یک متخصص طب سنتی چینی، که در زمینه درمان سرطان فعالیت دارد، راهکارهای خود را برای تقویت توان بدن جهت مقابله با سرطان با ما به اشتراک گذاشته است.
استرس مزمن می‌تواند خواب، عادت‌های غذایی و ظرفیت بازیابی بدن را تحت تأثیر بگذارد. یکی از بیمارانم تجربه مشابهی را از سر گذراند. حجم کار او بعد از ارتقای شغلی چندبرابر شد و دائماً تحت فشار بود. حتی بعد از اتمام ساعت کاری هم نمی‌توانست آرام بگیرد و درنهایت بی‌خواب می‌شد. شش ماه بعد به‌دلیل احساس ناخوشی به پزشک مراجعه کرد و معلوم شد که به سرطان مبتلا شده است.
البته نمی‌توان گفت استرس به‌تنهایی باعث بروز سرطان می‌شود. بیشتر سرطان‌ها به‌تدریج و طی چند سال رخ می‌دهند. با این‌حال، این تجربه باعث شد بیمارم به این موضوع فکر کند که فشار روانی طولانی‌مدت چه تأثیری بر سلامتی او داشته است.
دکتر چن بو-شنگ، متخصص درمان سرطان براساس طب سنتی چینی، که در کلینیک جینگر در تایپه فعالیت دارد، می‌گوید: «بسیاری از بیمارانم تجربه مشابهی را پشت سر می‌گذارند.»
چن در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه ان‌تی‌دی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «اغلب از بیمارانم می‌پرسم آیا در شش ماه تا یک سال منتهی به تشخیص بیماری تغییری در زندگی‌شان رخ داده یا خیر و آن‌ها هم معمولاً نمی‌گویند که مثلاً به خوردن مرغ سوخاری روی آورده بودند. افزایش استرس اغلب تنها عاملی بوده که باعث شده خواب نامناسبی داشته باشند و برای مدتی طولانی با اضطراب و استرس دست‌و‌پنجه نرم کنند.»
چن شاهد بوده که بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پستان و سرطان‌های مختص زنان مدت‌ها احساسات‌شان را سرکوب می‌کردند، اما بیماران مبتلا به سرطان کبد بیشتر جزو افرادی بودند که مسئولیت و مشغله کاری زیادی داشتند.
از آن‌جا که نمی‌توان استرس را از زندگی حذف کرد، چن این‌دو رویکرد مکمل را پیشنهاد می‌کند: فاصله گرفتن از محیط پراسترس و بازنگری در نوع واکنش به فشارهای روانی.
فاصله‌گرفتن از محیط پراسترس برای بازتنظیم دستگاه عصبی
اگر مدت‌ها در یک محیط کاری پرفشار یا فضای خانوادگی پرتنش باشید، مغزتان در حالت آماده‌باش می‌ماند. درواقع، دستگاه عصبی سمپاتیک یا همان سامانه «ستیز و گریز» بدن‌تان را در حالت آماده‌باش نگه‌می‌دارد. از این‌رو، حتی اگر نیازی به واکنش فوری نداشته باشید، آرام و قرار نخواهید داشت.
چن گفت: «در چنین شرایطی نباید لزوماً به فکرِ حل مشکل باشید. گاهی کافی است برای مدتی از محیط همیشگی خود فاصله بگیرید تا چرخه تنش متوقف شود.»
نیم ساعت استراحت در کافه، پارک یا حتی هایپرمارکت محله می‌تواند مؤثر باشد و فرصتی برای آرامش ذهنی فراهم کند. این کار به‌معنی فرار از مشکل نیست، بلکه درنگی آگاهانه است که کمک می‌کند با آرامش و تمرکز بیشتری به محیط قبلی خود برگردید.
چن برای آرامش به کوهنوردی متوسل شد و تا این‌جا به قله یوشان در تایوان و قله فوجی در ژاپن صعود کرده است. او می‌گوید برای رسیدن به آرامش لازم نیست حتماً به قله صعود کنید یا سراغ برنامه‌های سنگین کوهنوردی بروید.
او گفت: «گاهی ایستادن در کنار یک درّه هم کفایت می‌کند. هیچ‌چیزی جای قدرتِ شفابخش طبیعت را نمی‌گیرد.»
پژوهش‌ها از تأثیر درمانی طبیعت حکایت دارند. مطالعات مربوط به پیاده‌روی در جنگل نشان داده‌اند که این کار سطح استرس و برخی از شاخص‌های فیزیولوژیکی استرس را کاهش می‌دهد. البته نتیجه نهایی بسته به محیط، مدت‌زمان حضور در طبیعت و خصوصیات فردی داوطلبان متفاوت است. حضور در طبیعت نوعی فعالیت بدنی سبک است که باعث می‌شود به لحاظ ذهنی از فشارهای روزمره رها شوید.
چن از این گفت که زمانی به‌همراه دوستانش با دوچرخه دور تایوان گشته بود. آن‌ها به‌مدت چهار تا پنج روز تقریباً تمام تمرکزشان را روی جاده، مناظر طبیعی و نیازهای جسمانی خود گذاشتند و فقط برای غذاخوردن و استراحت توقف می‌کردند.
چن گفت: «وقتی مشغله کاری را از یاد بردم، به‌تدریج حس کردم به لحاظ ذهنی و جسمی آرام شده‌ام. وقتی نشود اضطراب را با تکیه به قدرت اراده متوقف کرد، تغییر محیط می‌تواند به توقف چرخه اضطراب کمک کند.»
نگرش خود را نسبت به فشار روانی تغییر دهید
فاصله‌گرفتن از محیط پراسترس ممکن است به‌طور موقت باعث آرامش شود، اما بعضی از فشارها اجتناب‌ناپذیر هستند. از این‌رو، چن رویکرد دیگری هم دارد: نگرش خود را نسبت به مشکلات و سختی‌ها تغییر دهید.
او سرگذشت پادشاهی را نقل کرد که هنگام به‌دست‌گرفتن تاج‌وتخت گرفتار اضطراب شده بود. نگران بود که نتواند به‌خوبی حکمرانی کند و همین نگرانی خواب را از چشم‌های او ربوده بود. مردی خردمند عصایی شاهانه به او داد که این جمله روی آن نقش بسته بود: «این نیز بگذرد.»
چن همیشه در مواجهه با استرس به یاد این جمله می‌افتد.
چن گفت گاهی هنگام درمان بیماران، انجام مصاحبه کاری یا سخنرانی در جمع نگران می‌شود که نکند به‌اندازه کافی خوب عمل نکند. وقتی چنین فشاری به سراغش می‌آید، به خودش می‌گوید: «حتی اگر واقعاً خوب عمل نکنم، آسمان که به زمین نمی‌آید. همه‌چیز تمام می‌شود و می‌توانم از نو شروع کنم.»
این دیدگاه به‌معنی نادیده‌گرفتن مسئولیت نیست، بلکه کمک می‌کند هرچیزی را در جایگاه واقعی خودش ببینیم و هرخطا و اشتباهی را فاجعه تلقی کنیم.
ارتباط میان استرس، خواب و سیستم ایمنی
تأثیر استرس صرفاً روانی نیست. این‌که بدن مدام در حالت آماده‌باش بماند، می‌تواند خواب، سوخت‌وساز، التهاب و فعالیت سلول‌های ایمنی را مختل کند.
براساس طب سنتی چینی، نگرانی و بیش‌فکری در بلندمدت باعث تضعیف سامانه طحال می‌شود که وظیفه هضم و تبدیل غذا به انرژی را برعهده دارد. این تفسیر با فیزیولوژی مدرن هم‌خوانی ندارد، اما طب سنتی و طب مدرن بر این نکته تأکید دارند که فشار روانی، خواب ناکافی و تغذیه نامناسب می‌توانند تاب‌آوری جسمانی را به حداقل برسانند.
خواب اهمیت ویژه‌ای دارد. خوابیدن صرفاً بدن را در حالت «استراحت» قرار نمی‌دهد، بلکه به بازتنظیم فرایندهای ایمنی، ترمیم بافت‌ها، تثبیت حافظه و هماهنگی چرخه‌های هورمونی کمک می‌کند. کم‌خوابی مداوم یا اختلال در ریتم شبانه‌روزی می‌تواند فرایند پیام‌رسانی التهابی و واکنش‌های ایمنی را دستخوش تغییر کند.
براساس طب سنتی چینی، بازه زمانی ۱۱ شب تا ۳ بامداد با مریدین کیسه صفرا و کبد ارتباط دارد و توصیه می‌شود در این ساعت‌ها بخوابید. علم مدرن خواب از چارچوب متفاوتی بهره می‌گیرد، اما همچنان بر اهمیت خواب شبانه کافی و منظم و هماهنگ با چرخه طبیعی شب و روز تأکید دارد.
چن از درمان یک فرد مبتلا به سرطان پستان گفت که لنفوسیت‌ها تنها ۵ درصد از گلبول‌های سفید خون او را تشکیل می‌دادند؛ عددی که بسیار پایین‌تر از محدوده طبیعی است. سرطان او بعدها عود کرد. آزمایش خون نمی‌تواند عود سرطان را پیش‌بینی کند یا تصویر کاملی از وضعیت ایمنی بیمار ارائه کند، اما کاهش شدید لنفوسیت‌ها، به‌ویژه در فردی که تحت درمان سرطان قرار دارد، مستلزم معاینات پزشکی است.
سلامت سیستم ایمنی را هم نمی‌توان صرفاً با تکیه به میزان انرژی فرد ارزیابی کرد. پزشکان درصورت لزوم تعداد گلبول‌های سفید و سایر شاخص‌های آزمایشگاهی را در کنار علائم، راهکارهای درمانی، وضعیت تغذیه و شرایط کلی بیمار ارزیابی می‌کنند.
تقویت تاب‌آوری با تغذیه متعادل
تغذیه یکی از ارکان اصلی تاب‌آوری جسمانی است. افرادی که نگران کلسترول یا سرطان هستند، اغلب رژیم غذایی محدودکننده‌ای در پیش می‌گیرند و گوشت یا سایر غذاهای اصلی را حذف می‌کنند. افرادی که کم‌اشتها هستند یا با مشکلات گوارشی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند و نیازهای مغذی بیشتری دارند، با این کار ممکن است با کمبود پروتئین و سایر مواد مغذی ضروری مواجه شوند.
چن توصیه می‌کند به‌جای پرهیز غیرضروری از گوشت قرمز یا مصرف زیاد سبزیجات خام و آبمیوه، از رژیم‌های غذایی متعادل پیروی کنید. پروتئین کافی را می‌توان بسته به نیاز و شرایط فردی از طریق ماهی، تخم‌مرغ، محصولات لبنی، گوشت کم‌چرب، فرآورده‌های سویا، حبوبات، مغزیجات و دانه‌ها تأمین کرد.
او به افرادی که دستگاه گوارش حساسی دارند توصیه می‌کند در نوشیدن آبمیوه یا آب سبزیجات سرد با معده خالی احتیاط کنند. شاید مصرف میوه کامل و سبزیجات پخته برایتان آسان‌تر باشد و فیبر و مواد مغذی بیشتری در اختیارتان بگذارد.
کنترل استرس، خواب کافی و تغذیه متعادل متضمن پیشگیری یا توقف روند پیشرفت سرطان نخواهند بود. اقدامات اثربخش از جمله پرهیز از دخانیات، حفظ وزن ایده‌آل، کاهش مصرف الکل و انجام درمان پزشکی مناسب همچنان ضرورت دارد.
با این‌حال، عادت‌های روزمره از سلامت متابولیک، سیستم ایمنی و سلامت عاطفی حمایت کرده و کمک می‌کنند در مواجهه با استرس، بیماری و دوران نقاهت تاب‌آوری بیشتری داشته باشید.
چن افزود: «اگر به‌خوبی از بدن‌تان مراقبت کنید، بدن‌تان هم ثمره این مراقبت را به شما نشان خواهد داد.»
