پژوهشها نشان میدهند که رابطه میان قند طبیعی میوه و دیابت پیچیدهتر از آن چیزی است که تصور میشود و پرسشهای مهمی درباره مصرف میوه تازه همچنان بیپاسخ ماندهاند.
سالهاست به افراد مبتلا به دیابت نوع دو توصیه میشود که میزان مصرف میوه را کنترل کنند و بسیاری از آنها این توصیه را بهمنزله پرهیز از مصرف میوه تلقی کردهاند. با اینحال، پژوهشگران در تحلیلی جدید با بررسی پنج کارآزمایی بالینی نشان دادند افرادی که محصولات میوهای مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که از این محصولات استفاده نمیکردند، در بلندمدت کنترل بهتری بر قند خون خود داشتند.
این یافتهها در کنار نتایج مطالعات پیشین نشان میدهند که که افراد مبتلا به دیابت مجبور نیستند صرفاً بهدلیل قند طبیعی موجود در میوه، مصرف آن را بهطور کامل کنار بگذارند.
پژوهشها چه میگویند؟
پژوهشگران ژاپنی نتایج پنج کارآزمایی تصادفی و کنترلشده را که درمجموع ۲۴۵ فرد مبتلا به دیابت نوع دو در آنها حضور داشتند، ادغام و بررسی کردند. داوطلبان روزانه بین ۱۲ تا ۵۰ گرم از محصولات میوهای استفاده میکردند. این محصولات شامل پودر توتفرنگی و بلوبری، آرد پوست پشنفروت، کشمش و عناب چینی بودند. این اقلام، برخلاف آبمیوه، فیبر موجود در میوه را حفظ کرده بودند. البته اطلاعات مربوط به ارزش غذایی این محصولات در برخی مطالعات ارائه نشده بود.
نتایج نشان داد که میانگین سطح هموگلوبین گلیکوزیله در افرادی که محصولات میوهای مصرف میکردند، ۰٫۳۳ درصد کمتر از داوطلبان گروه کنترل بود. هموگلوبین گلیکوزیله میانگین قند خون را در ۲ تا ۳ ماه گذشته نشان میدهد. میانگین قند خون ناشتای این افراد هم ۶.۶ میلیگرم در دسیلیتر کمتر بود.
شیلا پترسون، متخصص تغذیه و کارشناس مراقبت و آموزش دیابت، در گفتوگو با اپک تایمز گفت: «این تفاوت جزئی اما معنادار است. با اینحال، نباید بیش از اندازه به این نتیجه تکیه کنیم. من به کسی قول نمیدهم که مصرف میوه تازه بتواند سطح هموگلوبین گلیکوزیله را به همین میزان کاهش دهد.» در بیشتر کارآزماییها بهجای میوه از پودرهای میوهای استفاده شده بود و جزئیات پژوهشی از نظر نوع محصول، مقدار مصرف و مدت زمان مطالعه با یکدیگر تفاوت داشتند.
پژوهشگران در یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۱۹ کارآزمایی بالینی که افراد مبتلا به دیابت یا پیشدیابت در آن حضور داشتند، نشان دادند که فرآوردههای میوهای قند خون ناشتا را کاهش میدهند، اما بهبود معناداری در سطح هموگلوبین گلیکوزیله رخ نمیدهد.
دکتر آلبانا گرکا، پزشک خانواده و عضو انجمن بینالمللی دیابت، در گفتوگو با اپک تایمز گفت: «این نتایج لزوماً متناقض نیستند و اختلافها تا حدی به تفاوت داوطلبان، محصول میوهای مورد استفاده و مدت زمان مطالعه برمیگردند. از این گذشته، ایندو شاخص دو چیز مختلف را اندازهگیری میکنند: قند خون ناشتا میزان گلوکز خون را در یک لحظه مشخص نشان میدهد، اما هموگلوبین گلیکوزیله میانگین قند خون فرد در یک دوره چندماهه است.»
گرکا گفت: «این نشان میدهد که برخی محصولات میوهای در چارچوب یک برنامه غذایی متعادل به کنترل بهتر قند خون کمک میکنند.»
میوه کامل چه تأثیری دارد؟
هیچیک از این دو تحلیل بهطور مشخص بررسی نکردهاند که مصرف میوه تازه و کامل چه تأثیری بر کنترل قند خون دارد. با اینحال، در پژوهشهای پیشین اطلاعات بیشتری درباره مصرف میوه در افراد مبتلا به دیابت نوع دو ارائه شده است.
در یک کارآزمایی تصادفی در سال ۲۰۱۳ که ۶۳ بزرگسال مبتلا به دیابت نوع دو در آن حضور داشتند، پژوهشگران به گروه اول توصیه کردند روزانه دستکم ۲ واحد میوه بخورند و از گروه دوم خواستند مصرف میوه را به حداکثر ۲ واحد در روز محدود کنند. هردو گروه تحت تغذیهدرمانی استاندارد قرار گرفتند و میبایست دو نوبت با متخصص تغذیه مشورت میکردند. برخی از داوطلبان بهدلیل دیابت دارو مصرف میکردند.
سطح هموگلوبین گلیکوزیله پس از ۱۲ هفته در هردو گروه بهبود یافت، اما تفاوت معناداری نداشت. از اینرو، محدود کردن مصرف میوه به کنترل بهتر قند خون منجر نشد.
این مطالعات نشان میدهند که حتماً لازم نیست برای کنترل دیابت از مصرف میوه خودداری کنید و اینکه برخی از محصولات میوهای میتوانند مفید باشند. با اینحال، این کارآزمایی کوچک و کوتاهمدت بود و همچنان ابهامات زیادی درباره پیامدهای بلندمدت این رویکرد و تعمیم نتایج آن وجود دارد؛ بهویژه در رابطه با افرادی که سالهاست دیابت دارند یا انسولین مصرف میکنند.
میوه حاوی قندهای طبیعی است که سطح قند خون را پس از مصرف افزایش میدهند. اما میوه کامل فیبر هم دارد؛ مادهای که سرعت هضم و جذب کربوهیدراتها را کاهش میدهد و باعث میشود قند خون با سرعت کمتری افزایش پیدا کند. آبمیوه تقریباً فاقد فیبر است و قند خون را با سرعت بیشتری افزایش میدهد.
میوه کامل حاوی ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مفید است که به کنترل قند خون کمک میکنند. مواد مغذی مانند ویتامین ث و منیزیم در کنار ترکیبات پلیفنلی نقش بسزایی در تنظیم قند خون دارند.
پترسون گفت: «فواید میوه کامل از ترکیب فیبر، مواد مغذی و ترکیبات گیاهی نشأت میگیرند و در یک مورد خاص خلاصه نمیشوند.»
برخی پژوهشها نشان میدهند که پلیفنلهای موجود در میوه میتوانند سرعت هضم یا جذب کربوهیدراتها را کاهش دهند.
این یافتهها برای مصرف میوه چه معنایی دارند؟
پژوهشها هنوز میوه مشخصی را شناسایی نکردهاند که بتواند قند خون همه افراد مبتلا به دیابت نوع دو را کاهش دهد، اما انجمن دیابت آمریکا گنجاندن میوه در برنامه غذایی متعادل را توصیه میکند.
لزلی سدون، متخصص تغذیه و کارشناس مراقبت و آموزش دیابت، در گفتوگو با اپک تایمز گفت بارها با بیمارانی مواجه میشود که بهدلیل نگرانی از قند طبیعی از مصرف میوه پرهیز میکنند. سدون از این افراد میخواهد به ترکیباتی فکر کنند که ممکن است با حذف میوه از رژیم غذایی از دریافت آنها محروم شوند و به این توجه کنند که چه چیزهایی را میتوانند جایگزین میوه کنند.
پترسون و سدون چند توصیه کاربردی ارائه کردهاند:
به سهم مصرفی خود توجه کنید: پترسون میگوید مقدار مصرف را بسته به نوع میوه با نصف تا یک پیمانه میوه کامل در هروعده شروع کنید. سدون هم میگوید میوه خشک را در مقادیر کمتر (۲ قاشق غذاخوری) مصرف کنید.
میوه را بههمراه پروتئین، چربی سالم یا فیبر بیشتر میل کنید: برشهای سیب را بههمراه کره بادامزمینی، انواع توت را بههمراه ماست یونانی و هلو را بههمراه پنیر کاتیج مصرف کنید تا یک میانوعده سیرکننده داشته باشید.
از اقلام جایگزین استفاده کنید و اقلام مصرفی را افزایش ندهید: پترسون پیشنهاد میکند بهجای افزودن میوه به وعده غذایی، آن را جایگزین سایر منابع کربوهیدرات کنید.
به واکنش بدن دقت کنید: از آنجا که واکنش قند خون در هرکسی متفاوت است، سدون و پترسون توصیه میکنند افراد پس از مصرف انواع مختلف یا مقادیر متفاوتی از میوه، قند خون خود را اندازهگیری کنند و بهجای تمرکز بر یک عدد، الگوی تغییرات قند خون را در نظر بگیرند.
با اقلام آشنا شروع کنید: سدون به افرادی که بهطور کامل از مصرف میوه پرهیز کردهاند، پیشنهاد میکند با اقلام آشنا و مقرونبهصرفه از جمله انواع توت یخزده شروع کنند.
جمعبندی
پژوهشها نشان میدهند که پودرهای میوهای در کارآزماییهای کوچک با بهبود جزئی در کنترل قند خون همراه بودهاند. با اینحال، هنوز مشخص نیست میوه کامل هم چنین تأثیری داشته باشد و برای اثبات آن به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
افراد مبتلا به دیابت نوع دو لزوماً نیازی ندارند میوه را از رژیم غذایی خود حذف کنند. مصرف متعادل میوه کامل و گنجاندن آن در وعدههای غذایی میتواند به کنترل قند خون کمک کند و مواد مغذی ارزشمندی را در اختیار بدن بگذارد.
گرکا گفت: «نباید میوه را صرفاً با توجه به میزان قند موجود در آن ارزیابی کنیم. مقدار مصرف، فیبر، الگوی کلی تغذیه و واکنش بدن به قند خون اهمیت بسیار بیشتری دارند.»

















