریکا، روابط دوستانه با چین را خدشهدار خواهد کرد.
یکی دیگر از مسائلی که حزب کمونیست ممکن است روی آن مانور دهد، افزایش حمایت از پاکستان است که رقیب هستهای هند در منطقه به شمار میرود. این تهدید بیپرده مطرح شده است، اما تأثیر عملی چندانی ندارد، زیرا پاکستان و هند دو قدرت هستهای به شمار میآیند و حمایت پکن تغییر چندانی در وضع موجود ایجاد نخواهد کرد.
آیا اقدامات بازدارنده پکن میتواند دهلی نو را از نزدیک شدن به واشینگتن منصرف کند؟ آیا رژیم چین میتواند بهرغم اقتصادِ رو به افول خود جلوی رشد هند را بگیرد؟
بعید است.
چین با طوفانی تمامعیار روبهروست؛ طوفانی که عمدتاً حاصل سیاستهای حزب کمونیست است و هر روز شدیدتر میشود. اگر بخواهیم از همین استعاره استفاده کنیم، باید گفت با طوفانی تمامعیار علیه چین سروکار داریم که به سود هند تمام خواهد شد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: جیمز آر. گوری نویسنده «بحران چین» (وایلی، ۲۰۱۳) است و در وبلاگ خود، TheBananaRepublican.com، مطلب مینویسد. او ساکن کالیفرنیا است.
