نویسنده: گریگوری کاپلی
جنگ داخلی اعضای حزب کمونیست چین در روز ۲۵ ژانویه بهطور کامل علنی شد و نقاب وحدت و کنترل کنار رفت.
همین همبستگی ظاهری بود که طرفهای دخیل در جدال درونحزبی درصدد حفظ آن بودند تا در کوتاهمدت به ادامه کنترل سرزمین اصلی چین امیدوار بمانند.
فروپاشی درونحزبی عملاً مهار اعتراضات مدنی را غیرممکن کرده و شی جینپینگ، رهبر صوری حزب کمونیست چین، را بر آن داشته که برای سرکوب اعتراضات مردم و اعضای حزب و ارتش آزادیبخش خلق بهطور کامل به نیروهای امنیتی تکیه کند. بار حفاظت از شی و کنترل کشور بر دوش وزارت امنیت عمومی و بازوی اجرایی اصلی آن یعنی اداره امنیت عمومی و همچنین نیروهای پلیس مسلح خلق قرار گرفته است.
کنترل ارتش آزادیبخش خلق در سال گذشته عمدتاً برعهده ژانگ یوشیا، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، بود که بیشتر منصوبان شی را از مناصب کلیدی ارتش کنار گذاشت.
با اینحال، شی جینپینگ، دبیرکل حزب کمونیست چین و رئیس کمیسیون مرکزی نظامی، در روزهای منتهی به ۱۸ ژانویه توانست خود را از فشار سیاسی اطرافیان برهاند و علیه رقبای اصلی خود دست به حمله بزند.
این اقدام تلافیجویانه تلاشهای پیشین برای رسیدن به توافق را نقش بر آب کرد؛ توافقی که قرار بود شرایط عادی و وحدت ظاهری درون حزب کمونیست چین را پابرجا نگهدارد. «خیزش دوباره» شی در تقابل با ژانگ یوشیا و لیو ژنلی، رئیس ستاد مشترک کمیسیون مرکزی نظامی، از فقدان اراده سیاسی مخالفان اصلی او در چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی بیستم نشأت میگرفت؛ نشستی که از ۲۰ تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۵ برگزار شد. حزب برای حفظ وحدت ظاهری به شی اجازه داد که عناوین رسمی خود را نگهدارد، اما با او به توافق رسیده بود که نقش چندانی در سیاستگذاری نخواهد داشت.
اعضای حزب در آن مقطع میتوانستند شی را بهطور کامل کنار بگذارند، اما در انجام این کار ناکام ماندند. شی میدانست اگر بهسرعت دست به تلافی نزند، از قدرت ساقط خواهد شد.
قرار بر این بود که شی در اوایل سال ۲۰۲۶ به دلیل بیماری بازنشسته شود و دیگر نقشی در تصمیمگیریها نداشته باشد. اما این تصمیم به شی فرصت داد که برای شکست رقبای خود دست به کار شود. ژانگ پس از نشست چهارم در روز ۲۲ نوامبر به دعوت آندری بلوسف، وزیر دفاع روسیه، به مسکو سفر کرد. شکل استقبال و سطح دسترسی او نسبت به دیگر مقامات منصوب شی بسیار بالاتر بود. به گفته برخی از منابع، نزدیک بود که ژانگ در جریان سفر به مسکو ترور شود. این واقعه به مخالفان شی نشان داد که او بدون درگیری از قدرت کنار نخواهد رفت و اینکه همچنان به منابع لازم دسترسی دارد.
به گفته برخی از منابع، ژانگ در پی بازگشت از مسکو برای مدت کوتاهی از انظار عمومی ناپدید شد. گفتنی است که او برای بازگشت از هواپیمای نیروی هوایی ارتش آزادیبخش خلق استفاده نکرد و پس از توقف در خاور دور روسیه به پکن بازگشت.
در روز ۱۳ دسامبر اعلام شد که چانگ دینگکیو، فرمانده نیروی هوایی و از نزدیکان شی جینپینگ، در جریان بازداشت و بازجویی به دست جناح وابسته به جیانگ زمین بر اثر سکته قلبی جان باخته است.
مخالفان شی نشان دادند که میتوانند به شکل مستقیم به او ضربه وارد کنند. یک هفته پس از مرگ چانگ دینگکیو، که سومین فرمانده ارشد جانباخته در جریان بازداشتها بود، در روز ۱۷ دسامبر انفجاری در تونل بزرگراه کپیتال رینگ جی۹۵ (هفتمین جاده کمربندی پکن) رخ داد که کاروان مقامات در آن در حرکت بود. گفته میشود که یکی از «بدلهای» شی جینپینگ در بین جانباختگان انفجار بود؛ اتفاقی که از طرح ترور یا تلاش برای عقب نشاندن شی حکایت داشت. متعاقباً اعلام شد که انفجار به دلیل تصادف کامیون حامل سوخت رخ داده است.
اینکه آیا انفجار حملهای واقعی بوده (که چنین احتمالی وجود دارد) یا صرفاً به این دلیل انجام گرفته که امکان ترور شی را به نمایش بگذارد، مشخص نیست.
با اینحال، جدال بین جناح شی و مخالفان او- یعنی جناح ژانگ و ارتش آزادیبخش خلق و بزرگان حزب و اصلاحطلبان- به شکل علنی درآمد. حفظ وحدت ظاهری حزب کمونیست چین هر روز دشوارتر میشد و طرفهای درگیر میدانستند که آشکارشدن تفرقه درونحزبی بهمنزله ازدسترفتن مشروعیت و اقتدار حزب در اداره کشور خواهد بود.
با اینحال، ژانگ ظاهراً از چنان اعتمادبهنفسی برخوردار بود که برای بازداشت شخص شی جینپینگ برنامهریزی کرد.
به گفته برخی از منابع، شی در ژانویه ۲۰۲۶ به دلایل امنیتی از اقامتگاهی به اقامتگاه دیگر میرفت و تنها یک یا دو روز در آن محل میماند. یکی از اقامتگاههای موقت اصلی او هتل جینگشی بود که مختص مقامات ارشد حزب کمونیست است و زیر نظر ژونگنانهای فعالیت میکند.
جناح ژانگ گمان میکرد که شی در شبی مشخص در این هتل اقامت دارد و چند مأمور مسلح را برای بازداشت او به هتل اعزام کرد، اما معلوم شد که اطلاعات آنها ناقص بوده است. شی در هتل حضور نداشت، اما چند نیروی مسلح- که گمان میرفت به وزارت امنیت عمومی تعلق داشتند- در هتل منتظر تیم ارتش آزادیبخش خلق بودند. گفته میشد که خبر برنامهریزی ژانگ به گوش شی رسیده است. ژانگ در هتل بازداشت شد و در برابر تیم بهمراتب پرتعدادتر شی راه به جایی نبرد. لیو ژنلی هم بازداشت شد. اعضای خانواده ایندو فرمانده هم در ادامه بازداشت شدند.
آیا این پایان ماجرا خواهد بود؟
پس از بازداشت ژانگ، دهها افسر ارتش آزادیبخش خلق و حتی افسران تکستاره (سرهنگ) دستگیر شدند و اکنون تنها چهار فرمانده عالیرتبه در ساختار ارتش باقی ماندهاند. پرسش این است که کدام افسران به دست شی و کدام افسران به دست ژانگ پاکسازی میشوند؟ آشوب و هیاهو هنوز فروکش نکرده است.
تا پیش از ۲۵ ژانویه درباره سرانجام جنگ داخلی اعضای حزب کمونیست چین تردیدهای جدی وجود داشت. شی برای آنکه از امنیت خود مطمئن شود، میبایست حملات بیشتری به جناح ژانگ و سیاستمداران و مقامات عالیرتبه پیشین حزب کمونیست ترتیب میداد. از این گذشته، شی میبایست بسیاری از «آقازادههای» بانفوذ- فرزندان رهبران نسل اول حزب- را که با تصمیم شخص او از قدرت بینصیب مانده بودند کنار میزد.
دودستگی عمیق در حزب کمونیست چین- که اکنون علنی شده- و احتمال عدم حمایت بسیاری از یگانهای ارتش آزادیبخش خلق از شی بدان معنی است که مردمان محروم و فقیر چین که اکنون خشمشان را آشکارا بروز میدهند، به سمت اعتراضات خیابانی سوق پیدا کنند. بزرگان حزب امیدوار بودند که با استفاده از رویکرد چماق و هویج مردم را قانع کنند که زندگی تحت رهبری حزب بهبود خواهد یافت، اما این حرفها دیگر خریدار ندارند.
این وضعیت چه ارتباطی با جنگی دارد- جنگی که شی همچنان آن را هدف اصلی خود میداند- که علیه تایوان یا همان جمهوری چین در دستور کار قرار گرفته است؟
نخست باید گفت که حتی اگر شی بتواند بخشی از ارتش آزادیبخش خلق را مجاب به جنگیدن کند، به این زودیها خبری از یک نیروی منسجم و قابلاطمینان در بخش فرماندهی و کنترل برای تهاجم نظامی به تایوان نخواهد بود.
دوم آنکه ارتش آزادیبخش خلق از نظر تجهیزات و فناوری توان اشغال تایوان را ندارد، مگر آنکه از موشکهای بالستیک مجهز به کلاهک هستهای استفاده کند. جنگ متعارف به تلفات گسترده منجر خواهد شد و بهطور حتم به فروپاشی حزب کمونیست چین خواهد انجامید.
سوم آنکه امیدواری پکن مبنی بر درگیری نظامی آمریکا با ایران یا آشفتگی اعضای ناتو بر سر مسئله گرینلند به ثمر ننشسته است. اعضای این پیمان درحالحاضر در آرامش به سر میبرند. حمله ارتش آزادیبخش خلق به تایوان بهطور خودکار ژاپن را وارد درگیری خواهد کرد که پای نیروهای پشتیبان آمریکا را به جنگ باز خواهد کرد. از این گذشته، دولت هند آشکارا اعلام کرده که درصورت تهاجم ارتش آزادیبخش خلق به تایوان اقدام به تصرف فلات تبت (و منابع آبی رودخانههای اصلی چین، شبهقاره و جنوب شرق آسیا) خواهد کرد.
حمله چین به تایوان تحت هیچ شرایطی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. پرسش آخر این است که آیا این مسئله شی جینپینگ را از مأموریت تاریخی خود بازخواهد داشت یا خیر.
در کوتاهمدت به نظر میرسد که شی و متحد کلیدی او، کای چی، بهطور موقت از مخمصه بیرون آمده باشند. این احتمال وجود دارد که ژانگ و لیو در اولین فرصت کشته شوند. آیا حفظ کنترل حزب کمونیست برای شی پرهزینه و ویرانگر خواهد بود؟ او کنترل حزب را پس میگیرد و شاید کنترل سرزمین اصلی چین را هم برای مدتی به دست بگیرد، اما حزب و اقتصاد کشور در سراشیبی مهارنشدنی فروپاشی کامل قرار دارند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
گریگوری کاپلی رئیس انجمن مطالعات راهبردی بینالمللی واشینگتن و سردبیر مجله آنلاین «دفاع و امور خارجی» است. کاپلی که در استرالیا متولد شده، نشان استرالیا را دریافت کرده و بهعنوان کارآفرین، نویسنده، مشاور دولتی و سردبیر نشریه دفاعی فعالیت داشته است. آخرین و سیوهفتمین کتاب او تحت عنوان «دولت شریف: گزینههای حکمرانی در عصر فرومایگی» منتشر شده است.
