رژیم غذایی نامناسب، فشارهای عاطفی، بیماریهای مزمن یا ضعف ناشی از بالا رفتن سن با رفلاکس معده و سایر مشکلات گوارشی ارتباط مستقیم دارند.
آیا بعد از خوردن یک غذای سنگین در قفسه سینهتان احساس سوزش میکنید؟ در این مورد تنها نیستید. این ناراحتی معمولاً از رفلاکس معده نشأت میگیرد که تحت عنوان رفلاکس اسید معده به مری شناخته میشود.
یکی از پزشکان با تجربه این حوزه با استناد به اصول طب سنتی چینی به شرح سه دلیل اصلی رفلاکس معده پرداخته و راهکارهایی را برای لذت بردن از غذا ارائه کرده که میتوانید بدون ترس از ناراحتیهای گوارشی از آنها استفاده کنید.
سه علت اصلی رفلاکس معده
ونهائو شیائو، از کلینیک طب چینی دینگچانگ در تایوان توضیح داد که «وقتی غذا از اسفنکتر تحتانی مری (کاردیا) به معده میرسد، این «دریچه» بهصورت خودکار بسته میشود تا از بازگشت اسید معده و غذا به مری جلوگیری کند. اما اگر پرخوری کرده باشید، معده سنگین میشود. اگر هم این دریچه ضعیف یا شل شده باشد، بهطور کامل بسته نمیشود. از اینرو، اسید معده برگشت کرده و مری را تحریک میکند که باعث احساس سوزش و ناراحتی ناشی از رفلاکس اسید میشود.»
شیائو با تکیه به طب سنتی چینی میگوید رفلاکس معده به مری سه علت عمده دارد: رژیم غذایی نامناسب، نوسانات عاطفی، بیماریهای مزمن یا ضعف ناشی از بالا رفتن سن.
۱. رژیم غذایی نامناسب
طب سنتی چینی غذاها را به چهار دسته تقسیم میکند: گرم، داغ، سرد و خنک. غذاهای گرم و خنک نسبتاً خنثی بوده و بهطور کلی به بدن آسیب نمیرسانند.
رایجترین غذاهایی که باعث تحریک رفلاکس معده میشوند به شرح زیر هستند.
غذاهای دارای طبع گرم و پرچرب
خوراکهای تند، کبابی و سرخشده و غذاهای پرچرب مانند انواع بیسکوئیت، بادامزمینی و مغزها جزو غذاهایی هستند که طبع گرم دارند. مصرف بیشازحد یا هضم نادرست این غذاها میتواند باعث افزایش ترشح اسید و تشدید علائم رفلاکس معده شود. مطالعه مجله نیچر نشان میدهد که رژیمهای غذایی پرکالری و پرچرب با تشدید این علائم ارتباط دارند.
غذاهای مرطوبکننده
غذاهای مرطوبکننده شامل غذاهای شیرین یا خوراکیهای دارای بافت چسبنده مانند پنیر، شکلات و نشاستههای تصفیهشده هستند. این غذاها در حین هضم مواد چسبناکی تولید میکنند که باعث کاهش افت عملکرد معده میشوند.
نتایج یک نظرسنجی نشان داد نوجوانانی که روزانه بیش از ۵۰ گرم قند ساده (مونوساکاریدها و دیساکاریدها) مصرف میکنند، ۶۰ درصد بیشتر از کسانی که قند ساده کمتری مصرف میکنند، با رفلاکس معده مواجه میشوند.
غذاهای نفخآور
نوشیدنیهای گازدار مانند نوشابه و آبجو باعث نفخ میشوند و علائم رفلاکس معده به مری را تشدید میکنند. توصیه میشود تا حد امکان از این نوشیدنیها پرهیز کنید. غذاهای سرد مانند خوراکیهای منجمد باعث افت عملکرد معده میشوند، فرایند هضم را کندتر کرده و با انباشت غذا به مرور زمان موجب رفلاکس میشوند.
۲. عدم تعادل عاطفی
استرس مزمن میتواند سیستم عصبی خودکار اعم از سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک را مختل کند. استرس باعث میشود سیستم عصبی سمپاتیک، که مسئولیت واکنش «ستیز یا گریز» را برعهده دارد، بهطور مداوم فعال بماند، اما فعالیت سیستم عصبی پاراسمپاتیک را که مسئول تحرک دستگاه گوارش است، به حداقل میرساند.
افرادی که تحت فشار روانی هستند، معمولاً وعدههای غذایی نامنظم دارند یا بلافاصله بعد از صرف غذا مشغول کار کردن میشوند. این مسئله تحرک دستگاه گوارش را مختل میکند. افرادی که تحت فشارهای عاطفی قرار دارند، معمولاً به غذاهای آماده و سرشار از چربی، قند یا کافئین روی میآورند که شامل غذاهای سرخشده، شکلات، نوشیدنیهای گازدار یا غذاهای تند هستند. این غذاها جداره معده را تحریک کرده و باعث شل شدن اسفنکتر تحتانی مری میشوند. این عوامل خطر ابتلا به رفلاکس معده را افزایش داده و علائمی مانند سوزش سر دل، سوءهاضمه و نفخ ایجاد میکنند.
۳. بیماری مزمن یا ضعف ناشی از بالا رفتن سن
افراد مسن یا کسانی که بیماریهای مزمن دارند، ممکن است با کاهش اشتها مواجه شوند که باعث عادتهای غذایی نامنظم میشود. این مسئله عملکرد معده را مختل میکند و به رفلاکس معده منجر میشود.
غذاهای ژلاتینی برای سلامت معده مفید هستند
تحقیقات نشان دادهاند که موسین میتواند از مری در برابر آسیبهای ناشی از اسید معده محافظت کند. شیائو افزود که بعضی از غذاهای ژلاتینی به ترمیم مخاط معده کمک میکنند که برای نمونه میتوان به یَم چینی و قارچ گوشژلهای اشاره کرد.
۱. یَم چینی
یَم چینی حاوی نشاسته مقاوم است که به تنظیم میکروبیوتای روده کمک کرده، ترشح موسین را افزایش داده و سد اپیتلیال را تقویت میکند.
۲. قارچ سیاه
مطالعات نشان میدهند که قارچ سیاه یا همان قارچ گوشژلهای سرشار از پلیساکارید است، خواص آنتیاکسیدانی دارد و از سیستم ایمنی حمایت میکند.
براساس طب سنتی چینی، «غذاها پنج رنگ دارند که هرکدام با یک عضو بدن در ارتباط هستند.» غذاهای سیاهرنگ کلیهها و خون را تقویت میکنند و غذاهای سفیدرنگ حامی ریهها هستند. برای مشکلات گوارشی یا کبد و کلیه، توصیه میشود از قارچ سیاه گوشژلهای استفاده کنید.
ترتیب خوردن غذاها نقش بسزایی در سلامت دستگاه گوارش دارد
وقتی از وعده غذایی خوشمزهتان لذت میبرید، ترتیب خوردن غذاها حائز اهمیت است. رعایت ترتیب غذاها فشار وارده به معده را کاهش میدهد، فرایند هضم را بهبود میبخشد و ناراحتیهای شما را به حداقل میرساند.
شیائو ترتیب «پروتئین، سبزیجات، نشاسته» را توصیه میکند. ابتدا با غذاهای سرشار از پروتئین مانند تخممرغ، شیر، حبوبات یا گوشت شروع کنید. پروتئین سادهترین ماده مغذی برای هضم است و به شروع بهینه فرایند هضم کمک میکند. سپس سراغ سبزیجات بروید که سرشار از فیبر هستند. سبزیجات به جذب چربیها کمک کرده و تحرک دستگاه گوارش را افزایش میدهند تا غذا بدون مشکل از سیستم گوارشی شما عبور کند.
نشاستهها بهویژه نشاستههای تصفیهشده مانند برنج سفید، نودل یا شیرینیها را برای آخر غذا بگذارید. مصرف زودهنگام این غذاها باعث تولید مواد چسبندهای میشود که تحرک معده را کاهش داده و فرایند هضم را به تأخیر میاندازند.
شیائو توصیه میکند که غذاهای جامد و مایع را از هم تفکیک کنید. خیلیها به همراه غذا سوپ میخورند یا نوشیدنی مینوشند، اما مصرف زیاد مایعات اسید معده را رقیق میکند، فرایند هضم را تضعیف کرده و باعث رفلاکس اسید میشود. بهتر است قبل از غذا کمی سوپ یا نوشیدنی میل کنید. اگر در حین غذا نیاز به نوشیدن داشتید، چند جرعه کوچک بنوشید و گلوی خود را مرطوب نگهدارید. از نوشیدن سریع و زیاد پرهیز کنید. برای نوشیدن مایعات دستکم ۳۰ تا ۴۰ دقیقه بعد از صرف غذا صبر کنید. این کار باعث میشود فشار وارده به معده کاهش پیدا کند و خطر رفلاکس معده به حداقل برسد.
درنهایت، شیائو رژیم غذایی «مثلث وارونه» را پیشنهاد میکند: صبحانه کامل، ناهار متوسط و شام سبک. در وعده شام به مقدار کم بسنده کنید و در حدی بخورید که ۶۰ تا ۷۰ درصد سیر شوید. این کار از پرخوری و اعمال فشار اضافی به معده جلوگیری میکند و باعث بهبود کیفیت خواب و کاهش فشار وارده به دستگاه گوارش میشود.
ماساژ چهار نقطه طب سوزنی برای تسکین فوری
براساس طب سنتی چینی، مریدینها یا همان مسیرهای انرژی بدن وظیفه انتقال «چی و خون» را برعهده دارند. نقاط خاصی در این مسیرها وجود دارند که تحت عنوان نقاط طب سورنی شناخته میشوند. تحریک این نقاط به کمک سوزن یا ماساژ به درمان مشکلات مربوط به اعضای بدن کمک میکند.
شیائو توصیه میکند که نقاط CV-12 و ST-36 را بهطور منظم ماساژ دهید تا سلامت دستگاه گوارش حفظ شود. اگر رفلاکس شدید دارید و با مشکل بازگشت اسید یا آروغهای ناگهانی مواجه هستید و هیچ دارویی در دسترس ندارید، ماساژ دادن نقاط نیتینگ و تیانتو میتواند به تسکین فوری علائم شما کمک کند.
نقطه ژونگوان (CV-12)
محل قرارگیری: در بالای شکم، روی خط میانی بدن، در نقطه میانی خط اتصال انتهای جناغ سینه و ناف، یا پنج انگشت بالاتر از ناف.
روش: انگشت اشاره و انگشت وسط را کنار هم بگذارید و به نقطه ژونگوان فشار وارد کنید. ابتدا یک نفس عمیق بکشید. سپس انگشتها را در حین بازدم با فشار به سمت پایین هدایت کنید.
نقطه زوسانلی (ST-36)
محل قرارگیری: حدود چهار انگشت پایینتر از لبه خارجی تحتانی کاسه زانو، در فرورفتگی بیرونی استخوان ساق پا.
روش: با انگشت شست روی نقطه زوسانلی فشار وارد کنید و بعد آن را به آرامی مالش دهید. علاوه بر فشار دادن این نقطه میتوانید هر روز از روش فتیلهگذاری- گرم کردن نقاط طب سوزنی با سوزاندن گیاه موکسا- استفاده کنید.
نقطه نیتینگ (ST-44)
محل قرارگیری: پشت پا، در فرورفتگی بین انگشت دوم و سوم پا، بین استخوانهای متاتارس دوم و سوم.
روش: با انگشت اشاره بهصورت مورب به نقطه نیتینگ فشار وارد کنید. از اعمال فشار زیاد پرهیز کنید، زیرا ممکن است باعث درد شدید شود. فشار دادن این نقطه برای تسکین التهاب معده یا ناراحتی ناشی از رفلاکس بسیار مفید است.
این روش همچنین به کاهش حرارت، تسکین التهاب و رفع احتباس غذا کمک میکند.
نقطه تیانتو (CV-22)
محل قرارگیری: در فرورفتگی مرکزی استخوان ترقوه.
روش: این نقطه در لبه پشتی فرورفتگی استخوان ترقوه قرار دارد، اما دقیقاً در وسط آن قرار نگرفته است. این نقطه را با حرکات قاشقیشکل به سمت پایین و سپس به سمت جلو ماساژ دهید. هنگام فشردن این نقطه سرتان را کمی به سمت عقب خم کنید یا مستقیم به جلو نگاه کنید.
فشردن این نقطه به کاهش بازگشت اسید و دفعات آروغ زدن کمک میکند.
