ممکن است دو فرد سالمند قدرت عضلانی تقریباً یکسانی داشته باشند، اما توانایی حرکتی آنها تفاوت زیادی داشته باشد. یکی بهراحتی از روی صندلی بلند میشود و راه میرود، اما دیگری لحظهای مکث میکند تا تعادلش را حفظ کند و اگر هم زمین بخورد، بهسختی میتواند دوباره روی پای خود بایستد.
این تفاوت تا حدی به میزان هماهنگی عملکرد مغز، عصب و عضله مربوط میشود. در ارزیابی افت توانایی حرکتی سالمندان باید به این عوامل توجه شود.
پژوهشگران در مقالهای که در نشریه طول عمر لنست منتشر شد، پیشنهاد کردند که سارکوپنی یا تحلیل رفتن توده عضلانی در سنین بالا بهعنوان بیماری دستگاه حرکتی در دوران سالمندی بازتعریف شود.
این دیدگاه از نظر عملی حائز اهمیت است: برای کمک به حفظ استقلال سالمندان نباید صرفاً به توده عضلانی آنها توجه کنیم، بلکه باید ببینیم تا چه اندازه میتوانند از عضلات خود بهدرستی استفاده کنند.
چرا عضلات تنها بخشی از ماجرا هستند؟
سارکوپنی در گذشته به تحلیل رفتن عضلات در سنین بالا اطلاق میشد. تعریف این عارضه در سالهای اخیر تغییر کرده و اکنون بیشتر بر قدرت و عملکرد جسمانی تأکید دارد. با اینحال، سارکوپنی همچنان بهعنوان یک مشکل عضلانی شناخته میشود.
لوکاس اورساتو، از مرکز عملکرد حسیحرکتی دانشگاه کوئینزلند و نویسنده مسئول این مقاله، به اپک تایمز گفت: «این دیدگاه کامل نیست. مشکل اینجاست که کاهش قدرت عضلانی در سالمندی فقط تا حدی ناشی از تحلیل رفتن عضلات است.»
عملکرد عضلات به هماهنگی مجموعهای متکی است که دستگاه حرکتی نامیده میشود: مغز حرکت را برنامهریزی میکند، نخاع و عصبها پیامها را منتقل میکنند و این پیامها از نقطه اتصال عصب و عضله میگذرند و باعث انقباض عضلانی میشوند. حسگرهای عضلانی هم اطلاعات مربوط به موقعیت اندامها را در اختیار مغز قرار میدهند.
اورساتو گفت: «افزایش سن بر کارکرد دستگاه حرکتی تأثیر میگذارد.»
وقتی پا به سن میگذاریم، برخی سلولهای عصبی که وظیفه کنترل عضلات را برعهده دارند از بین میروند. از اینرو، عصبهای باقیمانده کنترل تعداد بیشتری از رشتههای عضلانی را برعهده میگیرند. به این ترتیب، انتقال پیامهای عصبی مختل میشود و هماهنگی میان عصب و عضله کاهش مییابد. درنهایت، دقت اطلاعات حسی مربوط به موقعیت بدن و تعادل به حداقل میرسد.
اورساتو سارکوپنی را به لامپی تشبیه میکند که روشن نمیشود. ممکن است مشکل از خود لامپ (عضله) باشد یا کلید (مغز)، سیمکشی (نخاع و عصبها) و سرپیچ (نقطه اتصال عصب و عضله) دچار مشکل شده باشد.
او گفت: «اگر مشکل از سیمکشی باشد، تعویض لامپ دردی را دوا نمیکند.»
مری گریس دوروتئو، فیزیوتراپ و نایبرئیس گروه تخصصی سالمندان در انجمن فیزیوتراپی آمریکا، در گفتوگو با اپک تایمز گفت: «سارکوپنی بیش از آنکه به میزان توده عضلانی مربوط باشد، به عملکرد هماهنگ کل دستگاه حرکتی بستگی دارد.»
چرا عضلهسازی ممکن است نتیجهبخش نباشد؟
پژوهشگران میگویند اینکه سارکوپنی را فقط ناشی از مشکلات عضلانی بدانیم، هم بر نوع درمانهایی که توسعه مییابند تأثیر میگذارد و هم بر عواملی که پزشکان هنگام بررسی مشکلات حرکتی بیماران در نظر میگیرند.
یک کارآزمایی تصادفی که ۱۸۰ فرد مبتلا به سارکوپنی در محدوده سنی ۷۰ سال و بالاتر در آن حضور داشتند، نشان داد که داروی بیماگروماب توده بدون چربی بدن را افزایش میدهد، اما در مقایسه با دارونما تأثیر چندانی در بهبود عملکرد جسمانی ندارد. داوطلبان هردو گروه رژیم غذایی متعادل داشتند، در خانه ورزش میکردند و با بهبود عملکرد جسمانی خود مواجه شدند.
شاید دلیلش این باشد که راهکارهای درمانی تنها بر یک بخش از دستگاه حرکتی متمرکز بودهاند و به سایر مشکلات رسیدگی نشده است. افزایش توده عضلانی ممکن است نتواند بهتنهایی تمام مشکلات دستگاه حرکتی را برطرف کند.
اورساتو گفت پژوهشگران هنوز نمیدانند راهکارهای درمانی تا چه اندازه ممکن است مشکل اصلی را نادیده بگیرند، زیرا هیچ آزمایشی برای تشخیص مشکل اصلی وجود ندارد. او گفت: «معمولاً بخشهای مختلف دستگاه حرکتی بهشکل همزمان تحت تأثیر قرار میگیرند. از اینرو، راهکارهای درمانی بیشتر ناقص هستند تا اینکه صرفاً مشکل اصلی را نادیده بگیرند.»
تغییر روشهای آزمایش
در حال حاضر، پزشکان برای تشخیص سارکوپنی از سه روش استفاده میکنند: اندازهگیری قدرت دست بهصورت دستی، ثبت زمان پیمودن یک مسافت کوتاه و مدتزمانی که فرد پنج مرتبه بدون کمک گرفتن از دستها از روی صندلی بلند میشود. گاهی هم برای برآورد توده عضلانی از اسکن استفاده میشود.
این آزمایشها نشان میدهند که یک جای کار میلنگد، اما علت مشکل را مشخص نمیکنند. دوروتئو گفت: «این آزمایشها به ما نشان میدهد یک جای کار میلنگد، اما چیزی درباره دلیل آن نمیگویند.»
اورساتو گفت سرعت راه رفتن از بهترین شاخصهای ارزیابی مشکلات سالمندی است، زیرا همزمان وضعیت عضلات، تعادل، حواس، درد، کنترل حرکتی و تواناییهای ذهنی را منعکس میکند.
اورساتو در کنار حفظ روشهای موجود، رویکرد دومرحلهای زیر را پیشنهاد میدهد. پزشکان در ارزیابیهای معمول همچنان باید کل دستگاه حرکتی بیمار را در نظر بگیرند و واکنشهای انعکاسی، حواس، هماهنگی حرکات و نحوه راه رفتن فرد را ارزیابی کنند.
گام دوم شامل آزمایش دقیق مغز، عصب و عضله در کلینیکهای تخصصی و مراکز پژوهشی است. برای نمونه، میتوان به نوار عصب و عضله برای ثبت فعالیت الکتریکی عضلات، آزمایش هدایت عصبی برای بررسی کارایی انتقال پیامها از طریق عصبها و تصویربرداری از مغز و عضلات اشاره کرد. این روشها به شناسایی عوامل محدودکننده حرکت و انتخاب درمان مناسب کمک میکنند.
اورساتو پیشنهاد میکند سه معیار دیگر برای سنجش مهارتهای حرکتی به فرایند ارزیابی اضافه شوند. او گفت: «هرکدام از این معیارها ترکیب متفاوتی از عملکرد مغز، عصب و عضله را میسنجند و تصویر کاملی از وضعیت فرد ارائه میکنند.»
توان: بلند شدن از روی صندلی
پزشکان همیشه زمان بلند شدن از روی صندلی را اندازهگیری میکردند، اما اکنون سرعت بلند شدن هم مورد توجه قرار میگیرد. قدرت نشان میدهد فرد تا چه اندازه میتواند نیرو وارد کند و توان مشخص میکند این کار با چه سرعتی انجام میگیرد.
برای بلند شدن از روی صندلی به توان حرکتی نیاز دارید. اورساتو میگوید توان حرکتی با افزایش سن معمولاً زودتر و سریعتر از قدرت یا توده عضلانی تحلیل میرود و ارتباط نزدیکتری با ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره دارد.
افزایش سن بهویژه بر رشتههای عضلانی تندانقباض تأثیر میگذارد. ما برای انجام حرکات سریع و قوی به این رشتهها نیاز داریم. از این گذشته، افزایش سن سرعت فعالسازی عضلات بهوسیله دستگاه عصبی را کاهش میدهد و توان بدن را برای تولید سریع نیرو به حداقل میرساند.
تعادل و تغییر جهت: آزمایش حرکات چهارگانه
در این آزمایش، چهار تکه چوب را بهشکل صلیب روی زمین قرار میدهند. فرد باید طبق ترتیب مشخصی در سریعترین زمان ممکن از روی چوبها به جلو، عقب و طرفین قدم بردارد.
اورساتو گفت این آزمایش میتواند تعادل، توانایی قدم برداشتن سریع و تغییر جهت را همزمان با به خاطر سپردن ترتیب حرکات ارزیابی کند.
توجه: راه رفتن در حین فکر کردن
راه رفتن در حین انجام یک فعالیت ذهنی مانند شمارش معکوس با کم کردن ۳ واحد نشان میدهد که راه رفتن تا چه اندازه به تمرکز نیاز دارد. این آزمایش مشکلاتی را آشکار میکند که هنگام راه رفتن معمولی به چشم نمیآیند.
اورساتو گفت: «خیلیها را در طول روز میبینیم که هنگام صحبت کردن از راه رفتن دست میکشند. افرادی که با شروع مکالمه توقف میکنند، بیشتر در معرض خطر زمین خوردن قرار میگیرند.» البته راه رفتن در حین حرف زدن به این معنی نیست که خطری تهدیدتان نمیکند. اورساتو گفت آزمایش انجام همزمان دو فعالیت را میتوان به آزمایش حرکات چهارگانه یا بلند شدن از روی صندلی اضافه کرد.
بسیاری از آزمایشهای حرکتی سریع و کمهزینه هستند و توسط پزشکان، فیزیوتراپها یا متخصصان حوزه سلامت تجویز میشوند. اورساتو گفت هنوز مشخص نیست استفاده همزمان از این روشها تا چه اندازه میتواند به شناسایی علل اصلی مشکلات حرکتی در افراد مبتلا به سارکوپنی و انتخاب درمان مناسب کمک کند.
داروهای مصرفی را بررسی کنید
اورساتو توصیه میکند که داروهای مصرفی را در کنار ارزیابی دستگاه حرکتی بررسی کنید. برخی از قرصهای خوابآور و داروهای ضداضطراب باعث خوابآلودگی و کاهش هوشیاری میشوند. برخی از داروهای ضدحساسیت، داروهای مثانه و داروهای ضدافسردگی قدیمی هم عملکرد پیامرسانهای شیمیایی مرتبط با عصبها را مختل میکنند. هردو گروه دارویی فوق، توانایی جسمانی افراد را کاهش میدهند. اورساتو میگوید اگر همزمان از چند دارو استفاده کنید، تأثیر آنها دوچندان خواهد شد.
او تأکید کرد که افراد نباید خودسرانه مصرف دارو را قطع کنند، زیرا دوز دارو باید بهتدریج کاهش پیدا کند. اورساتو افزود: «از پزشک یا داروساز خود بخواهید داروهای شما را بررسی کند. فهرست اقلام مصرفی از جمله داروهای بدون نسخه و مکملها را همراه خود داشته باشید.»
تغییر رویکرد چه تأثیری بر روند درمان دارد؟
درمان سارکوپنی با اتکا به ورزش و بهویژه تمرینات قدرتی انجام میگیرد و به دریافت پروتئین کافی هم نیاز دارد. این رویکرد تغییر نخواهد کرد.
اورساتو گفت: «تمرینات قدرتی مؤثر هستند، زیرا عضله و عصب را بهطور همزمان درگیر میکنند. پس لطفاً به ورزش ادامه دهید.»
پزشکان با بهکارگیری این چارچوب میتوانند با دقت بیشتری تشخیص دهند که چه چیزی مانع حرکت افراد میشود و برنامه درمانی هدفمندتری را متناسب با نیاز بیمار تنظیم کنند.
دوروتئو گفت: «تمرینات قدرتی بهتنهایی کفایت نمیکنند. تقویت توان، تعادل، قدم برداشتن سریع و انجام تمرینات اختصاصی، به رفع عوامل محدودکننده حرکت کمک میکنند.»
















