مطالعه جامع مؤسسه کاکرین نشان داده که داروهای آنتیآمیلوئید به افزایش خطر تورم و خونریزی مغزی دامن میزنند و تأثیر بسیار ناچیزی بر توانمندیهای ذهنی دارند.
این داروها دقیقاً همان کاری را انجام میدهند که برای آن طراحی شدهاند: پاکسازی پلاکهای پروتئینی مضر در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر. اما یک مطالعه جدید نشان داده که پاکسازی این پلاکها ظاهراً کمکی به بهبود بیماران نمیکند.
پژوهشگران در مطالعه جامع مؤسسه کاکرین هفت داروی مبتنی بر آنتیبادی مونوکلونال را که طی ۲۰ سال گذشته برای پاکسازی آمیلوئید بتا توسعه یافتهاند، مورد ارزیابی قرار دادند. آمیلوئید بتا پروتئینی است که باعث تشکیل پلاک در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر میشود.
پژوهشگران با تحلیل دادههای هفده کارآزمایی بالینی، که بیش از ۲۰ هزار داوطلب در آنها شرکت داشتند، متوجه شدند که تأثیر این داروها روی عملکرد مغز خفیفتر از آن است که از نظر علم پزشکی درخور توجه باشد. از این گذشته، آنها دریافتند که این داروها برای سلامتی بیماران خطرناک هستند.
فرانچسکو نونینو، متخصص مغز و اعصاب و اپیدمیولوژیست مؤسسه علوم اعصاب بولونیا در ایتالیا، در بیانیهای گفت: «متأسفانه شواهد نشان میدهند که این داروها تفاوت خاصی در وضعیت بیماران ایجاد نمیکنند.»
نونینو افزود: «نتایج مطالعات اولیه از نظر آماری درخور توجه بودند. با اینحال، ما باید بین یافتههای پژوهشی و کارکرد بالینی آنها تفاوت قائل شویم. نتایج بسیاری از مطالعات از نظر آماری درخور توجه هستند، اما هیچ کمکی به بهبود بیماران نمیکنند.»
فاصله بین زیستشناسی و اثربخشی داروها
تناقض اصلی در رابطه با داروهای آنتیآمیلوئید این است که دقیقاً طبق انتظار عمل میکنند. این داروها باعث پاکسازی آمیلوئید بتا میشوند، اما این دستاورد زیستی به لحاظ بالینی هیچ کمکی به بیماران نمیکند.
به گفته نونینو، شواهد نشان میدهند که این داروها تأثیر بالینی درخور توجهی ندارند.
محمد ابوالسعود، متخصص علوم اعصاب، که روی یک سامانه تحریک عصبی برای بیماران مبتلا به آلزایمر کار میکند، و شرکت «یو: مایند کامپنی» را با هدف تحقیق روی روشهای درمانی غیرتهاجمی برای بیماریهای زوال عصبی راهاندازی کرده، و نقشی هم در انجام این مطالعه نداشته است، به اپک تایمز گفت: «تقاوت زیادی بین اصلاح نشانگرهای زیستی و نتایج بالینی مؤثر وجود دارد.»
ابوالسعود تأکید کرد که ما بیش از همیشه به تحقیقاتی نیاز داریم که شکاف بین ایندو مقوله را برطرف کنند و تجربه و کیفیت زندگی بیماران را معیار اصلی ارزیابی قرار دهند.
ابوالسعود گفت: «یافتههایی از این دست باعث میشوند که سختگیری بیشتری در روند درمان صورت بگیرد و رجوع به درمانهای غیردارویی افزایش پیدا کند.»
پیتر وایتهاوس، استاد مغز و اعصاب دانشگاه کیس وسترن رزرو، نتایج این مطالعه را تأیید کرده است. وایتهاوس به اپک تایمز گفت: «پزشکان باید بررسی کنند که آیا احتمال ناچیز بهبودی با هزینهای که به بیماران، خانوادهها و جامعه تحمیل میشود تناسب دارد یا خیر.»
افزایش خطر تورم و خونریزی مغزی
داروهای آنتیآمیلوئید خطر بروز ناهنجاریهای تصویربرداری مرتبط با آمیلوئید را افزایش میدهند؛ عارضهای که در تصاویر امآرآی بهصورت تورم مغز یا خونریزی جزئی دیده میشود.
این عارضه بر دو نوع است: ناهنجاریهای نوع ئی که با تورم موقت یا تجمع مایع در مغز همراهند و ناهنجاریهای نوع اچ که باعث تشکیل لکههای خون یا رسوب آهن در مغز میشوند. این عوارض معمولاً در ماههای ابتدایی و بهویژه در شش ماه نخست درمان رخ میدهند و اغلب همزمان ظاهر میشوند. عوارض معمولاً فاقد علامت هستند و به مرور زمان برطرف میشوند.
مضرات به مزایا میچربند
عوارض عمدتاً فاقد علامت هستند و بیماران متوجه چیزی نمیشوند. با اینحال، اگر علامتی در کار باشد، در قالب سردرد، سرگیجه، اختلالات بینایی و تهوع ظاهر میشود. از آنجا که نتیجه مطالعات ضد و نقیض بوده است، هنوز نمیتوان با اطمینان درباره اثرات بلندمدت صحبت کرد.
وایتهاوس تأکید کرد: «پزشکان باید بررسی کنند که آیا احتمال ناچیز بهبودی با هزینهای که به بیماران، خانوادهها و جامعه تحمیل میشود تناسب دارد یا خیر.»
از دیگر خطرات احتمالی این داروها میتوان به عوارض تزریق اشاره کرد. برای نمونه، برخی از بیماران در حین تزریق با اندکی بعد از آن با علائم آنفلوآنزا و تغییر فشار خون مواجه میشوند.
همچنین نگرانیهایی در رابطه با کاهش حجم مغز در مصرفکنندگان این داروها وجود دارد؛ پدیدهای که علت آن هنوز مشخص نیست.
پژوهشها نباید فقط روی آمیلوئید متمرکز باشند
پژوهشگران میگویند در تحقیقات آتی باید از پاکسازی آمیلوئید بتا عبور کنیم و گزینههای دیگری را هم مورد بررسی قرار دهیم. مطالعات کنونی بر آزمایش روشهای متفاوت برای درمان آلزایمر تمرکز دارند.
ادو ریچارد، نویسنده ارشد مطالعه حاضر، در بیانیهای ضمن ابراز ناامیدی از مطالعات کنونی بر ضرورت کشف داروهای مؤثرتر تأکید کرد.
ریچارد گفت: «داروهای کنونی برای برخی از بیماران تا حدی مفید هستند، اما هنوز به داروهای مؤثرتری نیاز داریم. متأسفانه داروهای آنتیآمیلوئید تأثیر لازم را ندارند و فقط سلامتی بیماران را به خطر میاندازند.»
ابوالسعود گفت شاید فرضیه آمیلوئید درست باشد، اما این فرضیه تمام ابعاد بیماری آلزایمر را پوشش نمیدهد.
او افزود: «بیماران و پزشکان به گزینههای بیشتری نیاز دارند. پرسش اصلی این است که آیا میتوانیم در یک دهه آتی دارویی بسازیم که باعث بهبود عملکرد بیماران شود و فاقد عوارض جانبی باشد یا خیر.»
وایتهاوس بهصراحت گفت: «هیچ داروی جدیدی در راه نیست.»
