راز داشتن مغز جوانتر شاید در یادگیری زبان دوم، سوم یا حتی چهارم نهفته باشد.
یک مطالعه جدید نشان داده افرادی که به چند زبان مختلف صحبت میکنند، مغز جوانتری دارند و اختلاف سنی مغز آنها با سن واقعیشان ممکن است به ۱۳ سال برسد.
یافتههای این مطالعه که در سال ۲۰۲۶ در مجمع فدراسیون انجمنهای علوم اعصاب اروپا ارائه شد، از این حکایت دارند که هرچه زبانهای بیشتری یاد بگیرید، مغزتان جوانتر میماند.
دکتر پل ئی. بندهایم، استاد عصبشناسی دانشکده پزشکی دانشگاه آریزونا و مدیر ارشد پزشکی شرکت برینسیورز، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «یافتههای این پژوهش با تحقیقات حوزه علوم اعصاب همخوانی دارند؛ تحقیقاتی که نشان میدهند چندزبانهبودن با اندوخته شناختی قویتر (مقاومت مغز در برابر آسیبها) ارتباط دارد و به مغز کمک میکند در برابر عوارض ناشی از افزایش سن مقاومت کند.» برینسیورز به سالمندانی که در معرض خطر ابتلا به آلزایمر قرار دارند مشاوره میدهد.
بندهایم گفت: «با اینحال، پیام اصلی این مطالعه فراتر از یادگیری زبان است و به نظر میرسد که مغز بیش از همه از فرایند یادگیری پایدار سود میبرد.»
نقش یادگیری زبان در جوانماندن مغز
لوسیا آموروسو، پژوهشگر مرکز شناخت، مغز و زبان باسک در سنسباستین اسپانیا و نویسنده مطالعه حاضر، در بیانیهای گفت: «یافتهها از تأثیر تدریجی یادگیری زبان حکایت دارند. این یعنی هرچه زبانهای بیشتری بدانید، مغزتان با سرعت کمتری پیر میشود. میزان تسلط در زبانهای مختلف و سن یادگیری هم ظاهراً نقش مهمی دارد.»
مطالعه جدید نشان داد مغز افرادی که به دو زبان مختلف صحبت میکردند، حدود شش سال جوانتر از سن واقعی آنها بود، مغز افرادی که به سه زبان مختلف صحبت میکردند، حدود هفت سال جوانتر بود و مغز افرادی که به چهار زبان مختلف تسلط داشتند، تقریباً سیزده سال جوانتر به نظر میرسید.
این مطالعه با همکاری مؤسسات علمی اسپانیا، شیلی، آرژانتین و ایرلند انجام گرفت. پژوهشگران گروهی متشکل از ۷۲۸ ساکن منطقه باسک اسپانیا را بررسی کردند که هرکدام به یک تا چهار زبان از جمله اسپانیایی، باسکی، فرانسوی و انگلیسی مسلط بودند.
پژوهشگران سلامت مغز داوطلبان را با نوار مغز ارزیابی کردند و از هوش مصنوعی برای تحلیل دادهها کمک گرفتند تا «ساعت پیری مغز» را بسازند. این ساعت نشان میدهد که سطح فعالیت مغزی در هرسنی باید در چه محدودهای باشد.
آموروسو گفت: «چندزبانهبودن اثر تدریجی دارد و هرچه تجربه فرد در یادگیری و استفاده از زبانهای مختلف عمیقتر و طولانیتر باشد، تأثیر آن بیشتر خواهد بود.»
یادگیری زبان مغز را درگیر میکند
کریستوفر یو. میسلینگ، عصبپژوه و رئیس و مدیرعامل پیشین شرکت دارویی آناوکس، که روی درمان بیماریهای عصبی تمرکز دارد، به اپک تایمز گفت: «فعالیتهای ذهنی سخت و چالشبرانگیز انعطاف مغز را محک میزنند، اما یادگیری همزمان زبانهای مختلف چندین سامانه عصبی را درگیر میکند: شنیداری، معنایی، حرکتی و عاطفی. این باعث میشود که مغز مدام از زبانهای مختلف استفاده کند و تلاش کند که آنها را با هم اشتباه نگیرد.»
میسلینگ گفت: «مهم این است که برای یادگیری زحمت بکشید. با اینحال، یادگیری زبان شرایط خاص خود را دارد، زیرا همزمان مدارهای مغزی مربوط به کنترل، حافظه و ارتباطات اجتماعی را درگیر میکند.»
فعالیتهایی مانند رقص، موسیقی، ورزش و مراقبه هم که با تحرک، تجربههای جدید و ارتباطات اجتماعی سروکار دارند، برای سلامت مغز مفید هستند. هیچوقت برای شروع دیر نیست. مراقبه و ذهنآگاهی باعث تقویت تمرکز میشوند، درحالیکه تمرینات قدرتی و فعالیتهای قلبیعروقی به افزایش جریان خون و تولید سلولهای عصبی جدید کمک میکنند.
او افزود: «حتی اگر پابهسن گذاشته باشید، کسب مهارتهای جدید مانند یادگیری ساز یا شروع ورزش جدید به بازتنظیم سلولهای عصبی کمک میکند. مغز در دوران بزرگسالی هم انعطافپذیر است. هیچوقت برای شروع تجربههای جدید و چالشبرانگیز دیر نیست.»
تأثیر یادگیری زبان در سلامت مغز خلاصه نمیشود
آموروسو و تیم پژوهشی او قصد دارند تأثیر یادگیری زبان را در افراد مبتلا به بیماریهای زوال عصبی مانند آلزایمر بررسی کنند تا ببینند آیا دانستن زبانهای مختلف، که مستلزم کنترل ذهنی بیشتر است، تأثیر خاصی روی مغز دارد یا خیر.
دکتر کریستینا دالا، استاد دانشگاه ملی آتن در یونان، که نقشی در این مطالعه نداشت، میگوید: «این یافتهها هنوز به اثبات نرسیدهاند، اما مطالعه حاضر از نقش مهم یادگیری زبان در تمام ردههای سنی حکایت دارد.»
دالا افزود: «این مطالعه نشان میدهد که یادگیری زبان دوم، سوم یا چهارم به مغز کمک میکند که جوان بماند. هرچه زودتر شروع به یادگیری کنیم، نتیجه بهتری میگیریم.»
بندهایم گفت انجام فعالیتهای جدید و چالشبرانگیز، مانند یادگیری زبان جدید، موسیقی، هنر، تاریخ یا سایر موضوعات، که باید چند ماه یا حتی چند سال روی آنها تمرکز کنید، به تقویت اندوخته شناختی کمک میکند.
او افزود: «یادگیری زبان جدید بهویژه مؤثر است، زیرا نقاط مربوط به حافظه، توجه، اجرا، حل مسئله، روابط و تعاملات اجتماعی را بهطور همزمان درگیر کرده و شبکههای بههمپیوسته مغز را فعال میکند.»
