مغز برای سالم ماندن نیازمندِ جریان بیوقفه خون است؛ درست مثل باغی که برای رشد و شکوفایی به آب احتیاج دارد.
اما وقتی فشار خون بیشازحد بالا باشد، به عروق خونی آسیب میرساند؛ درست مثل آبیاری بیشازحد که فشار ناشی از آن به گیاهان لطمه میزند. این آسیب به مرور زمان خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را افزایش میدهد.
خبر خوش این است که کنترل فشار خون از طریق راهکارهای درمانی و تغییر سبک زندگی به محافظت از مغز و حافظه کمک میکند.
تأثیر فشار خون بر مغز
فشار خون سیستولیک بالا با افزایش ۸ تا ۱۱ درصدی خطر ابتلا به بیماری آلزایمر همراه است.
فشار خون سیستولیک به فشار خون در حین انقباض قلب اطلاق میشود و فشار خون دیاستولیک به فشار خون در زمان استراحت قلب اشاره دارد. برای نمونه، اگر فشار خون ۱۲۰ روی ۸۰ باشد، عدد اول فشار سیستولیک و عدد دوم فشار دیاستولیک خواهد بود.
افرادی که فشار خون بالای خود را درمان نمیکنند، با افزایش خطر زوال عقل مواجه میشوند. خطر ابتلای این افراد به آلزایمر در مقایسه با افراد سالم ۳۶ درصد بیشتر است. همچنین خطر ابتلای آنها به آلزایمر ۴۲ درصد بیشتر از افرادی است که برای فشار خون تحت درمان قرار میگیرند.
فشار خون بالا باعث کوچک شدن مغز و آسیبدیدگی عروق خونی میشود، جریان خون را کاهش میدهد و خطر تغییرات مغزی مرتبط با آلزایمر را چندبرابر میکند. این وضعیت همچنین با ایجاد تغییراتی در مغز همراه است که از جمله میتوان به تجمع پروتئین آمیلوئید بتا به دلیل دفع ناکافی ترکیبات مازاد اشاره کرد که به کاهش جریان خون نسبت داده میشود. آمیلوئید بتا یک پروتئین چسبنده است که شکل تودهمانند پیدا میکند، ارتباط بین سلولهای مغزی را مختل کرده و به شکلگیری پلاکها و گرههای پروتئین تائو دامن میزند که باعث مختل شدن عملکرد سلولها میشود.
از این گذشته، فشار خون بالا معمولاً با زوال عقل عروقی همراه است و باید در بیماران دارای نشانههای زوال عقل مورد ارزیابی قرار بگیرد.
تغییرات کوچک، اثرات بزرگ
درمان فشار خون با دارو حتی در سنین بالا هم مؤثر است. اطلاع از اثربخشی درمان حائز اهمیت است و این امر مستلزم پایش منظم فشار خون با یک دستگاه مطمئن است. اگر فشار خون بهرغم شروع درمان همچنان بالا باشد، باید در شیوه درمان خود تجدیدنظر کنید. پزشک میتواند در تشخیص اثربخشی دارو به شما کمک کند، دوز داروی شما را درصورت لزوم تغییر بدهد و یا داروهای ترکیبی تجویز کند.
عادتهای مربوط به سبک زندگی نیز تأثیر قابلتوجهی دارند.
لیلیان موهیکا-پرودی، متخصص سالخوردگی مغز و رئیس بخش علوم اعصاب متابولیک دانشگاه استونی بروک، به اپک تایمز گفت: «زوال شناختی جزو پیامدهای اجتنابناپذیر بالا رفتن سن نیست، چرا که میتوان با مداخله زودهنگام از آن پیشگیری کرد.»
ملیسا مراز-پلنلز، کارشناس تغذیه، ایجاد سه تغییر کلیدی در سبک زندگی را توصیه میکند:
- رژیم غذایی کمنمک و سرشار از میوه، سبزیجات و غلات کامل
- فعالیت بدنی منظم
- مدیریت استرس به کمک ذهنآگاهی یا تنفس عمیق
او میگوید: «این تغییرات درمجموع به سلامت قلب کمک میکنند و فشار خون شما را به مرور زمان بهبود میبخشند.»
رژیم غذایی دَش یکی از معروفترین رویکردهای موجود است که برای جلوگیری از فشار خون بالا طراحی شده است.
این رژیم غذایی بر مصرف مواد غذایی کامل، میوه و سبزیجات فراوان، لبنیات کمچرب، پروتئینهای کمچرب و محدود کردن نمک، نوشیدنیهای قندی و خوراکیهای فرآوریشده تأکید دارد.
داوطلبان حاضر در کارآزمایی دَش-سدیم به سه گروه تقسیم شدند: گروه رژیم غذایی مرسوم آمریکایی، گروه رژیم دَش با سدیم بالا و گروه رژیم دَش با سدیم پایین. رژیم دَش به تنهایی به کاهش فشار خون کمک میکند، اما ترکیب آن با کاهش مصرف سدیم نتایج بهمراتب بهتری به همراه دارد.
افرادی که در گروه رژیم دَش با سدیم پایین حضور داشتند، با کاهش ۷.۱ واحدی (میلیمتر جیوه) فشار خون در حالت عادی و کاهش ۱۱.۵ واحدی فشار خون در حالت فشار بالا مواجه شدند.
پیروی از رژیم دَش با بهبود عملکرد مغز و کاهش خطر ابتلا به آلزایمر ارتباط مستقیم دارد.
نقش ورزش و استرس
فعالیت بدنی نیز یکی از عوامل بسیار مؤثر است.
تحقیقات نشان دادهاند که ورزشهای هوازی در بازه ۴ تا ۱۲ هفته میتوانند فشار خون سیستولیک را حدود ۱۵ واحد و فشار خون دیاستولیک را تا ۹ واحد کاهش دهند.
استرس نیز تأثیر قابلتوجهی بر بدن دارد. فشار خون سیستولیک در حالت استرس بهطور میانگین ۱.۵۴ واحد، فشار خون دیاستولیک ۰.۷۹ واحد و ضربان قلب ۱.۵۳ واحد در دقیقه افزایش مییابد.
حتی اگر در لحظه آزمایش استرس نداشته باشید، بالا بودن سطح کلی استرس میتواند فشار خون و ضربان قلب شما را بالا ببرد.
استرس و افسردگی طولانیمدت نیز به طور مستقیم بر مغز اثر میگذارند و احتمال بروز مشکلات شناختی خفیف یا آلزایمر را افزایش میدهند.
یکی از سادهترین و مؤثرترین روشهای مدیریت استرس، تنفس عمیق است. یک مطالعه مروری با بررسی تحقیقات مربوط به تنفس از طریق دیافراگم نشان داد که این روش به کاهش فشار خون، کاهش ضربان قلب، ایجاد آرامش و کاهش اضطراب در بزرگسالان مبتلا به پرفشاری خون یا فشار خون بالای نرمال کمک میکند.
مؤثرترین روش این است که کمتر از ۱۰ مرتبه در دقیقه- حدود ۶ مرتبه – نفس بکشید و این تمرین را دو مرتبه در هفته به مدت ۱۰ دقیقه تا ۴ هفته انجام دهید.
مراز-پلنلز میگوید: «حتی تغییرات کوچک نیز میتوانند تفاوت قابلتوجهی را رقم بزنند.»
«مهم پیشرفت است، نه کمال. هرچه زودتر شروع کنید، میتوانید نقش پررنگتری در محافظت از مغزتان داشته باشید و خطر ابتلا به آلزایمر را کاهش دهید.»
