پژوهشگران دانشگاه استنفورد روش جدیدی را برای آزمایش خون توسعه داده‌اند که سن زیستی ۱۱ اندام بدن را اندازه‌گیری می‌کند.
سلامت اندام‌های بدن می‌تواند خطر ابتلا به بیماری آلزایمر، نارسایی قلبی و خطر مرگ را تا ۱۰ سال قبل از بروز علائم پیش‌بینی کند.
پژوهشگران با اندازه‌گیری پروتئین‌های موجود در خون می‌توانند سن زیستی اندام‌های بدن را تخمین بزنند.
یافته‌های این پژوهش که در نشریه پزشکی نیچر انتشار یافته است، نشان می‌دهند که این آزمایش سال‌ها قبل از بروز علائم از احتمال ابتلا به بیماری‌ها پرده برمی‌دارد.
تونی ویس‌کورِی، نویسنده اصلی مطالعه حاضر و استاد عصب‌شناسی و مدیر ابتکار عمل تاب‌آوری مغز، در بیانیه‌ای مطبوعاتی گفت: «آینده پزشکی در بهترین حالت باید به همین سمت برود. وقتی جایی از بدن‌تان درد می‌گیرد، به پزشک مراجعه می‌کنید و او بررسی می‌کند که چه مشکلی دارید. هدف این است که پزشکان به‌جای درمان بیماری به حفظ سلامتی توجه کنند و قبل از آن‌که اندام‌ها درگیر شوند مداخله کنند.» ویس‌کورِی از بنیان‌گذاران شرکت وِرو بایوساینسز است؛ شرکتی که مجوز استفاده از این فناوری را از دانشگاه استنفورد دریافت کرده و درحال توسعه نسخه اولیه این آزمایش است.
در یک‌سوم افراد دست‌کم یک اندام با سرعتی متفاوت از دیگر اندام‌ها پیر می‌شود
پژوهشگران نمونه خون نزدیک به ۴۵ هزار داوطلب ۴۰ تا ۷۰ ساله را از طریق پایگاه اطلاعاتی بانک زیستی انگلستان بررسی کردند که جزو طرح‌های بزرگ و در دست توسعه پژوهشگران حوزه سلامت به‌شمار می‌رود. پژوهشگران با رهگیری پروتئین‌های موجود در خون که با اندام‌های مشخص ارتباط دارند، الگوریتمی ساختند که سن زیستی اندام‌ها را با سن تقویمی افراد مقایسه می‌کند.
حدود یک‌سوم داوطلبان دست‌کم از یک اندام برخوردار بودند که سن زیستی آن بیشتر یا کمتر از سن تقویمی آن‌ها بود. تأثیر این اختلاف در پیش‌بینی خطر ابتلا به بیماری‌ها از سن تقویمی افراد هم پررنگ‌تر بود.
سن زیستی مغز داوطلبان هم تأثیر بسزایی داشت. در میان داوطلبانی که مغزشان به‌شدت پیر و سالخورده بود، خطر ابتلا به بیماری آلزایمر بیش از سه‌برابر بود و خطر مرگ به هرعلت طی پانزده سال ۱۸۲ درصد افزایش یافت.
بالا بودن سن زیستی قلب یا ریه‌ها با افزایش احتمال ابتلا به نارسایی قلبی یا بیماری مزمن انسدادی ریه ارتباط داشت. الگوی پروتئینی مرتبط با سلول‌های عضلانی سالخورده هم با افزایش سیزده‌برابری میزان ابتلا به اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ای‌ال‌اس) ارتباط داشت.
اگر اندام‌ها یا سلول‌های مرتبط با آن‌ها با سرعتِ چندبرابری پیر و سالخورده شوند، الگوی پروتئینی آن‌ها هم دستخوش تغییر خواهد شد. برای نمونه، پروتئین نوروفیلامنت سبک یکی از پروتئین‌های موجود در مغز است. وقتی سلول‌های مغزی آسیب می‌بینند، این پروتئین وارد جریان خون می‌شود و افزایش سطح آن می‌تواند نشانه بروز سکته مغزی یا آسیب عصبی باشد.
شناسایی مشکلات قبل از ابتلا به بیماری
یافته‌ها نشان دادند که سن زیستی اندام‌ها در مقایسه با معیارهای سنتی مانند سن تقویمی نقش پررنگ‌تری در پیش‌بینی خطر ابتلا به بیماری‌ها دارد.
ویس‌کورِی می‌گوید هدف این است که از سن زیستی اندام‌ها برای شخصی‌سازی اقدامات پیشگیرانه استفاده کنیم؛ به‌نحوی که بتوانیم علائم خطر را در زمان مناسب شناسایی کنیم و وارد عمل شویم. او در گفت‌وگو با اپک تایمز گفت: «می‌توانیم قبل از بروز علائم وارد عمل شویم و از بیماری‌هایی مانند آلزایمر جلوگیری کنیم.»
او افزود که کارکرد اصلی این آزمایش در شناسایی ضعیف‌ترین بخش بدن است؛ سلول‌ها و اندام‌هایی که علائم پیری پیشرفته یا خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند بیماری‌های قلبی، آلزایمر، دیابت و انواع سرطان در آن‌ها بروز پیدا می‌کند.
ویس‌کورِی هشدار داد که مدل‌های ما عمدتاً براساس داده‌های افراد بالای ۵۰ سال توسعه یافته‌اند و فقط در مورد همین گروه سنی کاربرد دارند.
کریستوفر یو. میسلینگ، عصب‌پژوه و مدیرعامل و رئیس پیشین آناوکس، که در زمینه درمان بیماری‌های عصبی فعالیت می‌کند و نقشی در این پژوهش نداشته است، به اپک تایمز گفت: «آگاهی از سن زیستی اندام‌های مختلف به‌ویژه مغز به پزشکان کمک می‌کند که راهکارهای درمانی را با دقت بیشتر و متناسب با شرایط بیماران تنظیم کنند.»
اگر سن زیستی مغز بیمار بیش از سن تقویمی او باشد، انجام ارزیابی‌های ذهنی زودهنگام، کنترل عوامل خطر عروقی و تمرکز بر خواب کافی، ورزش و عادت‌های ضدالتهابی در زندگی روزمره ضرورت خواهد داشت.
اما اگر سن زیستی مغز کمتر از سن تقویمی بیمار باشد، شاید بتوانیم از مداخلات غیرضروری پرهیز کنیم و درعوض به فکرِ حفظ سلامتی بیمار باشیم.
میسلینگ گفت: «اگر بخواهیم روند پیری هراندام را به‌طور مجزا ارزیابی کنیم، مراقبت‌های پزشکی به‌جای واکنش به بیماری‌ها به‌سمت پیشگیری سوق پیدا می‌کنند. به این ترتیب، پزشکان می‌توانند راهبردهای پیشگیرانه را مدت‌ها قبل از بروز علائم و متناسب با شرایط بیماران شخصی‌سازی کنند.»
توصیه‌های شخصی‌سازی‌شده برای بهینه‌سازی سلامت
ویس‌کورِی می‌گوید: «می‌توانیم از این فناوری برای شخصی‌سازی راهکارهای درمانی یا تغییر سبک زندگی افراد استفاده کنیم تا سلامتی و طول عمر همه به حداکثر برسد. هدف از توسعه این ابزارها همین است.»
براساس مدل‌هایی که ویس‌کورِی توسعه داده است، می‌توان از غلظت پروتئین‌ها برای تخمین سن نسبی سلول‌ها و اندام‌ها استفاده کرد و تصویری از وضعیت سلامتی و عوامل خطر مختص هرفرد به دست آورد.
او افزود: «با دریافت راهنمایی تخصصی از پزشکان می‌توان از مداخلات مشخص از جمله تغییر سبک زندگی یا استفاده از دارو برای مهار شتاب سالخوردگی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌ها استفاده کرد.»
این یافته‌ها به مطالعه‌ای مربوط می‌شوند که در سال ۲۰۲۵ انجام گرفته و نتایج آن در بانک زیستی انگلستان به ثبت رسیده است. این مطالعه برای نخستین‌بار نشان داد که سن زیستی اندام‌ها با خطر ابتلا به بیماری‌ها ارتباط دارد. با این‌حال، پژوهشگران می‌گویند نتایج کنونی با استناد به نمونه بزرگسالان بریتانیایی ۴۰ تا ۷۰ ساله به دست آمده‌اند. از این گذشته، ارتباط میان سن زیستی و خطر ابتلا به بیماری‌ها لزوماً ثابت نمی‌کند که کاهش شتاب سالخوردگی اندام‌ها از ابتلا به بیماری‌ها پیشگیری خواهد کرد. قبل از آن‌که آزمایش جدید را به همه توصیه کنیم، به تحقیقات بزرگ‌تر با نمونه‌های متنوع‌تر نیاز داریم و باید مطالعاتی داشته باشیم که نشان دهند تغییر سن زیستی اندام‌ها چه تأثیری بر سلامت افراد خواهد داشت.
میسلینگ گفت آزمایشاتی از این دست مدت‌ها قبل از بروز علائم به شناسایی افرادی که اندام‌های آن‌ها- به‌ویژه مغز- سریع‌تر از حد انتظار پیر و سالخورده می‌شوند کمک می‌کند. این کار به پزشکان اجازه می‌دهد که زودتر وارد عمل شوند و به‌جای اتکای صرف به سن تقویمی، با پایش هدفمند، کنترل عوامل خطر و تغییر سبک زندگی براساس شرایط زیستی بیماران از سلامت آن‌ها محافظت کنند.
