دکتر شی‌وی هوانگ، متخصص اورولوژی، از این می‌گوید که روش‌های درمان پروستات از نظر تسکین علائم، عوارض جانبی، دوره نقاهت و رفع نیازهای بیمار چه تفاوت‌هایی دارند.
ضعیف‌شدن جریان ادرار یا بیداری‌های مکرر شبانه برای رفتن به توالت ممکن است به‌عنوان روند طبیعی افزایش سن نادیده گرفته شوند. بعضی از آقایان سال‌ها با این مسائل کنار می‌آیند و برای درمان به پزشک مراجعه نمی‌کنند.
دکتر شی‌وی هوانگ، رئیس بخش اورولوژی بیمارستان دانشگاه ملی تایوان، بیمارانی داشته که قبل از مراجعه به پزشک به‌مدت ۷ یا ۸ سال با مشکلات ادراری دست‌وپنجه نرم می‌کردند. بعضی از بیماران آن‌قدر تعلل کرده بودند که دیگر قادر به دفع ادرار نبودند و به سوند نیاز داشتند. بعضی دیگر هم با اختلال عملکرد مثانه یا کلیه مواجه بودند.
هوانگ در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه ان‌تی‌دی، رسانه‌های خواهر اپک تایمز، گفت: «احساس خجالت و این تصور که مواجهه با مشکلات ادراری در سنین بالا اجتناب‌ناپذیر است، باعث می‌شود که بیماران زمان مراجعه به پزشک را به تعویق بیاندازند.»
بزرگی پروستات در سنین بالا شایع‌تر است، اما علائم آزاردهنده در هرسنی باید مورد بررسی قرار بگیرند. آگاهی از این عارضه و شناخت روش‌های درمانی به آقایان کمک می‌کند قبل از آن‌که اوضاع از کنترل خارج شود، سراغ مراقبت‌های پزشکی بروند.
چرا بزرگی پروستات بر ادرار اثر می‌گذارد؟
پروستات درست زیر مثانه قرار دارد و مجرای ادرار- لوله‌ای که ادرار را از بدن خارج می‌کند- را دربرگرفته است. بزرگ‌شدن غیرسرطانی پروستات، که هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات نامیده می‌شود، باعث تنگ‌شدن این مجرا شده و شروع ادرار یا حفظ جریان یکنواخت ادرار را دشوار می‌کند.
با این‌حال، شدت علائم همیشه از اندازه پروستات مشخص نمی‌شود. گاهی یک پروستات بزرگ مشکل‌ساز نمی‌شود، اما یک پروستات کوچک‌تر با اختلالات شدید در ادرار همراه است. علائم ادراری ممکن است دلایل دیگری هم داشته باشند. از این‌رو، باید تحت معاینه قرار بگیرید.
وقتی مسیر خروج ادرار مسدود می‌شود، مثانه با انقباض‌های قوی‌تر درصدد جبران این مشکل برمی‌آید. اما عضلات مثانه به مرور ضعیف می‌شوند و امکان تخلیه مؤثر را از دست می‌دهند.
هوانگ افزود: «انسداد مسیر خروج به احتباس ادرار، عفونت‌های مکرر و مشاهده خون در ادرار منجر می‌شود. فشار ادرار در موارد حاد به کلیه‌ها آسیب می‌زند و باعث هیدرونفروز یا ورم ناشی از تجمع ادرار می‌شود؛ عارضه‌ای که می‌تواند عملکرد کلیه‌ها را مختل کند.
بزرگی پروستات لزوماً به این معنی نیست که به جراحی نیاز دارید
درمان بزرگی پروستات به‌طور کلی به سه روش دارودرمانی، روش‌های کم‌تهاجمی و جراحی متداول انجام می‌گیرد. به گفته هوانگ، میزان بهبود علائم در هرکدام از این روش‌ها متفاوت است. داروها معمولاً تأثیر کمتری دارند، اما روش‌های کم‌تهاجمی مؤثرتر عمل می‌کنند.
جراحی اغلب با بیشترین بهبودی همراه است، اما این روش برای همه مؤثر نیست.
در انتخاب روش درمان باید به عوارض جانبی احتمالی، شرایط دوره نقاهت و دشواری و فشار ناشی از روش مربوطه توجه کنید.
داروها چه کمکی می‌کنند؟
وقتی درمان ضرورت پیدا می‌کند، پزشکان معمولاً دارودرمانی را در نظر می‌گیرند. هوانگ گفت داروهای رایج به‌طور کلی در دو دسته قرار می‌گیرند. داروهای دسته اول عضلات اطراف پروستات و دهانه خروجی مثانه را شل می‌کنند تا ادرار آسان‌تر خارج شود. داروهای دسته دوم به‌تدریج پروستات را کوچک‌تر می‌کنند.
با این‌حال، داروها عمدتاً با هدف کنترل علائم تجویز می‌شوند. هوانگ گفت: «داروها صرفاً باعث می‌شوند حس‌و‌حال بهتری داشته باشید، اما مشکل اصلی را برطرف نمی‌کنند. علائم ادراری در بعضی از موارد بعد از قطع دارو دوباره عود می‌کنند.»
بعضی داروها عوارض جانبی دارند. برای نمونه، داروهایی که پروستات را کوچک‌تر می‌کنند، ممکن است بر عملکرد جنسی بیمار اثر بگذارند. اگر بعد از شروع دارو با مشکل مواجه شدید، از پزشک بخواهید دارو یا روش درمان شما را تغییر دهد.
روش‌های درمانی کم‌تهاجمی
اگر دارودرمانی مؤثر نباشد یا بیمار نتواند عوارض جانبی داروها را تحمل کند، می‌توان از روش‌های کم‌تهاجمی مانند استنت پروستات یا ابلییشن با بخار آب استفاده کرد.
برای نمونه، ابلییشن با بخار آب به این شکل است که وسیله‌ای از طریق مجرای ادرار وارد بدن می‌شود و پروستات را با استفاده از بخار آب داغ کوچک می‌کند. بافت تحت درمان به مرور زمان کوچک می‌شود و مجرای ادراری به حالت عادی برمی‌گردد.
پژوهشگران در مطالعه‌ای با بررسی ۱۹۳ بیمار نشان دادند که علائم ادراری بعد از ابلییشن با بخار آب به‌شکل قابل‌توجهی بهبود می‌یابند و حجم ادرار باقی‌مانده در مثانه بعد از دفع ادرار تقریباً به نصف می‌رسد.
ماندگاری نتایج درمان از دیگر نکاتی است که باید هنگام انتخاب روش‌های کم‌تهاجمی در نظر گرفته شود. استنت پروستات باید بعد از ۳ تا ۵ سال تعویض شود و اگر امکان تعویض آن نباشد، باید جراحی کنید. هوانگ گفت گاهی باید روش ابلییشن را تکرار کنید. با این روش نمی‌توان کل بافت پروستات را برداشت و امکان رشد مجدد آن وجود دارد.
جراحی: تسکین و عوارض درمان
هوانگ گفت اگر به‌دنبال بهبود حداکثریِ علائم ادراری خود هستید، جراحی اغلب نتایج بهتری به ارمغان می‌آورد. با این‌حال، خون زیادی در پروستات جریان دارد.
در مورد سالمندان که بیماری‌های قلبی‌عروقی دارند یا از داروهای رقیق‌کننده خون استفاده می‌کنند، باید به خطر خونریزی و فشار جسمانی ناشی از جراحی توجه کنید.
بیماران جوان‌تر بیشتر نگران عملکرد جنسی خود هستند. هوانگ گفت: «جراحی پروستات کاری با عملکرد جنسی ندارد، اما فرایند انزال را تحت تأثیر می‌گذارد.»
انزال پس‌رونده یکی از پیامدهای شایع جراحی پروستات است؛ وضعیتی که در آن مایع منی به‌جای خروج از آلت تناسلی به داخل مثانه بازمی‌گردد. جراحی پروستات به‌دلیل سرطان بر عصب‌های اطراف پروستات اثر می‌گذارد و ظرفیت نعوظ را کاهش می‌دهد.
باید ببینید چه چیزی برایتان اهمیت بیشتری دارد
دارودرمانی، روش‌های کم‌تهاجمی و جراحی از نظر میزان بهبودی، ماندگاری نتایج و عوارض جانبی با هم تفاوت دارند. بعضی‌ها خواهان نتیجه بهتر و ماندگارتر هستند، اما بعضی‌ها ترجیح می‌دهند با روش‌های غیرتهاجمی شروع کنند، حتی اگر لازم باشد در آینده دوباره تحت درمان قرار بگیرند.
هوانگ گفت: «اثرات و عوارض جانبی درمان در هرکسی متفاوت است و نیازهای افراد هم با یکدیگر تفاوت دارد.»
از این‌رو، هوانگ معتقد است که بیمار باید با مشورت پزشک خود تصمیم بگیرد. پزشکان نباید صرفاً گزینه‌های درمانی را پیش روی بیماران بگذارند، بلکه باید به سن، وضعیت سلامتی، ملاحظات مالی و اولویت‌های بیمار و عوارض احتمالی توجه کنند. درنهایت، پزشک و بیمار باید با همکاری یکدیگر درباره روش درمان تصمیم بگیرند.
آیا بزرگی پروستات می‌تواند به سرطان تبدیل شود؟
از انتخاب شیوه درمان که بگذریم، بسیاری از بیمارانی که متوجه بزرگی پروستات خود می‌شوند، به این فکر می‌کنند که آیا ممکن است این عارضه به سرطان تبدیل شود؟
هوانگ گفت بزرگی پروستات به‌خودی‌خود به سرطان تبدیل نمی‌شود، هرچند ممکن است این‌دو عارضه به‌طور هم‌زمان بیماران را درگیر کنند. او توضیح داد: «پروستات را می‌توان به یک پرتقال تشبیه کرد. بزرگ‌شدن پروستات به این معنی است که بخش گوشتی پرتقال بیش‌از‌حد رشد کرده است، اما سلول‌های سرطانی عمدتاً در پوست پرتقال شکل می‌گیرند.»
بزرگی خوش‌خیم پروستات اغلب در نزدیکی مجرای ادرار رخ می‌دهد. از این‌رو، با علائمی مانند ضعیف‌شدن جریان ادرار و تخلیه ناقص مثانه همراه است. سرطان پروستات بیشتر در بخش بیرونی مثانه شکل می‌گیرد و ممکن است علائم ادراری خاصی نداشته باشد.
از این‌رو، اگر در ادرار کردن مشکل دارید، لزوماً به سرطان مبتلا نشده‌اید و ادرار طبیعی هم احتمال ابتلا به سرطان پروستات را رد نمی‌کند.
پزشکان برای ارزیابی خطر ابتلا به سرطان پروستات از آزمایش خون آنتی‌ژن اختصاصی پروستات استفاده می‌کنند. بالابودن سطح این شاخص نشان‌دهنده اختلال پروستات است، اما لزوماً به‌منزله ابتلا به سرطان نیست.
هوانگ گفت: «بالابودن سطح این شاخص به‌منزله ابتلا به سرطان نیست. همه‌چیز به احتمالات بازمی‌گردد. پزشکان به عواملی مانند سن، اندازه پروستات، تغییر سطح آنتی‌ژن اختصاصی و عوامل خطر اختصاصی بیماران توجه می‌کنند. درصورت لزوم از ام‌آر‌آی یا نمونه‌برداری هم استفاده می‌شود.»
مراقب تغییرات باشید
هوانگ گفت مشکلات پروستات اغلب از دهه چهارم زندگی شروع می‌شوند. او افزود: «سبک زندگی سالم باید در اولویت باشد و بعد از آن به‌طور منظم برای معاینه به پزشک مراجعه کنید.»
هوانگ حفظ وزن سالم، ورزش منظم، خواب منظم و پیروی از رژیم غذایی مبتنی بر مواد غذایی طبیعی و کم‌فرآوری‌شده و کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده را توصیه می‌کند.
بعد از چهل سالگی باید توجه بیشتری به الگوی ادرار کردن خود داشته باشید. اگر شب‌ها برای ادرار کردن از خواب بیدار می‌شوید، جریان ادرارتان ضعیف شده یا در تخلیه کامل مثانه مشکل دارید، همه را به روند طبیعی افزایش سن نسبت ندهید و برای ارزیابی وضعیت خود در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
