آیا سرمایهگذاری پکن در حیطه فناوریهای سبز تصمیم نادرستی بود؟
صنعت سبز چین با موانع جدی روبهرو شده است.
چین سالهاست که تمامقد وارد جریان «انقلاب سبز» شده است. فناوریهای سبز منبع درآمدزای مهمی برای این رژیم کمونیستی بودهاند؛ صنعتی که با پافشاری حامیان غربی محیطزیست بر مفاهیم «کربنخنثی» و همچنین به واسطه مشوقهای دولتی برای گذار به انرژیهای تجدیدپذیر رونق گرفته است.
انرژیهای تجدیدپذیر در چین نقطه تلاقی توسعه فناوریهای سبز، شهرهای ۱۵ دقیقهای و نظارتهای اجتماعی فراگیر هستند که همگی به واسطه نظارت ادارههای پلیس محلی به هم گره خورده و به پشتوانه پول و سرمایه توسعه یافتهاند.
در ادامه به بررسی این مسائل خواهیم پرداخت.
سرمایهگذاریهای چین در حیطه فناوریهای سبز
پافشاری (و تبوتاب) غرب برای فاصله گرفتن از هیدروکربنها از دید حزب کمونیست چین فرصتی طلایی بود تا چندین هدف سیاسی-اقتصادی را بهطور همزمان پیش ببرد: ضربه زدن به زیرساختهای انرژی کشورهای غربی و بهویژه دشمن اصلی، آمریکا، جهت ایجاد بازارهای جدید برای صنایع چین در خارج از کشور، افزایش وابستگی غرب به فناوریهای سبز چینی و عناصر خاکی کمیاب، که جزو ملزومات این فناوری هستند، و دستیابی به مازاد تجاری قابلتوجهی که بتواند بودجه ارتش چین و سایر سرمایهگذاریها را به کمک آن تأمین کند.
مهمتر از همه این است که سرمایهگذاری در حیطه فناوریهای سبز وجهه چین را در عرصه جهانی بهبود میبخشد؛ آن هم در بخشی که از منظر سیاسی به شدت مورد توجه غرب است و با آرمانهای حزب کمونیست چین درباره «اجتنابناپذیر بودن» رهبری جهانی کمونیسمِ چینی همخوانی دارد.
از اینرو، جای تعجب ندارد که شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، و رسانههای دولتی این کشور دائماً شعارهای سبز سر میدهند و از تلاش برای «کربنزدایی جهانی» میگویند و بر «نقش محوری» چین در گذار سبز تأکید میکنند. نیویورک تایمز در مقالهای در آوریل سال گذشته نوشت که «شی معتقد است چین میتواند سرعت تغییرات اقلیمی را به حداقل برساند.»
برآورد میشود که سرمایهگذاری چین در حیطه فناوریهای سبز از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰ سالانه بین ۵۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار بوده است. طرحهای سبز از برنامه پنجساله یازدهم (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰) به بعد رونق گرفتند و سرمایهگذاریهای مرتبط با این طرحها هر سال افزایش یافت و در سال ۲۰۲۳ به ۸۹۰ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که به گزارش کربن بریف با سرمایهگذاری کشورهای جهان در تأمین سوختهای فسیلی برابری میکند.
تعداد پتنتهای مرتبط با فناوریهای سبز از اهمیت این صنعت برای حزب کمونیست حکایت دارد. به گزارش اندیشکده انرژی امبر، ۷۵ درصد از کل پتنتهای جهانی در رابطه با انرژی پاک به شرکتهای چینی اختصاص دارند. این درحالی است که سهم چینیها از پتنتهای جهانی در سال ۲۰۰۰ تنها ۵ درصد بود.
در فاصله سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ بالغ بر ۲۰۰ هزار پتنت در حوزه فناوری سبز و کربنزدایی در چین به ثبت رسید؛ رقمی که به گزارش وزارت بازرگانی چین بیش از ۳۶ درصد از کل پتنتهای جهانی این حوزه را شامل میشود.
یکی دیگر از عوامل رشد سه صنعت اصلی فناوری سبز چین- باتریها، خودروهای برقی و پنلهای خورشیدی- موج عظیم سرمایهگذاری خارجی بوده که از جمله میتوان به یک سرمایهگذاری ۲۲۷ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۳ و یک سرمایهگذاری ۲۵۰ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۴ اشاره کرد. به گزارش بیزنس استاندارد، این رقم با احتساب تورم با بودجه طرح مارشال برابری میکند.
به گزارش مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، بخش انرژی پاک چین بارِ یکچهارم رشد تولید ناخالص داخلی این کشور را در سال ۲۰۲۴ به دوش کشیده است. چین اکنون بالغ بر ۸۰ درصد از پنلهای خورشیدی جهان، بیش از ۶۰ درصد از خودروهای برقی جهان و دستکم ۷۵ درصد از باتریهای لیتیوم-یونی و سلولهای باتری جهان را تولید میکند.
چین حساب زیادی روی فناوریهای سبز باز کرده و درصورت توقف یارانههای سبز در غرب متحمل خسارات سنگینی خواهد شد. این درحالی است که یافتههای علمی به شکل روزافزون ادعاهای حامیان محیطزیست را زیر سؤال میبرند.
پیوند سبز و سرخ
حزب کمونیست چین از سال ۱۹۴۹ تاکنون رویکردی را دنبال کرده که «شهرنشینی کنترلشده» نام دارد؛ نوعی برنامهریزی شهری که براساس اصول سوسیالیستی یا کمونیستی توسعه یافته است. در این نظامِ از بالا به پایین، یک دولت مرکزی یا نهاد اداری حرف آخر را در رابطه با توسعه شهری میزند و عوامل بازار و پیشنهادات فردی جایی در این تصمیمات ندارند.
از آنجا که یارانههای دولتی هزینه فناوریهای سبز را کاهش میدهند، ایدئولوژی سوسیالیستی با فناوریهای سبز سازگاری دارد. گذار جامعه چین به آینده سبز با نظارت، محدودسازی و کنترل رفتوآمد شهروندان گره خورده است. طرح «چرخه زندگی اجتماعی ۱۵ دقیقهای» شانگهای تضمین میکند که شهروندان با ۱۵ دقیقه پیادهروی یا دوچرخهسواری به نیازهای اساسی زندگی و خدمات عمومی مورد نیاز خود دسترسی خواهند داشت (بدون نیاز به خودروهای بنزینی!). شورای دولتی چین این طرح شهری را در سال ۲۰۱۷ به تصویب رساند.
رژیم چین همزمان با اجرای این طرح به افزایش دوربینها، اسکنرها، سامانههای نظارت جمعی، فناوریهای بیومتریک، کلانداده و سایر ابزارهای نظارت اجتماعی روی آورده که همگی با ادعای ساختن آیندهای پاک و مدرن و عاری از آلودگی و کربن مورد استفاده قرار میگیرند تا ویترینِ فناوریهای سبز چین باشند. رژیم چین با این کار قصد دارد الگوی سایر حکومتهای تمامیتخواه در سراسر جهان باشد. در دنیای قشنگ نویی که حزب کمونیست ساخته است، دیگر خبری از ناشناس ماندن و حق حریم خصوصی نیست!
و البته ادارههای پلیس محلی نیز با کمال میل از این ابزارها برای تضمین تبعیت شهروندان از دستورات حزب در زمینههای مختلف استفاده میکنند که از جمله میتوان به مصرف انرژی، محدودیتهای سفر، پوشیدن ماسک و حتی دسترسی به خدمات درمانی اشاره کرد.
رویکرد چین، بهعنوان رهبر جهانی فناوریهای سبز، با اهداف کربنزدایی غرب همپوشانی دارد. چه مشکلاتی ممکن است پیش بیاید؟ از آلمان در مورد قیمت انرژی بپرسید.
سنگاندازی غربیها
حالا دولت ترامپ وارد صحنه شده است. تصمیمات اخیر او در حوزه فناوریهای سبز بیتردید زنگ خطر را در حزب کمونیست به صدا درآوردهاند.
کارگروه اقلیمی وزارت انرژی آمریکا در ماه ژوئیه گزارشی تحت عنوان «بررسی انتقادی اثرات انتشار گازهای گلخانهای بر اقلیم آمریکا» منتشر کرد. تحلیل جامع دادهها و پیشبینیهای اقلیمی در این گزارش به چند نتیجه کلیدی منتهی شدند:
- گرمایش ناشی از دیاکسید کربن ممکن است از آنچه پیشتر تصور میشد، زیان اقتصادی کمتری به دنبال داشته باشد و اینکه سیاستهای سختگیرانه کربنخنثی بیش از آنکه مفید باشند، ضرر میرسانند.
- انتظار میرود که اقدامات سیاسی آمریکا تأثیر ناچیزی بر اقلیم جهانی داشته باشند و همان تأثیر ناچیز هم با تأخیرهای طولانی نمود پیدا کند.
براساس مطالعه اخیر نشریه فرانتیرز، اثر گلخانهای دیاکسید کربن تنها حدود ۴ تا ۵ درصد است و ۹۵ درصد آن به بخار آب و ابرها مربوط میشود. از آن ۴ تا ۵ درصد نیز تنها ۴ درصد با فعالیتهای انسانی سروکار دارد.
از این گذشته، افزایش ملموس دیاکسید کربن در بیش از ۱۰۰ سال گذشته به هیچوجه اثر گلخانهای جوی را دستخوش تغییر نکرده است.
درمجموع، اطلاعیه اداره حفاظت محیطزیست آمریکا در سال ۲۰۰۹، که دیاکسیدکربن را در دسته آلایندهها قرار داد و شرایط را برای اعطای یارانههای دولتی به حیطه فناوریهای سبز فراهم کرد، «مبنای علمی» ندارد.
سخن پایانی
چین در ۲۰ سال گذشته برای سرمایهگذاری در حیطه فناوری سبز از همه چیز مایه گذاشته که به رشد عظیم تولید و صادرات پنلهای خورشیدی، خودروهای برقی، باتریها، مبدلها و دیگر قطعات منجر شده است. تقاضای خارجی این محصولات بهویژه در آمریکا تحت تأثیر یارانههای دولتی قرار دارد.
دولت ترامپ بهطور علنی اعلام کرده که اطلاعیه اداره حفاظت از محیطزیست مبنی بر خطرناک بودن دیاکسید کربن در سال ۲۰۰۹ بهزودی لغو خواهد شد. گفتنی است که این اطلاعیه مبنای تمام مقررات اقلیمی و یارانههای فدرال آمریکا بوده است.
آیا اقتصاد چین میتواند با حذف یارانههای سبز آمریکا کنار بیاید؟ رویترز در ماه اوت گزارش داد که «شرکتهای بزرگ خورشیدی چین سال گذشته نزدیک به یکسوم از نیروی کار خود را اخراج کردند.» این امر از چالشهای پیش روی پکن حکایت دارد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: استو سِورک پس از ۳۰ سال خدمت در نیروی دریایی آمریکا بهعنوان نیروی فعال و آماده به خدمت، با تجربه عملیاتی قابلتوجه در خاورمیانه و غرب اقیانوس آرام، با درجه ناخدایی بازنشسته شد.
