می‌گویند این آزمایش جدید دامنه غربالگری سرطان را گسترش می‌دهد، اما آیا به نجات جان انسان‌ها هم کمک می‌کند؟
عمده مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در سال جاری به مواردی مربوط خواهد بود که کسی بابت آن‌ها غربالگری نمی‌کند. سازمان غذا و داروی آمریکا این رقم را حدود ۵۸ درصد اعلام کرده است. آزمایش گَلری، که نمونه خون بیمار را برای کشف رد پای بیش از ۵۰ نوع سرطان بررسی می‌کند، برای جبران این نقیصه طراحی شده است.
اما پرسش اصلی این است که آیا شناسایی موارد بیشتر از طریق این آزمایش به افزایش طول عمر بیماران سرطانی هم کمک می‌کند یا تأثیری ندارد.
نخستین نمونه
گَلری برای شناسایی انواع سرطان طراحی شده است، اما برای این کار نیازی به انجام ۵۰ آزمایش مجزا ندارد. تومورها قطعات بسیار کوچکی از دی‌ان‌ای را وارد جریان خون می‌کنند و گَلری با جست‌وجوی این قطعات به دنبال رد پای سرطان می‌گردد.
اگر رد پای سرطان رؤیت شود، گَلری نشان می‌دهد که کدام بافت یا اندام درگیر شده است. دکتر دبورا شراگ، رئیس مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت که این آزمایش نقطه شروع خوبی برای ارزیابی‌های تکمیلی خواهد بود که در قالب تصویربرداری، آندوسکوپی، نمونه‌برداری یا آزمایشات دیگر انجام می‌گیرند.
گَلری قادر به تشخیص همه سرطان‌ها نیست و دقت آن به نوع و مرحله سرطان بستگی دارد. مطالعات قبلی نشان داده‌اند که شناسایی سرطان پروستات در مراحل اولیه با این آزمایش دشوار است. بعضی از تومورها در انتقال قطعات دی‌ان‌ای به جریان خون ضعیف عمل می‌کنند. از این‌رو، نتیجه منفی آزمایش به‌منزله منتفی‌بودن سرطان نخواهد بود.
گَلری همچنین به خطر ارثی ابتلا به سرطان توجه ندارد. آزمایشات مبتنی بر ژن‌های بی‌آرسی‌ای (ژن سرطان پستان) یا ژن‌های سندرم لینچ از احتمال ابتلا به سرطان خبر می‌دهند، اما گَلری به دنبال رد پای ابتلا به سرطان می‌گردد.
کارآزمایی به هدف اصلی خود نرسید
بزرگ‌ترین مطالعه‌ای که تاکنون درباره گَلری انجام گرفته است، کارآزمایی ان‌اچ‌اس-گَلری بوده است؛ پژوهشی تصادفی که بالغ بر ۱۴۰ هزار بزرگسال ۵۰ تا ۷۷ ساله انگلیسی در آن حضور داشتند. داوطلبان به‌طور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. گروه اول علاوه بر غربالگری‌های مرسوم به‌مدت سه سال هرسال یک‌بار آزمایش گَلری دادند و گروه دوم فقط تحت مراقبت‌های رایج قرار گرفتند.
پرسش اصلی این بود که آیا آزمایش گَلری می‌تواند نرخ ابتلا به سرطان‌های پیشرفته (مرحله ۳ یا ۴) را پایین بیاورد یا تأثیری ندارد. با این‌حال، داوطلبان گروه گَلری بیشتر درگیرِ سرطان مرحله ۳ بودند و شمار اندکی از آن‌ها با سرطان مرحله ۴ دست‌و‌پنجه نرم می‌کردند. این مطالعه درمجموع در رابطه با ۱۲ سرطان مورد بررسی اعم ازسرطان مقعد، مثانه، روده بزرگ و راست‌روده، مری، سر و گردن، کبد و مجاری صفراوی، ریه، تخمدان، لوزالمعده و معده و لنفوم و میلوم به هدف اصلی خود نرسید.
با این‌حال، یافته‌ها نویدبخش بودند. نرخ تشخیص سرطان در مراحل ۱ و ۲ حدود ۱۶ درصد افزایش یافت که از پیشرفت روند تشخیص سرطان در مراحل اولیه حکایت داشت. این مسئله جزو پیامدهای ثانویه کارآزمایی حاضر بود.
پژوهشگران در این کارآزمایی بررسی نکردند که آیا غربالگری سرطان به کمک آزمایش گَلری می‌تواند نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سرطان را به حداقل برساند یا تأثیری ندارد.
چرا تشخیص زودهنگام سرطان لزوماً سودمند نیست؟
تشخیص زودهنگام لزوماً سودمند نیست. روث اتزیونی، متخصص آمار زیستی در مرکز سرطان فرد هاچینسون، که در زمینه غربالگری سرطان فعالیت دارد، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «تشخیص زودهنگام سرطان لزوماً باعث تغییر سرنوشت بیمار نمی‌شود.»
این کارآزمایی ثابت نمی‌کند که گَلری نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سرطان را کاهش می‌دهد.
در مواردی مانند سرطان پروستات، که تومورها رشد آهسته‌ای دارند، غربالگری فقط زمان تشخیص را جلو می‌اندازد و نقشی در سرنوشت بیمار ندارد. اتزیونی گفت: «بیمار صرفاً زودتر از وجود بیماری باخبر می‌شود.»
این آزمایش بعضاً به تشخیص غیرضروری می‌انجامد و پزشک متوجه سرطانی می‌شود که ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد و طول عمر بیمار را هم کم نکند. درمان سرطان در این موارد بیشتر به بیمار آسیب می‌رساند. برای نمونه، درمان سرطان پروستات بعضاً به بی‌اختیاری ادرار یا اختلال نعوظ منجر می‌شود. پژوهشگران هنوز نمی‌دانند این آزمایش‌ها در چه سطحی به تشخیص غیرضروری منجر می‌شوند.
اتزیونی می‌گوید در سرطان‌های تهاجمی مانند سرطان لوزالمعده، که تومورها با سرعت رشد می‌کنند، شتاب پیشرفت بیماری در حدی است که حتی تشخیص زودهنگام هم نمی‌تواند از مرگ بیمار جلوگیری کند.
شراگ گفت: «اغلب از بیمارانی که نتیجه آزمایش‌شان مثبت شده می‌شنوم که تحمل فشار روانی مرتبط با نتیجه آزمایش دشوارترین بخش ماجراست.»
نتیجه مثبت: آزمایشات بیشتر
کشف رد پای سرطان به‌معنی تشخیص قطعی سرطان نیست. شراگ گفت این نتیجه مستلزم انجام آزمایشات بیشتر است. آزمایش اولیه ممکن است سرنخ‌هایی درباره منشأ سرطان ارائه دهد و به پزشکان کمک کند تا تصمیم بگیرند بررسی را از کدام ناحیه شروع کنند.
در قدم بعدی باید با پزشکی که آزمایش را تجویز کرده صحبت کرد. درنهایت نوبت به ابزارهای تشخیصی مانند آزمایش خون یا تصویربرداری می‌رسد.
آزمایشات تکمیلی در بسیاری از موارد تکلیف بیمار را معلوم می‌کنند. در مطالعه اخیر پث‌فایندر ۲ در آمریکای شمالی، که بالغ بر ۳۵ هزار داوطلب در آن حضور داشتند، نتیجه آزمایش ۲۸۷ نفر از وجود رد پای سرطان حکایت داشت که ۱۷۳ نفر از آن‌ها- حدود ۶۰ درصد- در ادامه به سرطان مبتلا شدند. گَلری در ۹۱ درصد از موارد توانسته بود منشأ دقیق سرطان را شناسایی کند.
اما این مطالعه نشان داد که ۴۰ درصد از بیماران به مرحله تشخیص سرطان نرسیدند که شرایط را پیچیده‌تر می‌کند. پزشکان هنوز درباره اقداماتی که باید بعد از مثبت‌شدن نتیجه آزمایش انجام دهند، اتفاق‌نظر ندارند.
اگر بررسی‌های اولیه گویا نباشند، تصویربرداری‌های بیشتری تجویز می‌شود، نقاط دیگر بدن مورد بررسی قرار می‌گیرد یا پزشک از نو بیمار را مورد معاینه قرار می‌دهد. پزشکان هنوز در این مورد مطمئن نیستند که کشف رد پای سرطان تا چه مرحله‌ای باید ادامه پیدا کند و چه زمانی می‌توان با اطمینان از این کار دست کشید.
تقریباً نصف بیماران دست‌کم تحت یک روش تهاجمی مانند آندوسکوپی یا نمونه‌برداری قرار گرفتند. این روش‌ها علاوه بر هزینه و اضطراب با بروز مخاطرات پزشکی مانند خونریزی، عفونت یا واکنش به داروهای آرام‌بخش همراهند.
شراگ، که به‌عنوان پژوهشگر در مطالعه پث‌فایندر حضور داشت، گفت: «مخاطرات پزشکی آزمایشات تکمیلی معمولاً ناچیز و قابل‌کنترل هستند. مسئله اصلی، بلاتکلیفی بیمار است.»
نتیجه منفی چه معنایی دارد؟
عدم کشف رد پای سرطان به‌منزله سلامتی افراد نیست و صرفاً نشان می‌دهد که گَلری در نمونه خون مورد بررسی به الگوهای مرتبط با سرطان برنخورده است.
براساس مطالعه پث‌فایندر ۲، که مورد بررسی سازمان غذا و داروی آمریکا قرار گرفته است، گَلری در میان افرادی که طی یک سال به سرطان مبتلا شدند، تنها در ۳۵ درصد از موارد- از هرسه نفر، یک نفر- متوجه رد پای بیماری شده بود. شاید بیمار هنگام گرفتن نمونه خون هنوز سرطان نداشته باشد یا درگیر سرطان باشد و از چشم پزشک دور بماند. از این‌رو، نتیجه منفی نمی‌تواند احتمال ابتلا به سرطان را رد کند.
سازمان غذا و داروی آمریکا می‌گوید این موضوع دو پیامد مهم دارد. نخست این‌که با نتیجه منفی گَلری نباید از ماموگرافی یا غربالگری سرطان روده بزرگ و راست‌روده، دهانه رحم یا ریه غافل شویم. دوم این‌که علائمی مانند خونریزی بی‌دلیل، کاهش وزن، تغییر مداوم اجابت مزاج یا تشکیل توده جدید حتی بعد از نتیجه منفی گَلری هم باید مورد بررسی قرار بگیرند.
گَلری برای افرادی طراحی شده که هیچ علامت مشخصی در رابطه با ابتلا به سرطان ندارند و برای تشریح علائم بیماری انجام نمی‌گیرد.
پرسشی که سازمان غذا و داروی آمریکا باید به آن پاسخ دهد
کمیته مشورتی سازمان غذا و داروی آمریکا در ماه سپتامبر به درخواست شرکت گریل برای تأیید گَلری به‌عنوان آزمایش غربالگری سالانه افراد ۵۰ ساله و مسن‌تر رسیدگی کرد. اعضای کمیته با رأی ۶ به ۴ با این آزمایش موافقت کردند. آن‌ها همچنین با رأی ۷ به ۲ و یک رأی ممتنع به این نتیجه رسیدند که فواید آزمایش گَلری به خطرات آن میچربد.
با این‌حال، رأی کمیته مشورتی صرفاً جنبه توصیه‌ای دارد و سازمان غذا و داروی آمریکا باید به‌شکل مستقل درباره اثربخشی گَلری تصمیم‌گیری کند.
پیش‌تر اقدام مشابهی صورت گرفته است. سازمان غذا و داروی آمریکا در سال ۲۰۲۴ آزمایش شیلد را برای تشخیص سرطان روده بزرگ و راست‌روده از طریق نمونه خون تأیید کرد. کمیته مشورتی سازمان با رأی ۶ به ۳ از این آزمایش حمایت کرد. اما شیلد فقط یک نوع سرطان را تشخیص می‌دهد و بیمار بعد از نتیجه مثبت آزمایش باید کولونوسکوپی کند. فرایند تشخیص بعد از نتیجه مثبت آزمایش گَلری پیچیده‌تر بوده و مستلزم بررسی‌های بیشتر است.
تأیید آزمایش گَلری به این معناست که سازمان غذا و داروی آمریکا درباره ایمنی و اثربخشی آن در تشخیص رد پای سرطان به شواهد کافی دست یافته است، نه این‌که گَلری نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سرطان را کاهش می‌دهد. تأیید گَلری راه را برای ایجاد پوشش بیمه‌ای از جمله بیمه درمانی مدیکر هموار خواهد کرد.
سازمان هرتصمیمی بگیرد، گَلری جایگزین غربالگری نمی‌شود. به گفته سازمان غذا و داروی آمریکا، انجام ماموگرافی، غربالگری سرطان دهانه رحم و روده بزرگ و راست‌روده و سی‌تی‌اسکن با دوز پایین، نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سرطان را کاهش می‌دهد. غربالگری سرطان دهانه رحم و روده بزرگ و راست‌روده از تغییرات پیش‌سرطانی پرده برمی‌دارد و امکان درمان زودهنگام را فراهم می‌کند.
اگر قصد دارید سراغ آزمایش گَلری بروید، اول از خودتان بپرسید آیا غربالگری‌های معمول را در وقت مناسب انجام داده‌اید یا هنوز دست به کار نشده‌اید. سپس به این نکته فکر کنید که اگر آزمایش گَلری رد پای سرطان را شناسایی کند، اما نتیجه آزمایشات تکمیلی منفی باشد، آیا می‌توانید با زمان و هزینه هدررفته و بلاتکلیفی ناشی از این روند کنار بیایید؟
شراگ گفت: «بی‌خبری و بلاتکلیفی واقعاً استرس‌آور است.»
