نقطه طب سوزنی آرنج، تحرک ملایم، گرمادرمانی، تغذیه و عادتهای روزمره در کنار هم به کاهش درد زانو و حفظ سلامت مفاصل کمک میکنند.
وقتی زانودرد قدمزدن را دشوار میکند، ناخودآگاه شروع به ماساژ دادن زانو میکنید. با اینحال، طب سنتی چینی درمان را از نقطهای شروع میکند که در ظاهر هیچ ارتباطی با زانو ندارد: آرنج سمت مخالف.
ماساژ این نقطه که به «چوچی» معروف است، طبق اصول بنیادین طب سنتی چینی انجام میگیرد: درد یک نقطه از بدن ممکن است با تحریک قسمت دیگری از بدن برطرف شود. رویکرد کلنگرانه طب سنتی چینی به تحرک، دما، رژیم غذایی و عادتهای روزمره توجه دارد که همگی بر وضعیت زانو اثر میگذارند.
نقطهای در آرنج که زانوی مخالف را هدف میگیرد
پیدا کردن نقطه «چوچی» کار سختی نیست. دستتان را طوری خم کنید که کف دست رو به خودتان باشد. نقطه «چوچی» در انتهای بیرونی چین آرنج قرار دارد.
در طب سنتی چینی از روش درمان متقاطع استفاده میشود. برای این کار باید نقطهای را در سمت مخالف زانوی مورد نظر هدف بگیرید:
- برای درد زانوی راست نقطه «چوچی» دست چپ را ماساژ دهید.
- برای درد زانوی چپ نقطه «چوچی» دست راست را ماساژ دهید.
با انگشت شست حدود ۱۰ ثانیه به این نقطه فشار وارد کنید. همزمان زانوی مورد نظر را بهآرامی و تا حدی که برایتان مقدور است خم و راست کنید. اگر از این روش جواب گرفتید، میتوانید بعد از یک مکث کوتاه از نو تکرارش کنید. اما اگر این روش باعث تشدید درد و ناراحتی شد، دست بردارید.
بعضیها بهطور موقت با بهبود ناراحتی یا دامنه حرکتی زانو مواجه میشوند، اما بعضی دیگر از این کار نتیجه نمیگیرند. طب فشاری را بهعنوان یک روش مکمل در نظر بگیرید، نه روشی که علت اصلی زانودرد را برطرف میکند.
چرا باید زانو را به کمک آرنج درمان کنیم؟
طب سنتی چینی اغلب نقاطی را برای درمان انتخاب میکند که با محل درد فاصله دارند. یکی از اصول طب سنتی این است که بیماریهای پایینتنه به کمک نقاط بالاتنه درمان میشوند و علائم سمت چپ از طریق نقاط سمت راست و برعکس تحت درمان قرار میگیرند.
براساس این رویکرد، تحریک نقطه «چوچی» در دست مخالفِ زانوی مورد نظر به تنظیم جریان چی و خون کمک میکند و باعث رفع انسدادها میشود.
پژوهشگران با استناد به طب مدرن میگویند تحریک نقاطی که با محل درد فاصله دارند، مسیرهای تنظیم درد را در دستگاه عصبی فعال میکند.
پژوهشها چه میگویند؟
پژوهشگران در یک کارآزمایی تصادفی و کنترلشده در سال ۲۰۲۳ به بررسی ۱۰۸ داوطلب ۵۰ تا ۷۰ ساله پرداختند که همگی آرتروز داشتند. داوطلبان در ناحیه زانو، در نقطه «چوچی» دست مخالف یا بهشکل ترکیبی تحت طب سوزنی قرار گرفتند.
آنها شش روز در هفته بهمدت چهار هفته طب سوزنی انجام دادند. سوزنها در هرجلسه بهمدت ۳۰ دقیقه در بدن فرومیرفتند.
هرسه گروه بعد از درمان با کاهش درد و بهبود عملکرد زانو مواجه شدند. در پایان هفته چهارم معلوم شد که میزان بهبودی داوطلبان گروه «چوچی» حدود ۷۱ درصد بود، درحالیکه میزان بهبودی داوطلبان گروه زانو و گروه ترکیبی بهترتیب به ۵۱ و ۸۵ درصد میرسید.
این کارآزمایی کوچک بود. از اینرو، به پژوهشهای بزرگتری نیاز داریم. با اینحال، نکته مهمتری وجود دارد که نشان میدهد ماساژ دادن نقاطِ دور از محل درد مفید است، اما برای مراقبت از زانوی دردناک باید همزمان به چند عامل مختلف توجه کنیم.
تمرین ۱۰ ثانیهای برای حفظ تحرک ساق پا
افرادی که زانودرد دارند ممکن است بهتدریج از تحرک اجتناب کنند. کمتحرکی به مرور زمان عضلات ران و لگن را که از زانو حمایت میکنند ضعیف کرده و راه رفتن، بالا رفتن از پلهها و بلند شدن از روی صندلی را دشوارتر میکند.
تمرین ملایم زیر به تحرک مچ و ساق پا کمک میکند، اما زانو را چندان تحت فشار نمیگذارد.
مرحله ۱: روی صندلی بنشینید و پای راستتان را بالا بیاورید.
مرحله ۲: ساق پا را با هردو دست نگهدارید تا قسمت تحتانی پا ثابت بماند.
مرحله ۳: انگشتهای پا را بهسمت بالا و پایین و سپس به طرفین حرکت دهید.
مرحله ۴: همین کار را با پای چپ تکرار کنید.
این تمرین را بهمدت ۱۰ ثانیه انجام دهید و با هرپا روزانه ۱۰ ست تمرین کنید.
براساس طب سنتی چینی، تحرک ملایم به جلوگیری از رکود چی و خون کمک میکند. اگر درد باعث کاهش تحرکتان شده است، این تمرین به حفظ تحرک مچ و ساق پا کمک میکند.
گرمادرمانی یا سرمادرمانی: روش مناسب را براساس نوع دردتان انتخاب کنید
براساس طب سنتی چینی، سرما جریان چی و خون را مختل میکند، اما گرما چی و خون را به جریان میاندازد. طب سنتی میگوید «گرما جریان چی و خون را تقویت میکند که بهنوبهخود جلوی تشدید درد را میگیرد.» از اینرو، برای رفع خشکی مزمن زانو، حساسیت به سرما و دردهایی که با گرما بهبود مییابند، باید از گرمادرمانی کمک بگیرید.
سرما و گرما کارکرد متفاوتی دارند. سرمادرمانی بعد از یک آسیب جدید یا تشدید ناگهانی علائم بهطور موقت به رفع درد و تورم کمک میکند. گرمادرمانی هم بهویژه بعد از فروکشکردن تورم به شلشدن عضلات و کاهش خشکی مزمن کمک میکند.
جدا از اینکه از کدام روش استفاده میکنید، بین پوست و منبع گرما یا سرما یک پارچه بگذارید و مدتزمان این کار را به حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه محدود کنید. افرادی که گردش خون ضعیفی دارند یا پوستشان کرخت شده است، باید از قبل با پزشک متخصص مشورت کنند.
تغذیه تاندونها و استخوانها
براساس طب سنتی چینی، «کبد بر تاندونها و کلیهها بر استخوانها حکمرانی میکند.» اگر این اندامها بهاندازه کافی تغذیه شوند، تاندونها، استخوانها و مفاصل پشتوانه محکمتری خواهند داشت.
در طب سنتی از خوراکیهای تیرهرنگ مانند سویای سیاه و کنجد سیاه و شاهبلوط برای تقویت کلیهها و حمایت از تاندونها و استخوانها استفاده میشود. براساس طب سنتی چینی، این مواد غذایی بهویژه به درد افرادی میخورند که از ضعف زانو رنج میبرند، در بالا رفتن از پلهها مشکل دارند و بعد از پیادهروی طولانی احساس درد میکنند.
این خوراکیها حاوی پروتئین، چربیهای مفید، مواد معدنی و ترکیبات مغذی هستند که از عضلات و استخوانها حمایت میکنند. البته نباید آنها را بهعنوان درمان آرتروز در نظر بگیریم.
ماهیهای خالخالی، سالمون و ساردین میتوانند مکمل رژیم غذایی ما باشند. این ماهیها حاوی اسیدهای چرب امگا-۳ هستند که به کنترل التهاب کمک میکنند. اسیدهای چرب تأثیر متفاوتی بر زانودرد دارند، اما میتوانند بخشی از رژیم غذایی سالم ما باشند.
حمایت از طحال و کاهش رطوبت
براساس طب سنتی چینی، طحال و معده با گوارش و تنظیم مایعات بدن ارتباط دارند. وقتی طحال ضعیف میشود، مایعات به شکل «رطوبت» در بدن انباشته میشوند؛ امری که ممکن است در قالب احساس سنگینی، پفکردگی یا تورم ظاهر شود.
کدوحلوایی در طب سنتی بهعنوان یک خوراکی ملایم شناخته میشود که از طحال و معده حمایت میکند. این خوراکی حاوی پتاسیم، کاروتنوئیدها و چند ماده معدنی ضروری است که همگی باعث تندرستی میشوند. کدوحلوایی نمیتواند مایعات را بهشکل مستقیم از زانو خارج کند، اما گنجاندن آن در رژیم غذایی از دستگاه گوارش و تنظیم مایعات حمایت میکند.
گیلاس و انواع توت حاوی آنتوسیانین و ترکیبات گیاهی دیگری هستند که خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند. طب سنتی چینی میگوید میوهها را در دمای اتاق میل کنید و سراغ میوههای یخزده نروید؛ بهویژه اگر به سرما حساسیت دارید یا از ناراحتیهای گوارشی رنج میبرید.
براساس طب سنتی چینی، مصرف مکرر نوشیدنیهای یخی، غذاهای خام یا بسیار سرد، شیرینیجات و غذاهای پرچرب عملکرد طحال را تضعیف میکند یا به انباشت سرما و رطوبت در بدن منجر میشود. افرادی که احساس سنگینی و تورم میکنند یا به سرما حساسیت دارند، میتوانند بهجای حذف کامل این خوراکیها مصرف آنها را به حداقل برسانند و واکنش بدنشان را محک بزنند.
دو عادت روزمره که بیسروصدا به زانوها فشار وارد میکنند
اگر عادتهای روزمره دائماً به مفصلها فشار وارد کنند، حتی یک برنامه مراقبتی جامع هم بهاندازه لازم مؤثر نخواهد بود.
نشستن طولانیمدت: نشستن طولانیمدت بهتدریج باعث تضعیف عضلات چهارسر ران و سرینی میشود که نقش مهمی در حمایت از زانوها دارند. بهطور مرتب از جای خود بلند شوید و حرکت کنید، پاها را بهآرامی خم و راست کنید و برای مدت طولانی یکجا ننشینید.
زانو زدن یا چمباتمه زدن برای مدت طولانی: نظافت خانه، باغبانی و فعالیتهای دیگری که با کار کردن روی زمین در ارتباط هستند، به تشدید درد زانو دامن میزنند. بهتر است روی یک چهارپایه کوتاه یا سطوح مرتفعتر بنشینید و برای بلند شدن از عضلات لگن و ران کمک بگیرید تا تمام فشار به زانوها منتقل نشود.
چمباتمه زدن همیشه مضر نیست. چمباتمه صحیح و انجام تمرینات نشست و برخاست با تکنیک مناسب به تقویت عضلات حامیِ زانو کمک میکند و باعث درد و ناراحتی هم نمیشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
اگر زانو بهشکل ناگهانی یا بهشدت متورم شد یا تغییرشکل داد، اگر نتوانستید وزنتان را روی زانو بیاندازید و اگر زانو قفل شد، خالی کرد یا داغ و قرمز شد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ بهویژه اگر در کنار این علائم تب هم داشته باشید. درد شدید بعد از آسیبدیدگی نیاز به معاینه دارد.
نقطه «چوچی» شاید شگفتانگیزترین بخش این رویکرد باشد و نشان میدهد که مراقبت از زانو در طب سنتی چینی در رفع درد مفاصل خلاصه نمیشود. طب فشاری، تحرک، گرمادرمانی، تغذیه مناسب و اصلاح عادتهای روزمره همگی بخشی از برنامه جامع مراقبت از زانو هستند.
