نویسنده: میلتون ازراتی
پکن در مواجهه با چالشهای دشوار اقتصادی و حتی قبل از اجرایی شدن تعرفههای ترامپ به دنبال راهکارهای فناورانهای بود که مؤثر واقع نشدند و فقط به وخامت اوضاع دامن زدند.
بسیاری از افراد با چالشهای اقتصادی چین آشنایی دارند. جنگ تجاری فزاینده با آمریکا به شکل قابلتوجهی به تشدید این مشکلات دامن زده است.
چیزی که خیلیها از آن خبر ندارند، این است که یکی از راهکارهای پکن برای مقابله با این چالشها- سرمایهگذاری هنگفت در تولید فناوری- مؤثر نبوده و فقط به وخامت اوضاع دامن زده است. بعضی از تحلیلگران بدون توجه به این ناکامی از احتمال فروپاشی اقتصاد چین سخن میگویند. البته این پیشبینی بیتردید اغراقآمیز است، چرا که با اقتصادی عظیم و مردمی منضبط و تحصیلکرده روبهرو هستیم. با اینحال، برکسی پوشیده نیست که سالها طول میکشد تا چین بتواند حتی بخش کوچکی از پویایی اقتصادی سابق خود را احیا کند؛ شرایطی که زمانی دیگران حسرت آن را میخوردند.
ناکامیهای اقتصادی این کشور از منظر شاخصهای عمده اقتصادی محسوس هستند. براساس بررسی جامع و نهچندان قدیمی مؤسسه معتبر رَند، بحران بخش املاک که از سال ۲۰۲۱ آغاز شد و کاهش همزمان هزینهکرد مصرفکنندگان و سرمایهگذاری بخش خصوصی، موجب افت شدید رشد اقتصادی چین شده است.
برای نمونه، تولید ناخالص داخلی چین در پایان سال گذشته بیش از ۵ درصد کمتر از سطحی بود که با توجه به روند منتهی به سال ۲۰۱۹ پیشبینی میشد. بخشهای اصلی اقتصاد- مصرف داخلی، سرمایهگذاری، صادرات- از روند قبلی خود عقب ماندهاند. اگر ارزش افزوده یا همان شاخص سنجش پیچیدگی محصولات را در نظر بگیریم، بخش تولید صنعتی چین طی ۵ سال گذشته از آمریکا نیز عقب مانده است. اعتماد مصرفکنندگان چینی ۳۰ درصد کمتر از سطح اعتماد آنها در دوران ماقبل همهگیری است. سرعت رشد فناوریهای پیشرفته نیز که پکن وقت و منابع قابلتوجهی را صرف آن کرده است، کندتر از گذشته شده و از رشد متوسط ۲۵ درصدی در سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ به رشد ۱۱ درصدی در سال ۲۰۲۴ رسیده است.
برنامهریزان پکن در واکنش به کاستیهای فزاینده کشور تصمیم گرفتند که سرمایه هنگفتی را از طریق شرکتهای دولتی به بخش تولید فناوری تزریق کنند. این سرمایهگذاریها بهویژه بر تولید فناوریهایی مانند خودروهای برقی، نیمهرساناها، هوش مصنوعی و محصولات زیستپزشکی متمرکز بودهاند که برنامهریزان چینی آنها را «آینده» کشور قلمداد میکنند. بودجه این بخشها به شدت افزایش یافته است. این سرمایهگذاریها بهقدری گسترده بوده که مؤسسه رَند، در مطالعهای که پیشتر به آن اشاره کردیم، از این پیشرفت بهعنوان نقطه قوت پنهان چین یاد کرده که ممکن است بتواند کاستیهای اقتصادی این کشور را جبران کند. اما این اقدامات بیش از آنکه به حل مشکلات اقتصادی کمک کنند، باعث وخامت آن شدهاند.
موج عظیم بودجه و تولید بهجای احیای اقتصاد چین باعث بههم خوردن ثبات آن شده است. با توجه به اینکه پکن در احیای هزینهکرد مصرفکنندگان و سرمایهگذاری بخش خصوصی ناکام مانده است، اقتصاد چین توان جذب ظرفیت مازاد بخش فناوری را ندارد. موج فزاینده محصولات تولیدی پکن باعث کاهش شدید قیمتها شده که اثربخشی ظرفیت مازاد تولید فناوری را زیر سؤال برده است. از این گذشته، این ظرفیت مازاد به ادامه روند کاهش قیمتها در سطح مصرفکننده و تولیدکننده دامن زده و برنامه احیای اقتصادی را مختل کرده است، زیرا باعث شده که خانوارها و کسبوکارهای چینی خریدها و سرمایهگذاریهای خود را به امید کاهش بیشتر قیمتها به بعد مؤکول کنند.
مسئلهای که شرایط را برای چین بغرنجتر کرده، این است که ظرفیت مازاد تولید باعث شده که پکن در این نابسامانی به افزایش صادرات تکیه کند. نیاز به صادرات اساساً با سایر اهداف پکن مبنی بر تمرکز بیشتر بر بازار داخلی و کاهش وابستگی به بازارهای خارجی مغایرت دارد. این ظرفیت مازاد در شرایطی باعث اتکای پکن به صادرات شده که واشینگتن و اتحادیه اروپا درصدد جلوگیری از ورود کالاهای چینی هستند. آمریکا بهطور کلی با وضع تعرفههای سنگین و اروپا با وضع تعرفههای هدفمند برای خودروهای برقی و اعمال محدودیتهای کمّی بهویژه در کشورهای اتحادیه اروپا واکنش نشان دادهاند.
راهکار پکن در افزایش ظرفیت تولید فناوری- صرفنظر از مزایای احتمالی آن- دردی از اقتصاد چین دوا نمیکند، چه رسد به اینکه نقطه قوت پنهانی مورد نظر مؤسسه رَند باشد. این راهکار حتی نتوانسته موتور اقتصاد چین را به حرکت درآورد و دستیابی به یک راهکار اقتصادی فراگیر را هم دشوارتر کرده است.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: میلتون ازراتی کمکویراستار نشریه نشنال اینترست، زیرمجموعه مرکز مطالعات سرمایه انسانی دانشگاه بوفالو، و اقتصاددان ارشد شرکت ارتباطاتی وستد در نیویورک است. او پیش از حضور در وستد بهعنوان استراتژیست بازار و اقتصاددان ارشد برای لرد، ابت و شرکا کار میکرد. ازراتی اغلب برای سیتی ژورنال و بهطور مرتب برای مجله فوربز مقاله مینویسد. «سی فردا: سه دهه آتی جهانیشدن، جمعیتشناسی و چگونه زندگی خواهیم کرد» آخرین کتاب اوست.
