یک مطالعه جدید نشان داده که آنتاگونیستهای گیرنده پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین با کاهش خطر ابتلا به آبسیاه ارتباط دارند.
میلیونها نفر در دنیا برای پیشگیری از حملات میگرن هرماه دارو تزریق میکنند. حالا پژوهشگران میگویند این داروها میتوانند از بیماران در برابر آبسیاه محافظت کنند؛ عارضهای که یکی از مهمترین علل نابینایی بهشمار میرود.
مطالعه بزرگی که در نشریه نورولوژی انتشار یافته است، نشان میدهد بیمارانی که از آنتاگونیستهای گیرنده پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین برای پیشگیری از میگرن استفاده میکنند، در مقایسه با افرادی که هنوز سراغ داروهای قدیمی میروند، ۲۵ درصد کمتر در معرض ابتلا به آبسیاه قرار میگیرند. این یافتهها نویدبخش آن هستند که این داروها میتوانند برای سلامت چشمها مفید باشند.
آبسیاه یکی از مهمترین علل نابینایی است و شباهتهای زیادی هم با میگرن دارد.
دکتر چینشیانگ ونگ، پزشک و پژوهشگر دانشگاه براون، در بیانیهای گفت: «شواهد نشان میدهند که میگرن با افزایش خطر ابتلا به آبسیاه ارتباط دارد. در هردو بیماری شاهد هستیم که ظرفیت رگهای خونی مغز در تنظیم جریان خون دستخوش تغییر میشود.»
پژوهشگران دادههای بیش از ۳۶ هزار و ۸۰۰ داوطلب را در فاصله سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ بررسی کردند و افرادی را که از آنتاگونیستهای گیرنده پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین از جمله ارنوماب، فرمنزوماب، گالکانزوماب و اپتینزوماب استفاده میکردند، با افرادی که سایر داروهای پیشگیری از میگرن را مصرف میکردند، مقایسه کردند.
نتایج نشان داد حدود ۰.۴ درصد از داوطلبان گروه اول به آبسیاه مبتلا شدند، اما این رقم در بین داوطلبان گروه دوم ۰.۶ درصد بود؛ امری که از کاهش ۲۵ درصدی خطر ابتلا به آبسیاه حکایت دارد.
کاهش خطر بهطور مشخص به داروهای آنتیبادی مونوکلونال مربوط میشد.
آنتاگونیستهای گیرنده پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین
پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین نوعی پروتئین است که در تنظیم فشار خون، ترمیم بافتها، بهبود زخمها و التهابها نقش دارد.
وقتی دچار حمله میگرن میشوید، این پروتئین در مغز آزاد میشود و عصب سهقلو را که حامل سیگنال درد است تحت تأثیر میگذارد. افزایش سطح این پروتئین باعث تشدید التهاب میشود، سردرد را افزایش میدهد و حملات میگرن را طولانیتر میکند.
آنتاگونیستهای پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین داروهایی هستند که از اتصال این پروتئین به گیرندهها جلوگیری میکنند و شدت علائم میگرن را به حداقل میرسانند.
این داروها بهعنوان یکی از گزینههای اصلی پیشگیری از میگرنهای اپیزودیک (حداکثر ۱۴ روز سردرد در ماه) و میگرنهای مزمن (۱۵ روز یا بیشتر سردرد در ماه) توصیه میشوند.
این داروها که در سال ۲۰۱۸ مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار گرفتند، ماهانه یا هرسه ماه یکبار بهصورت تزریق زیرجلدی یا وریدی و یا بهشکل قرص خوراکی دریافت میشوند. برخی از این داروها برای درمان فوری حملات میگرن تجویز میشوند.
چرا این داروها مؤثر هستند؟
کارشناسان میگویند ارتباط ایندو بیماری از نظر بیولوژیکی قابلتوجیه است. میگرن و آبسیاه با اختلال عملکرد رگهای خونی همراهند که جریان خون مغز و عصب بینایی را مختل میکند.
اندرو لی، استاد چشمپزشکی، عصبشناسی و جراحی مغز و اعصاب در مؤسسه پژوهشی هیوستون متدیست، به اپک تایمز گفت: «التهاب مزمن در بیماری آبسیاه باعث تخریب سلولهای گانگلیونی شبکیه میشود. پژوهشگران میگویند آنتاگونیستهای پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین به پایداری عملکرد رگهای خونی کمک میکنند، جریان خون عصب بینایی را در سطح بهینه نگهمیدارند و از خونرسانی ناکافی به سلولهای شبکیه جلوگیری میکنند.»
لی با استناد به مطالعات حیوانی افزود: «افزایش سطح این پروتئین میتواند فشار چشمی را بالا ببرد. از اینرو، آنتاگونیستهای این پروتئین میتوانند در پیشگیری از آبسیاه مؤثر باشند.»
ونگ به اپک تایمز گفت: «این مطالعه از نوع مشاهدهای بوده و تأثیر این داروها در کاهش خطر ابتلا به آبسیاه را ثابت نمیکند و فقط ارتباط بین آنها را به تصویر میکشد.»
این مطالعه مانند سایر مطالعات مشاهدهای مبتنی بر پایگاههای اطلاعاتی بزرگ حوزه سلامت محدودیتهای خود را دارد. پژوهشگران بهجای ارزیابیهای مستقیم بالینی مانند سنجش فشار چشمی یا تصویربرداری از عصب بینایی، از اطلاعات پروندههای پزشکی استفاده کردند و نتوانستند تأثیر عواملی مانند شدت میگرن یا سابقه خانوادگی ابتلا به آبسیاه را در نظر بگیرند.
ونگ گفت: «این پرسشهای بیپاسخ نشان میدهند که هنوز به مطالعات آیندهنگر و ارزیابیهای بالینی دقیقتر نیاز داریم.»
کارشناسان میگویند تأیید اثربخشی این داروها در قبال آبسیاه مستلزم انجام تحقیقات بیشتر است. ونگ افزود: «یافتههای حاضر به این معنی نیستند که برای پیشگیری از آبسیاه باید سراغ این داروها برویم.»
پیشگیری از آبسیاه
عدم درمان آبسیاه میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به بینایی وارد کند.
دکتر کرن آلیسون، دانشیار بالینی چشمپزشکی در دانشگاه راچستر، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «پیشگیری باید بر کنترل بیماریهای زمینهای، پرهیز از مصرف غیرضروری داروهای کورتیکواستروئیدی و مدیریت عوامل مرتبط با رگهای خونی مانند افت فشار خون شبانه یا آپنه خواب متمرکز باشد.»
آلیسون گفت تشخیص زودهنگام از طریق غربالگریهای منظم، مؤثرترین راه حفاظت از بینایی پیش از بروز علائم است.
افرادی که سابقه خانوادگی دارند، آفریقاییتبارها یا اسپانیاییتبارها، افرادی که قرنیه نازک یا فشار چشمی بالایی دارند و افرادی که با بیماریهای عروقی مانند میگرن، سندرم رینود (که باعث کاهش جریان خون در رگهای دست و پا میشود) یا آپنه خواب دستبهگریبان هستند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
آلیسون افزود: «سن هم جزو عوامل خطر مهم بهشمار میرود و نرخ شیوع این بیماری بهویژه بعد از ۶۰ سالگی افزایش قابلتوجهی پیدا میکند.»
آبسیاه درحالحاضر درمان قطعی ندارد و علت دقیق آن هنوز مشخص نیست.
ونگ در رابطه با مصرف آنتاگونیستهای پپتید مرتبط با ژن کلسیتونین برای پیشگیری از آبسیاه گفت: «فعلاً برای نتیجهگیری زود است.» با اینحال، او معتقد است که اگر این یافتهها در پژوهشهای آتی مورد تأیید قرار بگیرند، این داروها میتوانند راه را برای کشف روشهای جدید پیشگیری از آبسیاه هموار کنند.
