رژیم غذایی سالم با دریافت مواد مغذی همراه است که محافظ بافت حساس چشم هستند، نورهای مضر را فیلتر میکنند، شبکیه را سالم نگهمیدارند و فشار داخل چشم را تنظیم میکنند.
مصریان باستان حدود ۳ هزار و ۵۰۰ سال پیش برای درمان شبکوری از آب جگر بریانشده گاو استفاده میکردند که ویتامین آ زیادی دارد. در دستورالعمل پزشکی «پاپیروس ایبِرس» آمده است که مصریها آب جگر را داخل چشم خود میچکاندند.
شاید این کار برایتان عجیب باشد، اما مصریها از چیزی خبر داشتند که علم مدرن در همین یک قرن اخیر به آن پی برده است: غذا میتواند داروی بینایی باشد.
مواد مغذی کلیدی در رژیمهای غذایی سالم بر بافت حساس چشم اثر میگذارند، نورهای مضر را فیلتر میکنند، شبکیه را سالم نگهمیدارند و فشار داخل چشم را تنظیم میکنند. برای محافظت از چشم در برابر بیماریهای مرتبط با افزایش سن از جمله تباهی لکه زرد، آبمروارید و آبسیاه، که هیچکدام قابل بازگشت نیستند، باید بهطور مرتب از مواد مغذی استفاده کنید.
راهحل این مشکل سادهتر از چیزی است که فکرش را میکنید.
رنگدانههای گیاهی از چشم محافظت میکنند
کلید جلوگیری از پیشرفت بیماریهای چشمی در دست ترکیباتی است که رنگ گیاهان از آنها نشأت میگیرد.
بالغ بر ۶۰۰ نوع کاروتنوئید یا رنگدانه گیاهی در طبیعت وجود دارد، اما چشم انسان تنها سه نوع از آنها را در شبکیه و عدسی ذخیره میکند: لوتئین، زآگزانتین و مزو-زآگزانتین. ترکیب آخری توسط شبکیه و با استفاده از لوتئین تولید میشود. لوتئین و زآگزانتین در سبزیجات مختلف مانند کلمبرگ، اسفناج، کاهو، بروکلی، کلم غنچهای، نخود سبز، لوبیا سبز، ذرت و هویج یافت میشود.
لوتئین و زآگزانتین که غلظت آنها در لکه زرد شبکیه تقریباً هزار برابر بیشتر از دیگر نقاط بدن است، با عملکرد بهتر در تستهای بینایی اعم از دنبال کردن اجسام، تمرکز و پردازش تصاویر ارتباط مستقیم دارند؛ عملکردی که مشخص میکند فرد تا چه اندازه در معرض خطر آبمروارید و تباهی لکه زرد قرار دارد.
الیزابت جانسون، پژوهشگر تغذیه و سلامت چشم در دانشگاه تافتس، به اپک تایمز گفت: «هدف این است که از پیشرفت بیماری جلوگیری کنیم یا آن را به تعویق بیاندازیم. اگر با تباهی لکه زرد دستبهگریبان باشید، تغذیه سالم فقط از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند، زیرا بیماری امکان بازگشت ندارد.»
پژوهشها نشان دادهاند که آستاگزانتین- رنگدانه طبیعی کاروتنوئیدی قرمزرنگی که در سالمون، میگو و شاهمیگو یافت میشود- به پیشگیری و درمان بیماریهای چشمی مرتبط با افزایش سن کمک میکند. آستاگزانتین نوعی آنتیاکسیدان است و به مقابله با التهاب و مرگ سلولی کمک میکند.
فیلتر طبیعی نور آبی
رنگدانههای زردرنگ لوتئین و زآگزانتین کاربرد مفید دیگری هم دارند: آنها مانند یک فیلتر داخلی از چشم شما در برابر نور آبی محافظت میکنند.
جانسون گفت: «رنگ زرد نور آبی را جذب میکند تا دیگر نتواند به گیرندههای نوری پشت لکه زرد برسد و به آنها آسیب بزند. از اینرو، چشمها از آسیب ناشی از نور مصون میمانند.»
مواد غذایی حاوی آنتیاکسیدان مثل یک اسفنج شیمیایی عمل میکنند. این مواد تنش اکسایشی ناشی از قرار گرفتن در معرض نور آبی و عوامل خطر آبمروارید را خنثی میکنند.
توبی آمیدور، متخصص تغذیه و نویسنده دوازده کتاب آشپزی، مواد مغذی مؤثر در سلامت چشمها را بهشکل زیر دستهبندی کرده است:
- بتاکاروتن: هویج، اسفناج، طالبی و کدو تنبل
- چربیهای امگا-۳: ماهیهای چرب مانند سالمون و تن، گردو، روغن کانولا و بذر کتان
- ویتامین آ: سیبزمینی شیرین، هویج و جگر
- ویتامین ث: مرکبات، فلفل قرمز و توتفرنگی
- ویتامین دی: ماهیهای چرب و زرده تخممرغ
- ویتامین ئی: بادام، کره بادامزمینی و آووکادو
- روی: گوشت گاو، بادامزمینی و صدف خوراکی
آمیدور در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «بسیاری از این مواد مغذی آنتیاکسیدان هستند و به خنثیکردن رادیکالهای آزاد و مضر کمک میکنند. از این گذشته، بسیاری از آنها دارای ترکیباتی هستند که جلوی التهاب را میگیرند (مانند چربیهای امگا-۳)؛ عارضهای که بهنوبهخود به خطر ابتلا به بیماریهای چشمی دامن میزند.»
ارتباط پنهان وزن بدن با فشار چشمی
افزایش فشار داخل چشم، که بهمنزله بالارفتن فشار مایع داخل چشم است، میتواند به آبسیاه منجر شود؛ عارضهای که دومین عامل نابینایی در کل جهان بهشمار میرود.
براساس یک تحلیل فراگیر که در مجله چشمپزشکی بیامجی منتشر شده است، اضافهوزن با افزایش فشار داخل چشم ارتباط مستقیم دارد.
دکتر جوزف آلن، اپتومتریست و بنیانگذار کانال یوتیوبی سلامت چشم، به اپک تایمز گفت که رفتارهای فردی نقش مهمی در سلامت چشمها دارند.
آلن گفت: «افرادی که ورزش میکنند و سالمتر غذا میخورند، میتوانند قند خونشان را کنترل کنند و با عوارض جانبی کمتری مواجه میشوند. از این گذشته، بیماری در این افراد شدت کمتری دارد. ورزش و رژیم غذایی در قبال بیماریهای مختلفی که چشم را تحت تأثیر قرار میدهند، نقش محافظتی دارند.»
پرهیز از قندهای افزوده، چربیهای اشباع و غذاهای پرکالری مانند کلوچه، کیک، آبنبات و چیپس به جلوگیری از افزایش قند خون کمک میکند و شما را از تاری دید و آسیب بینایی دور نگهمیدارد. آمیدور توصیه میکند به وعدههای غذایی یا میانوعدههای خود میوه و سبزیجات اضافه کنید: «فقط به فکر بهبود کیفیت رژیم غذایی خود باشید.»
چرا غذا بهتر از مکمل عمل میکند
اگر مشکل پزشکی خاصی مانند عدم تحمل هیستامین یا بیماری کبدی ندارید که هضم کاروتنوئیدها را سختتر میکند، بهتر است مواد مغذی لازم را از طریق غذا دریافت کنید و سراغ مکمل نروید.
آمیدور گفت: «مکمل نمیتواند ترکیبات مفید موجود در غذا را در اختیارتان بگذارد. ساختار طبیعی مواد غذایی تأثیر آنها را دوچندان میکند؛ تأثیری که در مکملها دیده نمیشود. غذاها حاوی ترکیبات مغذی گیاهی هستند که سلامت کلی چشمها را تقویت میکنند.»
جانسون گفت میزان مواد مغذی موجود در مواد غذایی بیش از چیزی است که تصور میکنید. یک مکمل خوب ممکن است حاوی ۶ تا ۱۲ میلیگرم لوتئین و زآگزانتین باشد، اما ۲۸ گرم اسفناج حدود ۱۰ میلیگرم لوتئین و زآگزانتین دارد.
او گفت: «مقدار زیادی است و بهراحتی جذب بدن میشود. آووکادو، تخممرغ و پسته هم منابع خوبی هستند که کمتر مورد توجه قرار میگیرند.»
این مواد در مقایسه با سبزیهای دارای برگ سبز از لوتئین و زآگزانتین کمتری برخوردارند، اما از آنجا که این رنگدانهها محلول در چربی هستند، بدن آنها را نسبت به غذاهای چرب بهتر جذب میکند. جانسون جزو نویسندگان مطالعهای بود که نشان داد تخممرغ در جذب لوتئین عملکرد بهتری از اسفناج و مکملها دارد. دو مطالعه دیگر او نشان دادهاند که اگر روزانه بهمدت شش ماه ۵۶ گرم پسته یا آووکادو مصرف کنید، رنگدانههای موجود در لکه زرد شبکیه بهشکل قابلتوجهی افزایش خواهند یافت.
پژوهشها نشان دادهاند که رنگدانههای موجود در لکه زرد شبکیه با عملکرد ذهنی بهتر ارتباط دارند و تأثیر آنها در بهبود بینایی خلاصه نمیشود.
جانسون گفت: «با این کار فقط به چشمهای خود کمک نمیکنید، بلکه از مغزتان هم محافظت میکنید. وقتی به بالارفتن سنتان فکر میکنید، بیشتر نگران چه چیزی میشوید؟ بینایی و عملکرد ذهنی.»
