Search
Asset 2

بابونه؛ گیاهی باستانی برای کاهش استرس، بهبود خواب و آرامش جسم و ذهن

بررسی خواص بابونه در کاهش استرس و اضطراب، بهبود کیفیت خواب و آرامش دستگاه عصبی. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مصرف دم‌نوش بابونه و استشمام رایحه آن ممکن است به کاهش تنش‌های روانی و بهبود خواب کمک کند.
(Shutterstock)

بابونه به شکل دم‌نوش، در حمام یا از طریق استشمام رایحه سیب‌مانند آن مورد استفاده قرار می‌گیرد و باعث آرامش جسمی و ذهنی می‌شود.

مردم از دوران باستان برای رسیدن به آرامش از این گل ساده و رایحه سیب‌مانند آن استفاده می‌کنند و امروز پژوهشگران درحال بررسی خواص آن هستند.

احتمالاً بارها از کنار بوته‌های بابونه گذشته‌اید؛ بوته‌هایی که در چمن‌زارها یا حاشیه پیاده‌روها می‌رویند و رایحه‌ای سیب‌مانند در فضا پراکنده می‌کنند. بابونه در زبان اسپانیایی «مانزانیلا» نامیده می‌شود که به‌معنی «سیب کوچک» است. بابونه فقط یک گیاه معطر نیست، بلکه از دیرباز به‌عنوان دارویی مؤثر برای تسکین دستگاه عصبی شناخته می‌شود.

دو گونه بابونه بیش از سایر گونه‌ها برای مصارف دارویی به کار می‌روند. بابونه آلمانی، با نام علمی ماتریکاریا رکوتیتا، گیاهی یک‌ساله و بلند است که فقط یک فصل عمر می‌کند. بابونه رومی، با نام علمی کامائملوم نوبیله، نزدیک سطح زمین رشد می‌کند، در برابر سرما مقاوم است و هرسال دوباره گل می‌دهد.

هردو گونه به تسکین دستگاه عصبی کمک می‌کنند. بابونه همچنین در بسیاری از کشورها خرید و فروش می‌شود. آمریکا سالانه حدود ۵۰۰ تن بابونه وارد می‌کند که نزدیک به ۹۰ درصد آن برای تهیه دم‌نوش‌های گیاهی استفاده می‌شود. گل بابونه هم از پرتقاضاترین گیاهان دارویی در بازار جهانی به‌شمار می‌رود.

خواص دارویی این گیاه عمدتاً به گل‌های آن برمی‌گردد؛ گل‌هایی که حاوی ترکیباتی مانند ترپنوئیدها و فلاونوئیدها هستند. گل‌ها در اوج شکوفایی برداشت می‌شوند تا روغن فرّار، غلیظ و آبی‌رنگ موجود در آن‌ها را استخراج کنند.

بابونه چگونه بدن را تسکین می‌دهد؟

بابونه در طب گیاهی در گروه گیاهان تسکین‌دهنده دستگاه عصبی قرار می‌گیرد؛ گیاهانی که به بهبود عملکرد این دستگاه کمک می‌کنند. از دیرباز از بابونه برای تسکین دستگاه عصبی و کاهش تحریک‌پذیری آن استفاده می‌شده است. پژوهشگران نشان می‌دهند که بابونه از دو طریق بر دستگاه عصبی اثر می‌گذارد.

مصرف خوراکی: بابونه حاوی آپیژنین است؛ نوعی فلاونوئید که از چند طریق مختلف به کاهش اضطراب کمک می‌کند. آپیژنین در مغز مانند بنزودیازپین‌ها عمل کرده و به گیرنده‌های گابا متصل می‌شود. این فرایند فعالیت بیش‌از‌حد پیام‌های عصبی را کاهش می‌دهد.

مطالعات نشان می‌دهند که آپیژنین محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال را متعادل می‌کند؛ سامانه ارتباطی داخلی بدن که میزان واکنش به استرس را کنترل می‌کند. این فرایند می‌تواند سطح هورمون اصلی استرس یا همان کورتیزول را کاهش دهد. پژوهش‌ها حاکی از آن هستند که آپیژنین ممکن است بر سطح سروتونین، دوپامین و نوراپی‌نفرین هم اثر بگذارد؛ هورمون‌هایی که همگی در تنظیم خلق‌وخو دخیل هستند.

استشمام: برای بهره‌مندی از خواص بابونه لازم نیست از آن به‌صورت خوراکی استفاده کنید. رایحه‌درمانی از طریق حس بویایی عمل می‌کند. رایحه بابونه پس از ورود به دستگاه بویایی به سامانه لیمبیک می‌رسد؛ بخشی از مغز که وظیفه کنترل هیجان را برعهده دارد. از آن‌جا که سامانه لیمبیک در تنظیم استرس نقش دارد، هررایحه‌ای می‌تواند بر خلق‌وخو، فشار خون، ضربان قلب و میزان انقباض عضلات اثر بگذارد. تأثیر آرام‌بخش بابونه به همین موضوع مربوط می‌شود.

کاهش اضطراب

اختلالات اضطرابی شایع‌ترین مشکلات سلامت روان در سراسر جهان هستند. شمار مبتلایان به این اختلالات در فاصله سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۹ حدود ۵۵ درصد افزایش یافت. گزارش سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۷۰ میلیون نفر با این اختلالات دست‌به‌گریبان بودند.

بابونه یکی از شناخته‌شده‌ترین درمان‌های طبیعی برای اختلالات اضطرابی است. پژوهشگران در یک مطالعه مروری نظام‌مند در سال ۲۰۲۴ به بررسی تأثیر مصرف خوراکی بابونه بر اضطراب پرداختند. نتایج بررسی ۸۴۴ داوطلب ارزیابی شد. آن‌ها از بابونه به شکل عصاره، کپسول (۲۵۰ میلی‌گرم تا ۲ گرم) یا دم‌نوش (۱ تا ۲ فنجان در روز) استفاده کرده بودند. نتایج نشان داد که در ۹۰ درصد از کارآزمایی‌ها، مصرف بابونه با کاهش معنادار اضطراب همراه بوده است. یک کارآزمایی دیگر هم نشان داد که مصرف بابونه در افراد مبتلا به اضطراب و افسردگی، علائم افسردگی را به‌شکل قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

داروهای رایج اضطراب از جمله بنزودیازپین‌ها، مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین-نوراپی‌نفرین به برخی افراد کمک می‌کنند، اما ممکن است عوارض جانبی قابل‌توجهی داشته باشند. این عوارض بسته به نوع دارو و شرایط بیمار متفاوت هستند و ممکن است باعث سردرد، افزایش وزن، مشکلات گوارشی، تشنج، اختلال عملکرد جنسی و افکار خودکشی شوند. بنزودیازپین‌ها ممکن است وابستگی ایجاد کنند. از این‌رو، پژوهشگران می‌گویند بابونه می‌تواند یک جایگزین ایمن و مؤثر باشد که ارزش بررسی‌های بیشتر را دارد.

کاهش استرس

یک فنجان دم‌نوش بابونه انتخابی دلپذیر برای رفع خستگی و رسیدن به آرامش پس از یک روز طولانی است.

دیوید وینستون، گیاه‌شناس و متخصص شناخته‌شده گیاهان دارویی به اپک تایمز گفت: «چرا می‌گوییم این دم‌نوش مؤثر است؟ چون در منابع علمی به آن اشاره شده است.»

استرس و اضطراب اغلب به‌جای یکدیگر به کار می‌روند، اما با هم تفاوت دارند. استرس اغلب یک عامل بیرونی مشخص دارد. برای نمونه، می‌توان به نزدیک‌شدن مهلت تحویل پروژه، اختلاف‌نظر با اطرافیان یا بدهی‌های معوق اشاره کرد. استرس معمولاً با برطرف‌شدن عامل بیرونی از بین می‌رود. اما اضطراب با نگرانی مداوم یا ترس بیش‌از‌حد همراه است و علت بیرونی مشخصی ندارد.

بابونه ممکن است علاوه بر ایجاد احساس آرامش، به کاهش واکنش جسمانی بدن به استرس هم کمک کند. پژوهشگران در مطالعه‌ای داوطلبان را در معرض یک عامل استرس‌زا قرار دادند و مشاهده کردند که سطح هورمون آدرنوکورتیکوتروپین در بدن آن‌ها افزایش یافت. غده هیپوفیز این هورمون را ترشح می‌کند و از این طریق به غدد فوق‌کلیوی پیام می‌دهد تا کورتیزول تولید کنند. استشمام رایحه روغن بابونه باعث شد که افزایش سطح این هورمون در واکنش به استرس به حداقل برسد.

بهبود خواب

مشکلات خواب در دنیای پرمشغله امروز گریبان‌گیر همه شده‌اند؛ دنیایی که رسیدن به آرامش و رهاشدن از تنش‌های روزمره آن هرروز دشوارتر می‌شود. بابونه خاصیت آرام‌بخش و خواب‌آور دارد و به خوابیدن کمک می‌کند؛ به‌ویژه زمانی که اضطراب یا استرس مانع خوابیدن می‌شود.

یک مطالعه مروری نظام‌مند و تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۴، با بررسی نتایج کارآزمایی‌های بالینی که ۷۷۲ نفر در آن‌ها حضور داشتند، نشان داد که بابونه به بهبود خواب کمک می‌کند. کیفیت کلی خواب بهبود یافت. داوطلبان در ۳ مطالعه از ۴ مطالعه مورد بررسی به‌سرعت به خواب رفتند. از این گذشته، ۲ مطالعه از ۳ مطالعه مورد بررسی نشان دادند که بابونه باعث تداوم خواب یا کاهش دفعات بیدارشدن در طول شب شده است. با این‌حال، این مطالعه نشان داد که بابونه همیشه باعث افزایش مدت خواب یا کاهش خستگی روزانه نمی‌شود. درواقع، بابونه ممکن است در به خواب رفتن و داشتن خواب عمیق‌تر مؤثر باشد، اما بی‌خوابی مزمن را برطرف نمی‌کند.

در طب گیاهی از بابونه برای کمک به خواب استفاده می‌شود. رزماری گلدستار، متخصص گیاه‌شناسی، در کتاب «گیاهان دارویی برای استرس و اضطراب» نوشته است: «بابونه بی‌تردید یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی برای درمان بی‌خوابی خفیف است و به‌ویژه به کودکان خردسال و سالمندان کمک می‌کند.» او افزود که از بابونه علاوه بر تهیه دم‌نوش در حمام و برای خیساندن پاها استفاده می‌شود.

چگونه از بابونه استفاده کنیم؟

بابونه به شکل‌های مختلف عرضه می‌شود: دم‌نوش، تنتور (عصاره گیاهی)، کپسول، کرم و پماد، اسانس روغنی و محصولات مراقبت شخصی مانند محصولات پوستی و شامپوهایی که موهای بلوند را روشن‌تر می‌کنند.

تهیه دم‌نوش بابونه

۲ قاشق چای‌خوری گل و برگ خشک بابونه را در یک فنجان آب جوش بریزید و اجازه دهید ۵ تا ۱۰ دقیقه دم بکشد. هرچه مدت دم‌کشیدن بیشتر باشد، طعم و اثر دم‌نوش قوی‌تر خواهد بود. می‌توانید به میزان دلخواه از لیمو استفاده کنید. بزرگسالان و کودکان بالای ۱۲ ماه هم می‌توانند به دم‌نوش خود عسل اضافه کنند.

رایحه‌درمانی و حمام

  • برای رسیدن به آرامش و بهبود خواب، چند قطره اسانس روغنی بابونه را در دستگاه خوش‌بوکننده هوا بریزید.
  • چند قطره روغن بابونه را با یک روغن حامل مخلوط کنید و بدن‌تان را با آن ماساژ دهید تا از طریق پوست جذب شود.
  • برای آرامش کل بدن، چند قطره روغن یا یک مشت گل خشک بابونه را داخل آب گرم وان بریزید.

حمام بابونه به تسکین پوست کمک می‌کند و از دیرباز در شست‌وشو و تسکین زخم‌های سطحی به کار می‌رفته است.

بابونه برای بزرگسالان و کودکان بی‌خطر است، به‌ویژه اگر به‌شکل دم‌نوش مصرف شود. با این‌حال، فدر جونز، گیاه‌شناس و متخصص گیاهان دارویی، به اپک تایمز گفت: «خیلی‌ها دارو مصرف می‌کنند و اغلب هم‌زمان چند دارو می‌خورند. در این شرایط باید پیش از مصرف گیاهان دارویی با اهداف درمانی با پزشک یا متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید تا از ایمنی مصرف آن مطمئن شوید.»

بابونه ممکن است در افرادی که به گیاه ابروسیا یا گیاهان خانواده کاسنیان حساسیت دارند، واکنش آلرژیک ایجاد کند.

نکته پایانی

خیلی‌ها ممکن است برای رفع بی‌خوابی سراغ قرص بروند یا پس از یک روز پراسترس نتوانند آرام و قرار بگیرند؛ اما گاهی یک فنجان دم‌نوش ساده، چند قطره اسانس روغنی در آب گرم وان یا حتی استشمام رایحه آرامش‌بخش گل‌ها می‌تواند تسکین‌دهنده باشد.

اخبار بیشتر

عضویت در خبرنامه اپک تایمز فارسی