در چین بهظاهر فرصتی برای طرح مواضع صلحآمیز پکن بود، اما در باطن بستری برای گسترش نفوذ ارتش آزادیبخش خلق، جلب حمایت کشورهای جهانِ جنوب و پیشبرد اهداف رژیم در راستای جایگزینی نظم بینالمللی تحت رهبری آمریکا با نسخه تحت رهبری پکن فراهم کرد.
دوازدهمین مجمع شیانگشان از روز ۱۷ تا ۱۹ سپتامبر با موضوع «حفظ نظم بینالمللی و ترویج همگانی توسعه صلحآمیز» در مرکز همایشهای بینالمللی پکن برگزار شد. این مجمع شامل نشستهای عمومی، جلسات تخصصی، گفتوگوهای سطح بالا، تبادل نظر کارشناسان چینی و خارجی و همایشی برای افسران نظامی جوان و محققان بود. همچنین در رویدادهای ویژه این مجمع بر نقش چین در عملیات حفظ صلح سازمان ملل و مأموریتهای انساندوستانه تیم پزشکی نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق تأکید شد.
این مجمع با حضور حدود هزار و ۸۰۰ نماینده از بیش از ۱۰۰ کشور و سازمان برگزار شد که از جمله میتوان به وزرای دولتی، فرماندهان نظامی و مقامات ارشد سازمان ملل، اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) و کمیته بینالمللی صلیب سرخ اشاره کرد. سایر شرکتکنندگان مجمع از کشورهای درحالتوسعه بودند و کشورهای جهانِ جنوب نیز برای نخستینبار در دستور کار نشستهای عمومی قرار گرفتند.
رهبران دفاعی و نظامی ویتنام، سنگاپور، روسیه، فرانسه، نیجریه و برزیل در این مجمع حضور داشتند و چان چون سینگ، وزیر دفاع سنگاپور، به ایراد سخنرانی پرداخت. در مقابل، آمریکا صرفاً نماینده نظامی خود را به این مجمع فرستاد و اکثر کشورهای غربی در سطوح پایینتر در این رویداد حضور پیدا کردند؛ امری که از مشارکت محدود غربیها حکایت دارد.
حزب کمونیست چین اهداف راهبردی مختلفی را در شیانگشان دنبال میکرد. ارتش آزادیبخش خلق در این رویداد بهعنوان یکی از عوامل تعیینکننده آینده امنیت بینالمللی معرفی شد.
چین در این مجمع فرصت رقابت با نشست شانگری-لا در سنگاپور و ترویج روایت امنیتی خود را به دست آورد. پکن با تأکید بر نقش کشورهای درحالتوسعه خود را بهعنوان رهبر جهانِ جنوب معرفی کرد و از کشورهایی گفت که اغلب در مجمعهای غربی نادیده گرفته میشوند. بهطور کلی، این رویداد از تلاش حزب کمونیست برای گسترش نفوذ خود در حیطه اقتصادی و ورود به حوزه مسائل امنیتی حکایت داشت و نشان داد که رقابت فزایندهای بر سر کنترل گفتمان جهانی در جریان است.
به گزارش رسانههای دولتی چین، این مجمع بستری برای ترویج صلح جهانی، همکاری و «امنیت مشترک» بود. مقامات ارشد چینی از فرصت استفاده کردند و گفتند که قدرت روزافزون ارتش آزادیبخش خلق نشانه ثبات بوده و هیچ خطری ندارد. با اینحال، این مجمع تنها چند هفته بعد از برگزاری یک رژه بزرگ نظامی در پکن برگزار شد. دونگ جون، وزیر دفاع چین، در سخنرانی آغازین مجمع ضمن تأکید بر قصد حزب کمونیست برای تصرف تایوان اعلام کرد که «الحاق دوباره» این جزیره به چین «بخشی جداییناپذیر از نظم بینالمللی پساجنگ» است و به این ترتیب تناقض نهفته در گفتار و رفتار چین را آشکار کرد.
ژنرال ژانگ یوشیا، معان کمیسیون مرکزی نظامی، از حضار خواست که در گفتوگوها شرکت کنند، از منافع مشترک حراست کرده و پشتیبانِ چشمانداز چین در زمینه حکمرانی جهانی باشند. یوشیا در ضیافت خوشامدگویی گفت که «ابتکار حکمرانی جهانی» نقشهراه آینده است و ما را از منظر راهبردی برای اصلاح و بهبود نظام حکمرانی جهانی راهنمایی میکند.
ابتکار حکمرانی جهانی چهارمین ایده شی جینپینگ، رهبر چین، بوده که در راستای سایر ابتکارات او در زمینه توسعه، امنیت و تمدن جهانی ارائه شده است. این ابتکار در روز ۱ سپتامبر با طرح شعارهای همیشگی حزب کمونیست در رابطه با نظم بینالمللی عادلانه، سرنوشت مشترک بشریت و پیشبرد منافع کشورهای درحالتوسعه در نشست سازمان همکاری شانگهای پلاس در تیانجین مطرح شد. در واقع، این ایدهها بستری برای ایجاد نظم جهانی به رهبری حزب کمونیست چین هستند که آمریکا را به حاشیه میراند.
پکن این دستور کار را از طریق کنفرانسهای بینالمللی پیش برده و مجمع شیانگشان را جایگزینی برای نشست شانگری-لا دانسته است. مجمع شیانگشان برخلاف مجمعهای امنیتی مستقل مانند مونیخ یا شانگری-لا تحت کنترل شدید حزب کمونیست قرار دارد و به مثابه یکی از اهرمهای سیاست خارجی عمل میکند. این مجمع قدرت نرم حزب را به نمایش میگذارد، ابتکارات جهانی پکن را ترویج میکند، به کشورهایی که نسبت به غرب بدبین هستند فرصت اظهارنظر میدهد و پکن را از انتقاداتی که در مجمعهای غربی متوجه این کشور میشود در امان نگهمیدارد.
مجمع شیانگشان به چین اجازه میدهد که قدرت رهبری خود را به رخ بکشد، ساختارهای امنیتی تحت حمایت آمریکا در آسیا-اقیانوسیه را به چالش بکشد و نفوذ خود را در جهانِ جنوب گسترش دهد. پکن با معرفی خود بهعنوان حامی کشورهای درحالتوسعه ادعا میکند که خواهان برپایی «جامعهای با سرنوشت مشترک» است و همزمان از نفوذ آمریکا در نظام قانونمحور کنونی جلوگیری میکند.
ابتکار امنیت جهانی حزب کمونیست یکی از مصادیق این رویکرد است. این ابتکار از طریق سازمان ملل، اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا، بریکس و پلتفرمهای تحت رهبری چین مانند اجلاس صلح و امنیت چین-آفریقا و نشست همکاری لانچانگ-مکونگ به ترویج چندجانبهگرایی و همکاری میپردازد.
ابتکار امنیت جهانی بهجای اتکای صرف به قدرتنمایی نظامی، بر حوزههای مقابله با تروریسم، امنیت سایبری، امنیت زیستی، فناوریهای نوظهور و نظارتهای بینالمللی تمرکز دارد. چین فناوریهای نظارتی خود را صادر میکند، به افسران خارجی آموزش میدهد و حتی در خارج از کشور گشتهای مشترک انجام میدهد؛ اقداماتی که همگی در راستای منافع پکن در خارج از کشور انجام میگیرند و هنجارهای امنیتی حزب کمونیست را اشاعه میدهند که باعث شده چین به اهرم سیاسی، اشراف اطلاعاتی و امکانات نظارتی دست پیدا کند.
کشورهای شریک بهویژه در جهانِ جنوب شیفته فناوریهای چینی هستند، زیرا این فناوریها قیمت پایینی دارند، مؤثر ظاهر شده و اغلب از تسهیلات مالی برخوردارند. درحالیکه دولتهای غربی درباره خطرات این سیستمها هشدار میدهند، بعضی از کشورها از آنها برای سرکوب اعتراضات استفاده کردهاند. این رویکرد روایت پکن را تقویت میکند که میگوید غرب در حال افول است و چین بهعنوان یک قدرت بیطرف به تأمین امنیت کمک میکند.
پکن به واسطه مجمع شیانگشان و ابتکار عملهای مشابه بسترهای جدیدی برای رقابت با نهادهای موجود خلق کرده و آنها را بهعنوان یک جایگزین فراگیر و عادلانه ترویج میکند. این رویکرد تحت لوای همکاری و «عصر جدید» حکمرانی درعمل به نفع حزب کمونیست عمل میکند، نفوذ جهانی چین را گسترش میدهد و رهبری غرب را به چالش میکشد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است.
