بیشتر امسال تنها شاهد ماههای کامل کوچک و متوسط بودهایم. اخترشناسان در بهار گذشته شاهد چندین ماه کمفروغ و چهار ماه خیلی کوچک بودند.
این روند این ماه با آغاز فصل ابرماهها تغییر خواهد کرد. ماه کامل اکتبر (مهرماه) ۲۰۲۵، که بزرگترین ماه کامل سال است، آغازگرِ این فصل خواهد بود.
این پدیده در شب ۶ اکتبر در ساعت ۱۱:۴۸ دقیقه به وقت شرق آمریکا یعنی ۱۵ مهر ساعت ۷:۲۳ دقیقه صبح به وقت ایران اتفاق میافتد. بدین ترتیب، شاهد نزدیکترین ماه کامل به اعتدال پاییزی خواهیم بود.
در شبهای قبلی و بعدی نیز که ماه دیگر از نظر فنی کامل محسوب نمیشود، شاهد ابرماههای شگفتانگیزی خواهیم بود که کروی و بزرگ به نظر میرسند.
از قدیم به ماه کاملی که به اعتدال پاییزی نزدیک است «ماه برداشت» میگویند که معمولاً بین ماههای سپتامبر و اکتبر (حدود شهریور و مهر) جابهجا میشود.
این نامها از فرهنگ و باور عامه مردم اقتباس شدهاند. «ماه برداشت» بهطور طبیعی به زمان برداشت محصول اشاره دارد و از فرهنگ آنگلوساکسون نشأت میگیرد. نامهای دیگری نیز برای ماه وجود دارد که از قبیلههای بومی آمریکا اقتباس شدهاند. «ماه ذرت» و «ماه شکارچی» دو نمونه از این نامها هستند.
با یک ابرماه سروکار خواهیم داشت که ممکن است ۸ درصد بزرگتر و ۱۵ درصد درخشانتر از ماههای معمولی به نظر برسد. این پدیده نتیجه خطای دید نیست و زمانی رخ میدهد که ماه به زمین نزدیکتر میشود، زیرا مدار ماه کروی نیست و فرم بیضوی دارد.
از اینرو، گاهی ماه به زمین نزدیکتر و گاهی دورتر از آن است. وقتی ماه کامل در نزدیکترین فاصله نسبت به زمین باشد- که به آن «حضیض» میگویند- ابرماه شکل میگیرد.
قضیه ماه کوچک درست برعکس است و زمانی شکل میگیرد که ماه کامل در دورترین فاصله نسبت به زمین باشد که به آن «اوج» میگویند.
اجسام نزدیک بزرگتر به نظر میرسند و اجسام دور کوچکتر جلوه میکنند.
ابرماه آتی بزرگترین ابرماه سال خواهد بود و با عبور ماه از حضیض دو ابرماه کوچکتر در ماههای نوامبر و دسامبر خواهیم داشت. این فصلِ ابرماه است که معمولاً سالی یکبار از راه میرسد.
ماههای برداشت شکل ویژه و چشمنوازی دارند که ممکن است آن را بزرگتر از حد معمول جلوه دهند، زیرا این ماهها در حوالی اعتدال پاییزی شکل میگیرند. ماه در این مقطع در ارتفاع پایینتر، نزدیک افق و در کنار ساختمانها و درختها رؤیت میشود و به لحاظ بصری بزرگتر به نظر میرسد. این پدیده که نتیجه خطای دید است و به آن «توهم ماه» میگویند، باعث میشود که ابرماه بزرگ آتی عظیمتر جلوه کند.
ماههای برداشت بهطرز عجیبی در پهنه آسمانِ شب لنگر میاندازند و اینطور به نظر میرسد که تمایلی به آغاز فاز بعدی ندارند. ماه معمولاً هر شب حدود ۵۰ دقیقه دیرتر غروب میکند، زیرا در مدار خود به دور زمین میچرخد و باعث شکلگیری چرخههای قمری میشود. با اینحال، ماه در فصل برداشت هر شب حدود ۲۰ تا ۲۵ دقیقه دیرتر غروب میکند (در نقاط جغرافیایی مختلف متغیر است)؛ گویی میخواهد نور بیشتری در اختیار کشاورزان بگذارد.
این پدیده با تکیه به حرکت انتقالی ماه به سمت شمال بعد از اعتدال پاییزی توجیه میشود. ماه در این حالت در مسیری قرار میگیرد که باعث میشود دیرتر غروب کند، اما تأثیر این پدیده با افزایش ارتقاع قوس حرکتی ماه خنثی میشود. اعتدال پاییزی نقطه میانی کوتاهترین و بلندترین شب سال است. زمستان نزدیک است و ماههای زمستانی دوردستترین ماه سال هستند.
ماههای برداشت ممکن است طلایی یا نارنجی جلوه کنند که این هم نتیجه نزدیکی آنها به خط افق است. نور ماه در ارتفاع پایین باید از لایههای متعدد جو زمین عبور کند تا قابل رؤیت باشد. پراکنش ریلی طول موجهای کوتاه و آبی را فیلتر میکند، اما طول موجهای بلندتر مانند قرمز و نارنجی از آن عبور میکنند. دود و آلودگی هوا نیز میتواند تأثیر این پدیده را دوچندان کنند.
اما این ماهها چشمنواز و باشکوه هستند.
کسانی که فرصت دیدن این ماه را از دست بدهند، برای دیدن ابرماه بعدی باید تا شب ۵ نوامبر یا ۱۴ نوامبر صبر کنند.
