نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو
درحالیکه آمریکا با نفی توافقنامه فراگیر سازمان جهانی بهداشت از حق حاکمیت خود دفاع میکند، چینِ کمونیست وضعیت کنونی را فرصتی برای اشاعه نفوذ از طریق حکمرانی جهانی در حوزه سلامت میداند.
آمریکا در ماه جاری با استناد به حاکمیت ملی بهطور رسمی با اصلاحات پیمان همهگیری سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۴ مخالفت کرد. مقامات آمریکایی استدلال کردند که این تغییرات در مواقع بحرانی اختیارات زیادی به سازمان جهانی بهداشت میدهند و تصمیمگیری در عرصه ملی را به حاشیه میرانند.
یکی از کارشناسان آکادمی علوم اجتماعی چین مخالفت واشینگتن را به باد انتقاد گرفت و آن را بیملاحظگی محض دانست و افزود که این اقدام میتواند به حکمرای جهانی در حوزه سلامت خدشه وارد کند.
با اینحال، حزب کمونیست چین انتظار دارد که از پذیرش اصلاحات سازمان جهانی بهداشت از نظر راهبردی، سیاسی و اقتصادی سود ببرد و هماکنون از مخالفت آمریکا بهعنوان ابزاری تبلیغاتی در عرصه جهانی بهره میگیرد.
حزب کمونیست چین سیاست کووید-صفر خود را در دوران همهگیری کووید-۱۹ بهعنوان یک الگوی جهانی ترویج کرد و مدعی شد که قرنطینه سختگیرانه، نظارت گسترده و محدودیتهای اجتماعی جواب داده و کشورهای دموکراتیک در این امر ناکام ماندهاند. پکن با دستکاری اطلاعات و تبلیغات زیاد رویکرد تمامیتخواهانه خود را مؤثرتر از واکنشِ بهظاهر بیبرنامه جوامع آزاد جلوه داد.
این روایت به مشروعیت بخشیدن به نظام سیاسی حزب کمونیست کمک کرد و به شکلگیری یک حکمرانی جهانی در حوزه سلامت انجامید که پکن سعی دارد آن را از طریق پیمان همهگیری سازمان جهانی بهداشت به ثمر بنشاند. با اینحال، الگوی چین به شدت ویرانگر بود. شهرهای چین از جمله شانگهای در موج اومیکرون با قرنطینههای سختگیرانهای مواجه شدند که مردم را از دسترسی به غذا و خدمات پزشکی محروم کردند و بین کودکان و پدر و مادرها فاصله انداختند. همچنین بسیاری از حیوانات خانگی به دستور مقامات کشته شدند.
چارچوب تمامیتخواهانهای که باعث شد چنین ظلمی در داخل چین رواج پیدا کند، اکنون مبنای پیمان همهگیری سازمان جهانی بهداشت است؛ چارچوبی که حزب کمونیست چین در خارج از کشور از آن حمایت میکند. با اتخاذ این رویکرد در یک توافق چندجانبه، پکن قصد دارد الگوی استبداد پزشکی را در قالب همکاریهای جهانی در خارج از مرزهای خود اشاعه دهد.
چشمانداز راهبردی حزب کمونیست چین
یکی از دلایل مخالفت مقامات آمریکایی با پیمان همهگیری این بود که در آن هیچ اشارهای به نقش چین در شیوع اولیه ویروس کووید-۱۹ نشده و سازوکار اجرایی مشخصی برای شفافسازی و پاسخگویی وجود ندارد. اما بهطور کلی این تصمیم از مخالفت آمریکا با مشروعیتبخشی به سازوکاری حکایت دارد که حاکمیت ملی کشورها را به تباهی میکشاند و به دنبال این است که الگوی دیکتاتورمآبانه حزب کمونیست چین در مقابله با همهگیریها را در سطح جهانی بازتولید کند.
پیوستن آمریکا به پیمان همهگیری سازمان جهانی بهداشت باعث مشروعیت بخشیدن به چارچوب چندجانبهای میشود که با چشمانداز راهبردی پکن در قبال حکمرانی جهانی سازگاری دارد. پکن درعمل به دنبال بلوکسازی و برپایی نظم نوین جهانی با محوریت رژیم چین است.
شی جینپینگ، رهبر چین، بارها خواستار آن شده که چین رهبری اصلاح نظام حکمرانی جهانی را به نام عدل و انصاف برعهده بگیرد؛ ادبیاتی که از چرخش پکن بهسوی جهانی چندقطبی حکایت دارد، اما درصدد ایجاد یک نظام بینالمللی به رهبری حزب کمونیست چین و کاهش نفوذ آمریکا است. این چشمانداز تحت حمایت پروژههای مختلف قرار دارد که از جمله میتوان به ابتکار کمربند و جاده، جاده ابریشم دیجیتال، ابتکار توسعه جهانی، ابتکار امنیت جهانی و جاده ابریشم سلامت اشاره کرد.
رویکرد پکن از تمرکز منطقهای به توسعهطلبی جهانی تغییر یافته و این کشور در پی استیلا بر نهادهای بینالمللی، ایجاد شکاف در ائتلافهای غربی و جایگزینی هنجارهای لیبرال با ارزشهای تمامیتخواهانه است. تأیید پیمان سازمان جهانی بهداشت از سوی آمریکا به این الگوی چندجانبه، که تحت رهبری حزب کمونیست است، مشروعیت میبخشد و جایگاه ژئوپلیتیکی چین را ارتقا میدهد، بدون آنکه نیازی به رویارویی مستقیم باشد. بدین ترتیب، پکن میتواند رهبری آمریکا را بدون جنگ و از طریق نهادها به حاشیه براند.
این پیمان تعهدات بینالمللی الزامآوری برای مقابله با همهگیریها ایجاد میکند که باعث میشود آمریکا نتواند در مواقع بحرانی بهصورت مستقل تصمیم بگیرد و تحت چارچوبی عمل کند که در سایه نفوذ چین توسعه یافته است.
موضع حزب کمونیست چین در مذاکرات مربوط به پیمان همهگیری سازمان جهانی بهداشت به شکلی طراحی شده که بیشترین سود را برای چین به همراه داشته باشد و کمترین مسئولیت را متوجه این کشور کند. این مسئله در تلاش مستمر چین برای ایجاد تعهدات متفاوت مشهود است؛ بهطوری که پکن بهرغم برخورداری از دومین اقتصاد بزرگ جهان میخواهد همچنان بهعنوان یک کشور درحالتوسعه از امکان انتقال فناوری و تأمین مالی برخوردار باشد و بر همکاریهای جهانی غیرالزامآور با شرایط قابل تغییر و فارغ از سازوکارهای اجرایی تأکید دارد و خواستار آن است که تدابیر نظارتی به حاکمیت ملی کشورها احترام بگذارند تا کشورها بتوانند برای خودشان شرط و شروط بگذارند و انجام تحقیقات از سوی سازمان جهانی بهداشت منوط به رضایت آنها باشد.
چین نهتنها از نظر سیاسی که از نظر مادی نیز از این پیمان سود میبرد، زیرا این پیمان از اصل موسوم به توزیع عادلانه منافع در اشتراکگذاری پاتوژنها و دادهها حمایت کرده و درعمل چارچوبی ایجاد میکند که چین به موجب آن میتواند به منابع سلامت جهانی و فناوریهای توسعهیافته در دیگر کشورها دسترسی پیدا کند.
این امر به پکن کمک میکند که از تحقیقات پرهزینه خارجی برای توسعه صنعت دارویی خود استفاده کرده و محصولات مشابهی تولید کند که یا با هدف سودآوری به فروش میرسند و یا در قالب «کمکهای بشردوستانه» بهعنوان ابزار دیپلماسی سلامت و بلوکسازی به کار گرفته میشوند.
آمریکا از امضای این پیمان خودداری کرده است، اما انتظار میرود که بیشتر کشورهای جهان به این پیمان بپیوندند و بستر تشکیل بلوک ضدآمریکایی را برای حزب کمونیست چین فراهم کنند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
