راهکارهای درمانی ساده و عادتهای روزانه ابزارهای قدرتمندی هستند که پدر و مادرها میتوانند از آنها برای مراقبت از بینایی فرزندان خود استفاده کنند.
صفحات نمایش بخش بزرگی از زندگی مدرن را به خود اختصاص دادهاند. از اینرو، کودکان در سنین پایین دچار نزدیکبینی میشوند؛ عارضهای که شاید در نگاه اول با یک عینک ساده برطرف شود، اما میتواند در آینده زمینهسازِ بیماریهای جدی چشم باشد.
دکتر دیوید تای، چشمپزشک نیویورکی، در برنامه «سلامت ۱+۱» انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، هشدار داد که عدم درمان نزدیکبینی در کودکان نهتنها وضعیت بینایی آنها را بدتر میکند، بلکه خطر ابتلا به بیماریهایی مانند آبسیاه، جداشدگی شبکیه و حتی نابینایی را نیز افزایش میدهد. تای راهکارهای درمانی و عادتهای روزمرهای را با پدر و مادرها به اشتراک گذاشته که میتوانند از آنها برای محافظت از بینایی فرزندان خود استفاده کنند.
خطرات پنهان نزدیکبینی در دوران کودکی
بسیاری از پدر و مادرها تصور میکنند که عینک برای درمان نزدیکبینی کودکان کفایت میکند. اما دکتر تای معتقد است که کره چشم با تشدید نزدیکبینی بهتدریج بلندتر و نازکتر میشود. این مسئله خطر ابتلا به بیماریهای حاد چشمی را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهد:
- آبسیاه (گلوکوم): نزدیکبینی بهویژه نزدیکبینی شدید به شکل قابلتوجهی احتمال آبسیاه را افزایش میدهد. یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۴ نشان داد که خطر ابتلا به آبسیاه زاویهباز بهازای هر ۱ واحد افزایش نمره چشم حدود ۲۰ درصد افزایش مییابد.
- جداشدگی شبکیه: افزایش طول کره چشم بر اثر نزدیکبینی باعث کشیدگی و نازک شدن شبکیه و تشدید آسیب میشود. این کشیدگی میتواند به پارگی و درنهایت جداشدگی شبکیه منجر شود.
- دژنراسیون ماکولا: نزدیکبینی باعث افزایش طول چشم میشود که احتمال ابتلا به دژنراسیون ماکولا را افزایش میدهد. این عارضه ممکن است به نابینایی یا کاهش شدید بینایی منجر شود.
روشهای علمی برای کاهش شتاب نزدیکبینی
نزدیکبینی یک مشکل ساده بینایی نیست. تشدید این عارضه به آسیبدیدگی دائمی و غیرقابل بازگشت چشم منجر میشود. از اینرو، پیشگیری و کنترل زودهنگام اهمیت بسزایی دارد.
کودکانی که دچار نزدیکبینی هستند، میتوانند از مداخلات علمی برای کاهش شتاب مشکل خود استفاده کنند. دکتر تای چهار راهکار بالینی را برای کنترل این مشکل معرفی کرده است:
- لنزهای ارتوکراتولوژی: این لنزهای تماسی سخت شبها هنگام خواب داخل چشم قرار میگیرند و باعث تغییر شکل انحنای قرنیه (سطح جلویی چشم) میشوند تا نور در طول روز با دقت بیشتری روی شبکیه متمرکز شود. این لنزها علاوه بر اصلاح موقت نزدیکبینی از رشد بیشازحد کره چشم نیز جلوگیری میکنند.
- لنزهای نرم چندکانونی: از این لنزها در طول روز و برای کاهش سرعت رشد کره چشم و کنترل نزدیکبینی استفاده میشود. مطالعه انتشاریافته در مجله چشمپزشکی در ماه آوریل نشان داد کودکانی که دستکم یک سال از این لنزها استفاده کرده بودند، در مقایسه با کودکانی که عینک یا لنزهای تککانونی داشتند، با کاهش سرعت پیشرفت نزدیکبینی و عدم افزایش طول چشم مواجه شدند.
- قطرههای چشمی آتروپین با دوز پایین: از این قطرهها بهصورت روزانه برای شل کردن ماهیچههای مژگانی استفاده میشود که وظیفه کنترل شکل عدسی چشم را برعهده دارند. کاهش فشار مداوم و جلوگیری از انقباض بیشازحد چشم به کند شدن سرعت نزدیکبینی کمک میکند. با اینحال، تأیید ایمنی و اثربخشی بلندمدت این قطرهها در جوامع مختلف مستلزم انجام تحقیقات بیشتر است.
- عینکهای چندکانونی: این عینکها با داشتن کانونهای متعدد به کاهش فشار وارده به چشم کمک کرده و از پیشرفت نزدیکبینی جلوگیری میکنند. برخلاف لنزهای تماسی که به همراه چشم حرکت میکنند و نقطه کانونی دقیقتری دارند، عینکها خارج از چشم قرار میگیرند. از عینکهای چندکانونی در بسیاری از کشورها استفاده میشود، اما برای کنترل نزدیکبینی مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار نگرفته است.
استفاده از این راهکارها مستلزم ارزیابی پزشک متخصص و انجام معاینات دورهای است تا اثربخشی و ایمنی آنها تضمین شود.
ایجاد عادتهای مناسب برای مراقبت از چشم
دکتر تای نکات کاربردی زیر را با تکیه به شواهد علمی با پدر و مادرها و کودکان به اشتراک گذاشته تا به کمک آنها از باورهای نادرست رایج فاصله بگیرند:
- به دوردستها نگاه کنید: نگاه کردن به مناظر دوردست باعث آرام گرفتن ماهیچههای چشم میشود و تأثیر آرامشبخش دارد.
- رعایت فاصله ایمن از صفحات نمایش: مشکل اصلی خود دستگاه نیست، بلکه نزدیکی بیشازحد صفحه به چشمهای کودک است. هرچه صفحه نمایش کوچکتر و به صورت نزدیکتر باشد، احتمال خستگی چشمها بیشتر خواهد شد. از اینرو، مواجهه کودکان با صفحات نمایش باید اولویتبندی شود: ابتدا تلویزیون تماشا کنند، سپس سراغ کامپیوتر بروند و در آخر با تلفن همراه یا تبلت کار کنند.
- رعایت قانون «۲۰-۲۰-۲۰»: بعد از هر ۲۰ دقیقه کار با صفحات نمایش به مدت ۲۰ ثانیه به نقطهای در فاصله حدود ۲۰ پایی (۶ متر) نگاه کنید، یا اینکه هر نیمساعت یکبار از جای خود بلند شوید و کمی حرکت کنید، یا دستکم نیم دقیقه به بالا نگاه کنید و به چشم و بدنتان استراحت دهید.
تای گفت: «وقتی نزدیکبینی پیشرفت میکند، دیگر قابل بازگشت نیست. از اینرو، پدر و مادرها باید تشخیص، پیشگیری و کنترل زودهنگام را در اولویت بگذارند تا از بینایی فرزندان خود محافظت کنند.»
او همچنین به پدر و مادرها توصیه میکند که فرزندان خود را اولینبار در سن ۳ یا ۴ سالگی برای معاینه چشم ببرند. کودکان در این سن معمولاً نمیتوانند تاری دید خود را توضیح دهند. از اینرو، پدر و مادرها باید سلامت بینایی آنها را زیر نظر داشته باشند و منتظر گلایه کودک نمانند.
نزدیکبینی در دوران کودکی فراتر از یک ناراحتی ساده است. این عارضه میتواند سلامت بینایی را در تمام طول زندگی تحت تأثیر بگذارد. پدر و مادرها میتوانند به کمک راهکارهای پزشکی، غربالگری زودهنگام و ایجاد عادتهای مناسب در سبک زندگی، بهترین فرصت را برای داشتن بینایی خوب و پایدار در اختیار فرزندان خود بگذارند.
