ساخت ناو فوجیان از بلندپروازی چین در زمینه ناوهای هواپیمابر حکایت دارد، اما موتور سنتی، طراحی عرشه و استفاده آزمایشی از پرتابگرهای الکترومغناطیسی باعث شده که ابهاماتی در رابطه با اثربخشی این ناو مطرح شود.
از فوجیان، جدیدترین ناو هواپیمابر چین، با ادعای بزرگ آغاز «عصر نوین» نیروی دریایی این کشور رونمایی شد. همزمان تصاویر چشمنوازی از پرواز جنگنده رادارگریز جی-۳۵ از روی عرشه این ناو منتشر شده است.
پکن این مراسم را گامی مهم در مسیر به چالش کشیدن قدرت دریایی آمریکا دانست، اما تحلیلگران دفاعی معتقدند که توان واقعی این ناو هنوز محدود است. در پس ظاهر مجلل و چشمنواز این ناو پرسشهای زیادی در رابطه با طراحی، سیستم موتوری و مأموریت دشوار چین در حوزه هوانوردی دریایی بیپاسخ مانده است.
چین تیپ ۰۰۳ فوجیان را در روز ۵ نوامبر در سانیا در استان هاینان به آب انداخت. فوجیان پیشرفتهترین ناو هواپیمابر چین و اولین ناو غیرآمریکایی است که از پرتابگرهای الکترومغناطیسی برخوردار است.
پکن پیشتر تصاویری از پرواز و فرود جنگنده رادارگریز جی-۳۵ از روی عرشه این ناو منتشر کرد. از اینرو، فوجیان بهعنوان یک جهش بزرگ در فناوریهای نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق شناخته میشود.
با اینحال، تحلیلگران معتقدند که فوجیان هنوز موتور سنتی دارد و از سوختهای فسیلی استفاده میکند، تعداد پرتابگرهای آن کمتر از ناوهای فوقپیشرفته آمریکا بوده و احتمالاً در فراگیری فناوری پرتابگرهای الکترومغناطیسی مانند نیروی دریایی آمریکا با چالشهای بسیاری دستوپنجه نرم میکند.
تحلیلگران تأکید دارند که طراحی عرشه و سوخت مورد نیاز این ناو میتواند دامنه مأموریتهای هوایی قابل انجام آن را به حداقل برساند. این ناو درحالی به خدمت گرفته شده که ارتش و صنایع دفاعی چین پاکسازی گستردهای را برای مقابله با فساد پشت سر میگذارند.
این موارد درمجموع رونمایی پیروزمندانه فوجیان را زیر سؤال میبرند.
داشتهها و نداشتههای چین
خبرگزاری دولتی چین، شینهوآ، تأیید کرد که مراسم رونمایی و نصب پرچم ناو در روز ۵ نوامبر برگزار شد و شی جینپینگ، رهبر چین، هم در این مراسم شرکت داشت.
این مراسم در سانیا برگزار شد که بندر اصلی نیروی دریایی تحت فرماندهی جبهه جنوبی چین به شمار میآید.
فوجیان میتواند حدود ۸۰ تا ۸۵ هزار تن بار جابهجا کند، از سه پرتابگر الکترومغناطیسی برخوردار است و با موتور سنتی کار میکند. این درحالی است که ناوهای کلاس فورد نیروی دریایی آمریکا میتوانند حدود ۱۰۰ هزار تن بار جابهجا کنند، چهار پرتابگر الکترومغناطیسی دارند و با موتور هستهای کار میکنند.
نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق نشان داده که فوجیان از امکان پرواز و فرود سه هواپیمای جدید برخوردار است: جنگنده رادارگریز جی-۳۵، نسخه قابل پرتاب جی-۱۵تی و هواپیمای کنترل و هشدار زودهنگام کیجی-۶۰۰.
به گفته مارک کائو، تحلیلگر فناوری نظامی ساکن آمریکا، مهندس مواد و مجری کانال خبری-نظامی چینی «مارک اسپیس» در یوتیوب، این پیشرفت نشان میدهد که چین از ناوهای دارای رمپ شیبدار گذر کرده و از سامانه پرتاب و بازیابی کنترلشده (کاتوبار) استفاده میکند.
ناوهای قدیمی از یک رمپ شیبدار برای کمک به پرواز جنگندهها استفاده میکردند. از آنجا که هواپیما برای پرواز بدون پرتابگر باید کاملاً سبک باشد، ناوهای رمپدار باعث کاهش میزان سوخت و تسلیحات قابل حمل هواگردها میشوند. فوجیان به واسطه سامانه کاتوبار میتواند جنگندههای سنگینتر را با سوخت کامل و ظرفیت تسلیحاتی بیشتر به پرواز درآورد و از هواگردهای پیشرفتهتر مانند هواپیمای کنترل و هشدار زودهنگام پشتیبانی کند که ناوهای رمپدار قادر به انجام آن نیستند.
کائو به اپک تایمز گفت: «رونمایی از تجهیزات بهمنزله آمادگی واقعی نیست. ناو فوجیان هنوز به سالها تمرین و تجهیز احتیاج دارد تا به ظرفیت رزمی کامل خود برسد.»
موتور سنتی، برد عملیاتی کوتاه
کائو گفت: «سامانه پیشران فوجیان راهبردی و محدودکننده است. این ناو برخلاف ناوهای هواپیمابر آمریکا و فرانسه با انرژی هستهای کار نمیکند.»
بهگفته کائو، چین با انتخاب سامانه پیشران سنتی برای ناو تیپ ۰۰۳ فوجیان توانست آن را زودتر به آب بیاندازد، چرا که دیگر نیازی به توسعه برنامه رآکتور دریایی خود نداشت. ساخت ناوهای هواپیمابر هستهای مستلزم وجود زیرساختهای رآکتوری، شبکه پایگاههای نظامی در سطح جهانی و آموزشهای تخصصی است که شاید چین هنوز آماده ساخت یا رونمایی از آنها نباشد.
اما بهای این انتخاب، کاهش برد عملیاتی بوده است. فوجیان در فواصل طولانی- حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ کیلومتر- نیازمند سوختگیری مجدد است که باعث میشود این ناو در شرایط جنگی به خطوط تدارکاتی آسیبپذیر خود وابسته باشد. اما ناوهای هستهای میتوانند بیش از بیست سال بدون سوختگیری فعالیت کنند.
چین کشتیهای رزمی پرسرعت خود را برای پشتیبانی از ناوهای هواپیمابر به خدمت گرفته است، اما شناورهای سوخترسان تجهیزات حفاظتی ناچیزی در قبال موشکهای پیشرفته ضدکشتی و زیردریاییها دارند.
کائو گفت: «ساده است: ناوی که به سوخت نیاز دارد، باید از سوخت خود محافظت کند.»
شن مینگشی، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات دفاع ملی و امنیت تایوان، پا را فراتر نهاده و توان متعارف فوجیان را با در نظر گرفتن احتمال قطع زنجیره تأمین سوخت «نقطهضعف مهلک» این ناو خوانده است.
شن به اپک تایمز گفت: «این ناو از نظر تأمین برق در مضیقه است و هرگونه نقصی در سامانه الکتریکی آن میتواند سامانههای پرتابگر را تحت تأثیر بگذارد.»
سامانههای پرتابگر الکترومغناطیسی و تجهیزات پیشرفته فرود به برق زیادی نیاز دارند. سامانههای بخار یا دیزلی نمیتوانند توان خروجی پیوسته رآکتورهای هستهای را در اختیار ناو بگذارند.
ناوهای هستهای میتوانند برای یک مدت طولانی با سرعت بالا حرکت کنند؛ قابلیتی که برای ایجاد باد روی عرشه در عملیات پروازی، جابهجایی سریع و دور شدن از تهدیدات حیاتی است.
طراحی عرشه پرواز و قدرت رزمی هوایی
قدرت هوایی ناوهای هواپیمابر به چرخه عملیاتی متکی است؛ اینکه ناو با چه سرعتی بتواند هواپیماها را بازیابی و جابهجا کند و آنها را دوباره به آسمان بفرستد. به گفته کائو، فوجیان از این نظر ابهامات زیادی دارد.
کائو با استناد به مشاهدات کارل شوستر و کیت استوارت، دو افسر بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، به سیانان گفت: «براساس تصاویر انتشاریافته از عرشه فوجیان به نظر میرسد که ناحیه فرود آن حدود ۶ درجه با خط میانی ناو زاویه دارد که نسبت به زاویه ۹ درجهای ناوهای آمریکایی باریکتر است.»
به گفته کائو، کاهش این زاویه باعث میشود که فاصله بین ناحیه فرود و دو منجنیق پرتابگر به حداقل برسد و توان ناو برای فرود و پرتاب همزمان هواگردها کاهش پیدا کند.
برآورد شوستر این است که طراحی عرشه فوجیان امکان پرواز و فرود همزمان را محدود کرده و توان عملیاتی این ناو نسبت به یک ناو ۵۰ ساله کلاس نیمیتز حدود ۶۰ درصد است.
او افزود که ناحیه فرود فوجیان بلندتر از نیمیتز بوده و بیشازحد به دماغه یا همان محل پرتاب هواگردها نزدیک است که میتواند مشکلات بیشتری ایجاد کند.
بهگفته کائو، تعداد منجنیقها نیز حائز اهمیت است. فوجیان تنها سه منجنیق دارد که یک عدد نسبت به ناوهای کلاس فورد کمتر است که نقاط پرتاب قابلاستفاده در هر چرخه را کاهش میدهد.
او افزود که این موضوع بهخودیِخود فاقد اهمیت است، زیرا طراحی عرشه و مهارت خدمه نیز نقش بسزایی دارند. با اینحال، این هم یکی دیگر از محدودیتهای ساختاری فوجیان است که نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق چین باید از طریق آموزش و راهکارهایی که هنوز در اختیار ندارد بر آن غلبه کند.
پرتاب الکترومغناطیسی: یک مسیر دشوار
استفاده چین از پرتابگرهای الکترومغناطیسی تحت تأثیر تصمیم آمریکا در طراحی ناوهای کلاس فورد صورت گرفته که بهطور حتم با مشکلات آغازین مشابه همراه خواهد بود.
دفتر آزمایش عملیاتی و ارزیابی پنتاگون بارها گزارش داده که پرتابگرهای الکترومغناطیسی و تجهیزات پیشرفته فرود جرالد آر. فورد با مشکلات پایداری روبهرو بودهاند که نرخ «تولید سورتی» (رفتوبرگشت هواگردها) ناو را کاهش داده و باعث شده که آزمایشات عملیاتی این ناو تا اواخر سال ۲۰۲۰ ادامه پیدا کنند. البته لازم به ذکر است که عملکرد این سامانهها در جریان مأموریتهای طولانی بهبود یافته است.
نرخ «تولید سورتی» یکی از شاخصهای اصلی سنجش توان رزمی ناوهای هواپیمابر است. این شاخص سرعت ناو را در پرتاب، بازیابی، سوختگیری، تجهیز و روانهکردن دوباره هواگردها نشان میدهد. ناوی که نرخ سورتی بالاتری داشته باشد، میتواند جنگندههای بیشتری را در منطقه عملیاتی خود نگهدارد، فشار رزمی بالاتری ایجاد کند، واکنش سریعتری به تهدیدها نشان دهد و همزمان از عملیات بیشتری پشتیبانی کند که عملیات حمله و پدافند هوایی و مأموریتهای اطلاعاتی، مراقبتی و شناسایی را شامل میشوند.
شن میگوید وقتی نیروی دریایی آمریکا با وجود برخورداری از یک ساختار هستهای کامل، سالها برای رفع مشکلات پرتابگرهای الکترومغناطیسی زمان گذاشته است، یک ناو متعارف تازه مانند فوجیان هم با چالشهای خاص خود مواجه خواهد بود.
او افزود که این امر بهمنزله ناکارآمدی سامانههای پرتاب و بازیابی فوجیان نیست، بلکه بهمعنای این است که اثبات کارایی آنها اکنون بر دوش اپراتورها قرار دارد.
رونمایی با بار سیاسی
بهرهبرداری از فوجیان درحالی انجام گرفته که پکن پاکسازی گستردهای را برای مبارزه با فساد در ارتش و صنایع دفاعی کشور در دستور کار قرار داده است.
چین در ماههای اخیر شماری از مقامات ارشد دفاعی خود را برکنار کرده یا آنها را تحت بازجویی قرار داده که از جمله میتوان به دو وزیر پیشین دفاع و یوآن هواژی، کمیسار سیاسی باسابقه نیروی دریایی ارتش، اشاره کرد.
شرکت دولتی صنایع کشتیسازی چین، که ساخت فوجیان را برعهده داشت، دستخوش تغییرات مدیریتی شده و تحت تحقیق و تفحص قرار گرفته که برای نمونه میتوان به پرونده تحقیقاتی سال ۲۰۲۴ و محکومیت مدیر مالی شرکت، لی چائوکن، اشاره کرد.
تانگ جینگیوآن، تحلیلگر امور چین ساکن آمریکا، میگوید پاکسازیها به این معنی نیستند که فوجیان از نقص فنی برخوردار است.
او به اپک تایمز گفت: «اما این تحولات پرسشهایی را در رابطه با کنترل کیفیت، قراردادها و ثبات تیمهایی ایجاد کرده که قرار است این ناو هواپیمابر جدید و پیچیده و جبهه هوایی آن را در سطح دریا آماده نگهدارند.»
جنگنده رادارگریز جی-۳۵: دستاوردی با ویژگیهای ناشناخته
به پرواز درآمدن جنگنده رادارگریز جدید چین، جی-۳۵، از روی فوجیان ظاهراً نخستین نمونه در تاریخ هوانوردی دریایی است. کائو میگوید نیروی دریایی دیگری تاکنون بهطور علنی جنگنده رادارگریز خود را به کمک منجنیق الکترومغناطیسی روانه آسمان نکرده است.
اما عملکرد خود این جنگنده همچنان مورد تردید است. حتی بعد از آزمایش جنگنده ژوهای، که سال گذشته اتفاق افتاد، جزئیات مهم جی-۳۵ همچنان نامشخص مانده که از جمله میتوان به سامانه پیشران و پایداری سامانه رادارگریزی آن اشاره کرد.
این موارد در سطح دریا اهمیت مضاعف دارند؛ جایی که خورندگی آب شور، سنگینی عملیات و فشار وارده به قطعات و زنجیره تأمین میتوانند حتی باتجربهترین ناوگانهای هوایی دریایی را هم به چالش بکشند.
دیو برک، مربی پیشین برنامه تاپگان نیروی تفنگداران دریایی آمریکا، در یادداشتی در فاکسنیوز نوشت: «برتری واقعی به سختافزارها محدود نمیشود، بلکه به نیروی انسانی و رهبرانی بستگی دارد که توان رزمی نسل پنجم را به خدمت میگیرند.»
او افزود: «این جنگندههای رادارگریز نیستند که در جنگ پیروز میشوند، بلکه این انسانها هستند که با هدایت خود، تیمشان و تجهیزاتی که در اختیار دارند، در سختترین جبهههای ممکن به پیروزی میرسند.»
درباره نویسنده: شان تسنگ از نویسندگان اپک تایمز است که در کانادا زندگی میکند و بر اخبار آسیا-اقیانوسیه، تجارت و اقتصاد چین و روابط آمریکا و چین تمرکز دارد.
