پژوهشگران در این مطالعه که در نشریه «گردش خون» منتشر شده است، بیش از ۲۵ هزار کودک و نوجوان آمریکایی را بهمدت ۲۵ سال مورد بررسی قرار دادند.
پیشتر تصور میشد که فشار خون بالا جزو مشکلات دوران میانسالی باشد، اما اکنون از هرهفت کودک و نوجوان آمریکایی یک نفر با این عارضه دستوپنجه نرم میکند. پژوهشگران در مطالعه بزرگ و جدید خود از عاملی پرده برداشتهاند که تاکنون کمتر مورد توجه بوده است: نوشیدنیهای شیرین از جمله آبمیوههای صددرصد طبیعی که همیشه جزئی از رژیم غذایی کودکان بودهاند.
پژوهشگران در این مطالعه که در نشریه «گردش خون» منتشر شده است، بیش از ۲۵ هزار کودک و نوجوان آمریکایی ۹ تا ۱۶ ساله را بهمدت ۲۵ سال مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که مصرف منظم نوشیدنیهای قندی با افزایش خطر ابتلا به فشار خون بالا در سالهای آتی زندگی ارتباط دارد. این درحالی است که مصرف میوه کامل بهرغم وجود فروکتوز چنین تأثیری ندارد.
این یافتهها نشان میدهند که نوع و منبع قند به اندازه خود قند اهمیت دارند.
منبع فروکتوز مهمتر از مقدار آن است
پژوهشگران در این مطالعه بررسی کردند که منابع مختلف فروکتوز چه ارتباطی با خطر ابتلا به فشار خون بالا دارند.
آنها نوشیدنیهای قندی از جمله نوشابه، آبمیوه، لیموناد، چای سرد، نوشیدنیهای ورزشی و دیگر نوشیدنیهای میوهای بدون گاز را با آبمیوههای صددرصد طبیعی و میوههای کامل مانند سیب، پرتقال، موز، انگور، گلابی، خربزه، توتفرنگی، هلو و انبه مقایسه کردند.
یکی از یافتههای مهم آنها این بود که مقدار دریافت فروکتوز ارتباطی با فشار خون بالا ندارد، اما بررسی منبع فروکتوز چیز دیگری میگوید.
افرادی که روزانه دو مرتبه یا بیشتر نوشیدنی شیرین مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که کمتر از سه مرتبه در هفته سراغ نوشیدنیهای شیرین میرفتند، ۵۲ درصد بیشتر در معرض خطر ابتلا به فشار خون بالا قرار داشتند. منظور از هروعده نوشیدنی یک قوطی یا لیوان ۳۵۰ میلیلیتری است.
نوشابه و نوشیدنیهای ورزشی در میان نوشیدنیهای شیرین بیشترین ارتباط را با افزایش خطر فشار خون بالا داشتند.
آبمیوه هم با افزایش خطر همراه بود. افرادی که هرروز ۱.۵ وعده یا بیشتر آبمیوه صددرصد طبیعی مینوشیدند، در مقایسه با افرادی که کمتر از یک مرتبه در هفته سراغ آبمیوه میرفتند، ۳۵ درصد بیشتر در معرض خطر فشار خون بالا بودند. منظور از هروعده آبمیوه یک لیوان ۲۴۰ میلیلیتری است.
مصرف میوه کامل ارتباطی با افزایش خطر فشار خون بالا نداشت.
این یافتهها از نوع مشاهدهای هستند و از ارتباط بین نوشیدنیهای شیرین و فشار خون بالا حکایت دارند، اما ثابت نمیکنند که این نوشیدنیها عامل فشار خون بالا هستند. این ارتباط بعد از بررسی عوامل دیگر همچنان پابرجا بود.
چه چیزی باعث این تفاوت میشود؟
تأثیر متفاوت آبمیوه و میوه کامل ما را به یاد یک مفهوم مهم در علم تغذیه میاندازد: مواد غذایی را نمیتوان صرفاً براساس مواد مغذی تشکیلدهنده آنها ارزیابی کرد.
واسانتی مالک، دانشیار دانشکده پزشکی دانشگاه تورنتو و نویسنده ارشد مطالعه حاضر، به اپک تایمز گفت: «منبع و نحوه مصرف فروکتوز مهمتر از خود فروکتوز است.»
نوشیدنیهای شیرین و حتی آبمیوه صددرصد طبیعی با میوه کامل تفاوت دارند.
کارا سیدمن، متخصص تغذیه و معاون بخش علوم شرکت رِزبیوتیک، به اپک تایمز گفت: «میوه کامل حاوی فیبر، آب، پلیفنلها، ویتامینها و مواد معدنی است و ساختار سلولی ویژهای دارد که فرایند هضم را کندتر میکند و فشار ناشی از گلوکز و فروکتوز را به حداقل میرساند. آبمیوه فاقد فیبر است و قند را با کمترین زحمت وارد بدن میکند. درواقع، با نوشیدن آبمیوه قند زیادی در کمترین زمان ممکن وارد بدن میشود.»
آبمیوه و نوشابه فروکتوز را سریعتر از میوه کامل به کبد منتقل میکنند. مالک گفت: «اگر مقدار زیادی فروکتوز درصورت مصرف مایعات بهسرعت وارد کبد شود، باعث انباشت چربی شده و عوارض متابولیکی ایجاد میکند.»
تجمع چربی در کبد به مرور زمان باعث مقاومت به انسولین میشود و خطر بیماریهای قلبی و اختلالات متابولیکی را افزایش میدهد.
شروع زودهنگام حائز اهمیت است
از آنجا که از هرهفت کودک و نوجوان آمریکایی یک نفر با فشار خون بالا دستبهگریبان است یا در شرف آن قرار دارد، تشخیص و پیشگیری زودهنگام ضروری است.
مالک گفت: «ایجاد عادتهای سالم از سنین پایین اهمیت دارد، زیرا عوامل خطر قلبیمتابولیکی در دوران کودکی ظاهر میشوند و تا بزرگسالی ادامه پیدا میکنند و خطر ابتلا به بیماریهای مزمن را در سالهای آتی زندگی افزایش میدهند.»
سطح خطر با افزایش سن بالاتر میرود. مطالعهای در سال ۲۰۲۰ نشان داد بزرگسالانی که در سنین پایین به فشار خون بالا مبتلا میشوند، در مقایسه با افرادی که در سنین بالا درگیرِ فشار خون میشوند، بیشتر در معرض ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی و مرگ قرار میگیرند.
کاری که پدر و مادرها و بچهها میتوانند انجام دهند
یکی از یافتههای مهم این مطالعه از بررسی این موضوع به دست آمده که اگر یک وعده نوشیدنی شیرین در روز با یک ماده غذایی یا نوشیدنی دیگر جایگزین شود، چه اتفاقی رخ میدهد.
جایگزینی نوشیدنیهای حاوی فروکتوز بالا با انتخابهای سالمتر با کاهش خطر ابتلا به فشار خون بالا همراه بود. این مطالعه نشان داد جایگزینی یک وعده نوشیدنی شیرین با یک وعده میوه کامل با کاهش ۲۲ درصدی خطر فشار خون بالا همراه بود. جایگزینی نوشیدنی شیرین با شیر یا آب هم بهترتیب با کاهش ۱۳ درصدی و ۹ درصدی خطر همراه بود.
شیر ممکن است مزایای بیشتری داشته باشد، زیرا حاوی کلسیم و پتاسیم است؛ دو ماده مغذی که به تنظیم فشار خون کمک میکنند. مطالعات نشان دادهاند که پپتیدهای زیستفعال موجود در پروتئین شیر نقش قابلتوجهی در کنترل فشار خون دارند.
فعالیت بدنی هم از شدت خطر فشار خون بالا کم میکند. پژوهشگران میزان فعالیت بدنی افراد را در محاسبات خود لحاظ کردند و دریافتند که فروکتوز فقط در افرادی باعث افزایش خطر میشود که فعالیت بدنی اندکی دارند.
نمیتوان گفت که ورزش تأثیر مصرف منظم نوشیدنیهای شیرین را خنثی میکند. با اینحال، فعالیت بدنی باعث بهبود حساسیت به انسولین، سوختوساز انرژی، عملکرد عروق و توان استفاده از مواد مغذی دریافتی میشود و به همین دلیل است که افراد فعال از نظر فشار خون شرایط بهتری را تجربه میکنند.
ما نمیخواهیم کودکان را از فروکتوز طبیعی میوهها بترسانیم. مسئله این است که بدانیم نوع ماده غذایی و شکل مصرف آن اهمیت بیشتری دارد.
سیب، آب پرتقال و نوشابه حاوی قند هستند، اما بدن به قند موجود در آنها به یک شکل واکنش نشان نمیدهد.
