مکملها و داروهای بدون نسخه بدون تجویز پزشک به فروش میرسند، اما ممکن است برای بعضیها در شرایط خاص مناسب نباشند.
افراد مبتلا به بیماری کلیوی مزمن برای مصرف مکملها و داروهای بدون نسخه باید نکات زیادی را در نظر بگیرند.
دکتر ین زانگهای، متخصص نفرولوژی بیمارستان یادبود چانگ گونگ، در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «بسیاری از مکملها درصورت مصرف صحیح هیچ خطری ندارند، اما برخی از آنها ممکن است حاوی ترکیبات آلاینده باشند، تداخل دارویی ایجاد کنند یا حاوی مواد معدنی زیادی باشند که کلیههای آسیبدیده قادر به دفع مؤثر آنها نیستند.»
چهار خطر اصلی مکملها
پژوهشها نشان دادهاند که بعضی از مکملهای خوراکی حاوی فلزات سنگین یا بقایای آفتکشها هستند؛ بهویژه محصولاتی که از کنترل کیفی مناسبی برخوردار نیستند. چن چیالینگ، داروساز و مدرس دانشگاه داروسازی و علوم چیانان، در همان برنامه گفت: «مکملهایی که از ترکیبات گیاهی تهیه میشوند، ممکن است حاوی پتاسیم، فسفر، سدیم یا پروتئین زیادی باشند و به کلیههای آسیبدیده فشار مضاعف وارد کنند.»
۱. محصولات سرشار از پتاسیم: افرادی که کلیههای ضعیفی دارند، در جذب و دفع پتاسیم به مشکل میخورند و افزایش سطح پتاسیم خون موجب آریتمی یا آسیبدیدگی قلب میشود. پودرهای گیاهی، پودر میوه و سبزیجات، پودرهای چای، توت هندی و جوشاندههای طب سنتی چینی پتاسیم بالایی دارند.
۲. محصولات سرشار از سدیم: مصرف بیشازحد سدیم باعث میشود که کنترل فشار خون و تورم دشوارتر شود. دریافت سدیم اضافی در افرادی که کلیههای ضعیفی دارند و مستعد احتباس آب و فشار خون بالا هستند، فشار مضاعفی به کلیهها وارد میکند.
قرصهای جوشان سدیم فراوانی دارند که بهراحتی نادیده گرفته میشود. این قرصها با استفاده از واکنش اسید و باز حباب ایجاد میکنند و حاوی نمکهای سدیم یا پتاسیم هستند.
۳. محصولات سرشار از فسفر: فسفات باعث میشود که مواد غذایی آب بیشتری در خود نگهدارند و طعم بهتری پیدا کنند و به همین دلیل به مواد غذایی سالم هم افزوده میشود. اگر افراد مبتلا به بیماری کلیوی نتوانند فسفر اضافی را بهشکل طبیعی دفع کنند، سطح فسفر خون آنها بهراحتی بالا میرود و این مسئله فشار بیشتری به کلیهها و عروق آنها وارد میکند.
۴. محصولات سرشار از پروتئین: افرادی که با مراحل پیشرفته بیماری کلیوی مزمن دستوپنجه نرم میکنند، باید در مصرف محصولات پروتئینه مانند عصاره مرغ یا پودر پروتئین احتیاط به خرج دهند. این محصولات به تولید حجم زیادی از مواد زائد نیتروژنی منجر میشوند؛ ترکیباتی که فشار زیادی به گلومرولها وارد میکنند و به افت عملکرد کلیهها دامن میزنند.
مراقب داروهای پرمصرف باشید
چن گفت بعضی از داروهای بدون نسخه به خطر آسیب کلیوی در افراد مبتلا به بیماری کلیوی مزمن دامن میزنند و برای نمونه به داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی، داروهای ترکیبی سرماخوردگی و چند داروی گوارشی اشاره کرد. بهویژه باید هنگام خرید داروهای بدون نسخه در سفرهای خارجی مراقب باشید، زیرا ممکن است نتوانید برچسب داروها را بخوانید. مصرف دارو بدون اطلاع از ترکیبات آن خطرات زیادی دارد.
داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی: ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک در این دسته قرار میگیرند. این داروها اثر ضدالتهابی و ضددرد دارند، اما جریان خون ورودی به کلیهها را کاهش میدهند و باعث آسیبدیدگی لولههای کلیوی میشوند.
داروهای ترکیبی سرماخوردگی: این داروها حاوی چندین ماده فعال از جمله ترکیبات ضداحتقان هستند که فشار خون را بالا میبرند و آسیب زیادی به کلیهها وارد میکنند.
داروهای گوارشی: این داروها اغلب حاوی یونهای منیزیم و آلومینیوم هستند که دفع آنها فشار بسیاری به کلیهها وارد میکند.
آیا افراد مبتلا به بیماری کلیوی میتوانند ویتامین مصرف کنند؟
ین درباره امکان مصرف مکملهای ویتامینه گفت نیاز بیماران کلیوی با افراد دیالیزی متفاوت است. پزشک باید عملکرد کلیههای بیمار را قبل از تجویز مکمل ارزیابی کند.
به بیماران دیالیزی توصیه میشود از ویتامینهای محلول در آب از جمله ویتامینهای ب و ث استفاده کنند. مصرف ویتامین دی هم مفید است که البته باید با تجویز پزشک انجام شود. بیماران دیالیزی باید از مصرف ویتامینهای آ، ئی و کا پرهیز کنند.
افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند، باید از مصرف بیشازحد ویتامین دی یا قرصهای کلسیم پرهیز کنند. مصرف بیش از اندازه ویتامین ث هم توصیه نمیشود، زیرا این ویتامین در بدن به اگزالیک اسید تبدیل میشود و به خطر تشکیل سنگهای اگزالات کلسیم دامن میزند.
چن گفت دوز و غلظت بالاتر لزوماً بهمنزله بهتربودن ویتامینها نیست. افرادی که کلیههای ضعیفی دارند، ظرفیت متابولیکی کمتری هم دارند و مصرف بیشازحد مکملها میتواند فشار زیادی به کلیههای آنها وارد کند.
سه نکته در رابطه با مصرف مکملها
چن به بیماران کلیوی توصیه میکند قبل از مصرف مکمل یا داروهای بدون نسخه به اینسه نکته توجه کنند:
- مکمل مورد نظر حاوی پتاسیم، سدیم یا فسفر فراوان نباشد.
- از مکملهای «بسیار قوی» یا «بسیار غلیظ» پرهیز کنید.
- بهترین راه این است که بستهبندی مکمل، عکس محصول یا فهرست ترکیبات آن را برای بررسی بیشتر به پزشک یا داروساز نشان دهید.
سه روش پیشگیری از دیالیز
ین گفت برای محافظت از کلیهها و جلوگیری از رسیدن به مرحله دیالیز باید به سه نکته زیر توجه کنید:
۱. کنترل رژیم غذایی: سیگار و الکل را کنار بگذارید و از رژیمهای غذایی کمچرب، کمنمک و کمشکر پیروی کنید. میزان سدیم، پتاسیم و فسفر را هم بهدقت زیر نظر داشته باشید.
۲. مصرف صحیح دارو: داروهای فشار خون و قند خون را طبق دستور پزشک مصرف کنید تا فشار خون و قند خونتان پایدار بماند. هرگز داروهای تجویزی را جایگزین مکملها نکنید.
۳. از مصرف بیرویه مکملها پرهیز کنید: فریب تبلیغات اغراقآمیز را نخورید. بهترین راه برای محافظت از کلیهها این نیست که ترکیبات بیشتری به خوردشان بدهیم، بلکه باید تا حد امکان فشار وارده به آنها را به حداقل برسانیم.
ین گفت: «هدف این نیست که کمتر قرص بخورید، مهم این است که عملکرد کلیهها را تا حد امکان پایدار نگهدارید. قبل از شروع مکملها با یک پزشک یا داروساز مشورت کنید تا مطمئن شوید مکملها برای شما بیخطر هستند و با شرایطتان سازگاری دارند.»
