انسولین بیسروصدا از نیازهای متغیر خانمها پشتیبانی میکند، اما گاهی ممکن است از حالت تعادل خارج شود.
تجربه اولین قاعدگی به منزله ورود خانمها به دوران بزرگسالی است. سالها بعد که دختر همین خانم اولین قاعدگی خود را تجربه میکند، ممکن است خودش در مراحل پایانی دوران باروری باشد.
چرخه باروری خانمها همین است.
هورمون انسولین که اغلب نادیده گرفته میشود، در پشت صحنه فعال است تا نیازهای متغیر بدن خانمها را تأمین کند. مقاومت به انسولین یک موهبت طبیعی است که انرژی لازم برای رشد را فراهم میکند. با اینحال، این پدیده گاهی ویرانگر عمل کرده و ذخیره قند و چربی را مختل میکند و ممکن است به دیابت و بیماریهای قلبی منجر شود.
دکتر روشانی سنگانی، متخصص غدد و سلامت متابولیک، به اپک تایمز گفت: «یک بازه زمانی سهمرحلهای از شروع بلوغ تا بارداری و پیشایائسگی وجود دارد که خانمها در خلال آن دچار مقاومت به انسولین میشوند.»
با اینحال، خانمها میتوانند با ترکیب رژیم غذایی مناسب و سایر عوامل جلوی مقاومت به انسولین را بگیرند و سطح این هورمون را در طول زندگی متعادل نگهدارند.
بلوغ و افزایش شگفتانگیز نرخ مقاومت به انسولین
دکتر سنگانی گفت: «سلامت متابولیکی حتی در دخترهای جوان نیز اهمیت پیدا کرده است.»
خیلیها با تأثیر هورمونهای جنسی آشنا هستند، اما یک هورمون کمتر مورد توجه قرار میگیرد و آن هم انسولین است.
افزایش طبیعی و موقتی مقاومت به انسولین در دوران بلوغ رخ میدهد تا انرژی لازم برای تغییر قد، وزن و بلوغ جنسی فراهم شود. برخلاف مقاومت مضر به انسولین در بزرگسالان، افزایش مقاومت در خانمهای جوان طبیعی بوده و معمولاً تا پایان بلوغ به دوران قبل از بلوغ بازمیگردد. این افزایش از هورمون رشد نشأت میگیرد که حساسیت بدن به انسولین را کاهش میدهد و باعث افزایش سطح قند خون میشود تا گلوکز بیشتری برای رشد در دسترس باشد. لوزالمعده برای جبران این موضوع ترشح انسولین را افزایش میدهد تا قند خون متعادل بماند.
با اینحال، تنشهای متابولیکی از جمله مصرف بیشازحد قند، غذاهای فوقفرآوریشده یا رژیمهای غذایی پرچرب میتوانند واکنش بدن را مختل کنند و دوره بلوغ را تحت تأثیر بگذارند. مطالعه موشهای آزمایشگاهی که در سال ۲۰۲۲ در مجله جیسیآی اینسایت انتشار یافت، نشان داد زمانی که بلوغ با رژیم غذایی پرچرب همراه میشود، توانایی رشد لوزالمعده و تولید انسولین کاهش مییابد و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ بیشتر میشود.
سالهای باروری و شیوع سندرم تخمدان پلیکیستیک
مقاومت به انسولین یکی از پیامدهای طبیعی دوران بلوغ است، اما این وضعیت در بعضی از خانمهای جوان با سندرم تخمدان پلیکیستیک تداخل پیدا میکند؛ اختلال هورمونی رایجی که خانمها را در سنین باروری تحت تأثیر میگذارد.
خانمهای جوان با ابتلا به این سندرم دچار افزایش وزن میشوند و قاعدگی نامنظم را تجربه میکنند.
دکتر سنگانی گفت: «چیزی که سندرم تخمدان پلیکیستیک و افزایش وزن را به هم گره میزند، مقاومت به انسولین است که در هردو مورد دخیل است. افزایش وزن هم احتمال ابتلا به این سندرم را افزایش میدهد.»
این سندرم همچنین با افزایش خطر دیابت نوع ۲ همراه است.
داروهای هورمونی از جمله قرصهای ضدبارداری خوراکی که برای کنترل این سندرم تجویز میشوند، میتوانند اوضاع سلامت متابولیکی را وخیمتر کنند.
دکتر دبرا موث، طبیعتدرمانگر و متخصص سلامت هورمونی زنان، به اپک تایمز گفت: «بسیاری از قرصهای ضدبارداری باعث کاهش سطح سایر هورمونها میشوند و مشکلات بیشتری ایجاد میکنند. از اینرو، مقاومت به انسولین بیشتر میشود و خانمها در حین مصرف این قرصها دچار افزایش وزن میشوند.»
بارداری؛ عامل افزایش سطح انسولین
بارداری تغییرات قابلتوجهی در سطح انسولین ایجاد میکند. بدن برای حمایت از رشد جنین بهطور طبیعی در برابر انسولین مقاومت میکند و سلولهای لوزالمعده برای تولید انسولین افزایش پیدا میکنند. این فرایند در اکثر خانمها باعث تثبیت قند خون میشود، اما تنشهای متابولیکی میتوانند این سازوکار را تحتالشعاع خود قرار دهند و باعث دیابت شوند.
پزشکان دیابت بارداری را در سهماهه سوم بررسی میکنند، زیرا سهماهه سوم شایعترین زمان شیوع این بیماری است.
دکتر سنگانی گفت: «جنین رشد قابلتوجهی را پشت سر میگذارد. سطح پروژسترون به سرعت افزایش پیدا میکند که میتواند مقاومت به انسولین را تشدید کند.»
افزایش وزن شدید، سابقه اختلالات قند خون یا رژیمهای غذایی سرشار از قند و غذاهای فرآوریشده به تشدید مقاومت طبیعی به انسولین در دوران بارداری دامن میزنند، حتی اگر خانم با دیابت بارداری دستبهگریبان نباشد.
حدود ۹ درصد از خانمها به دیابت بارداری مبتلا میشوند که با افزایش خطر مقاومت به انسولین بعد از زایمان و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در طول زندگی همراه است.
گرنت آنتوان، پزشک متخصص طب یکپارچه و کارکردی، به اپک تایمز گفت: «بارداری به این معنی نیست که بهجای دو نفر غذا بخورید. همچنان باید مراقب رژیم غذاییتان باشید. هرچه کیفیت رژیم غذایی بالاتر باشد، بهتر میتوانید خطرات زایمان و عوارض بعد از آن را برای خودتان و نوزادتان کنترل کنید.»
پیشایائسگی، یائسگی و بعد از یائسگی
وقتی خانمها به دهه پنجم زندگی نزدیک میشوند، مقاومت به انسولین مشکلساز میشود و سلامت متابولیکی و قلبی به شدت تحت تأثیر قرار میگیرد.
وقتی سطح استروژن و پروژسترون کاهش پیدا میکند، ذخیره چربی و حساسیت به انسولین دستخوش تغییر میشود که اغلب با افزایش چربی شکمی، کاهش توده عضلانی و افزایش خطر اختلالات متابولیکی و بیماریهای قلبیعروقی همراه است. تحقیقات نشان میدهند که خطر ابتلا به دیابت در دوران پیشایائسگی بیشتر است که به کاهش حساسیت به انسولین و افت عملکرد سلولهای لوزالمعده مربوط میشود.
دبرا موث گفت: «همه خانمها با ورود به یائسگی در معرض خطر کاهش حساسیت به انسولین، مشکلات متابولیکی و افزایش وزن قرار میگیرند.»
حتی خانمهایی که همیشه عادتهای سالم داشتهاند، ممکن است تغییراتی را تجربه کنند.
او افزود: «خانمهایی را دیدهام که رژیم غذایی خوبی تنظیم کرده بودند و نیازی به تغییر نداشتند، اما همچنان با چربی شکم، سنگینی و نفخ دستوپنجه نرم میکردند.»
کاهش استروژن میتواند متابولیسم گلوکز و ذخیره چربی را مختل کند، اما تغییرات هورمون رشد و کورتیزول توزیع چربی را دستخوش تغییر میکنند.
آنتوان گفت: «اگر استروژن نباشد، حفظ وزن با افزایش سن دشوارتر خواهد شد.»
بسیاری از خانمها در این دوره به درمان جایگزینی هورمون متوسل میشوند. دکتر سنگانی افزود که خانمها باید این درمان را قبل از یائسگی یا در اوایل یائسگی شروع کنند، اما پیشتر باید از پزشک خود تأیید بگیرند تا از سازگاری با این شیوه درمانی مطمئن شوند.
او گفت که این درمان میتواند متابولیسم گلوکز و چربی را بهبود بخشد و مقاومت به انسولین را به حداقل برساند، بهویژه اگر استروژن زیرجلدی- که از طریق پوست جذب میشود- با پروژسترون خوراکی میکرونیزه- شکل زیستهمسان استروژن که نرخ جذب بهتری دارد- ترکیب میشود. سنگانی گفت: «درمان جایگزینی هورمون بهطور غیرمستقیم کیفیت خواب و خلقوخوی خانمها را بهبود میبخشد که به نوبه خود باعث بهبود مقاومت به انسولین میشود.»
حفاظت از متابولیسم در طول زندگی
سبک زندگی سالم، تغذیه و کنترل استرس میتوانند حساسیت به انسولین را در هر مرحله از زندگی مدیریت کنند.
رژیم غذایی
هورمونها از جنس کلسترول هستند که نقش بسزایی در تولید هورمونهای استروئیدی مهم مانند دیهیدرواپیآندروسترون و استروژن دارد. دیهیدرواپیآندروسترون یک هورمون پیشساز است که به آندروژنها و استروژنها تبدیل میشود و از تولید تستوسترون و استروژن در بدن حمایت میکند.
موث گفت: «نباید کلسترول را بیشازحد سرکوب کنید.» استاتینها از جمله داروهایی هستند که تولید کلسترول را مهار میکنند.
موث همچنین بر اهمیت ترکیب و کیفیت رژیم غذایی تأکید دارد. «افرادی که گوشت نمیخورند، از چربیها و پروتئینهای مفیدی که بدن به آنها نیاز دارد محروم میمانند. خانمهای گیاهخوار یا آنهایی که صرفاً فستفودها و خوراکیهای فرآوریشده میخورند، با مشکلات بیشتری مواجه میشوند.»
موث گفت: «امگا-۳ بهویژه در سنین بالا حائز اهمیت است.» مصرف ۸۵ گرم ماهی چرب در روز کفایت میکند، اما بیشتر افراد این مقدار ماهی نمیخورند. هدف باید ۲ تا ۳ گرم در روز باشد تا سلامت قلب با افزایش مقاومت متابولیکی پابرجا بماند.
مصرف پروتئین نیز اهمیت بسیاری دارد. موث گفت بیشتر خانمها به اندازه کافی پروتئین دریافت نمیکنند و بهطور میانگین فقط ۲۰ تا ۴۰ گرم در روز پروتئین میخورند. این درحالی است که باید ۸۰ تا ۱۰۰ گرم پروتئین مصرف کنند.
به گفته سنگانی، کربوهیدراتها نیز حائز اهمیت هستند: «غذاها باید کمکربوهیدرات باشند. شعار اصلی ما این است.» موث نیز با او موافق بوده و معتقد است که ماده مغذی اینوزیتول میتواند به بهبود حساسیت به انسولین کمک کند. اینوزیتول بهطور طبیعی در پرتقال، طالبی و لوبیا یافت میشود.
او افزود: «میتوانید ۲ فنجان لوبیا بخورید و اینوزیتول مورد نیاز روزانهتان را دریافت کنید که ۳۰ گرم پروتئین هم دارد.»
اینوزیتول به سلولها کمک میکند تا به شکل مؤثر به انسولین واکنش نشان دهند و سطح قند خون را متعادل نگهدارند. تحقیقات نشان میدهند که اینوزیتول بهویژه برای خانمهایی که مقاومت به انسولین دارند یا با سندرم تخمدان پلیکیستیک دستبهگریبان هستند مفید است، زیرا فرایند جذب گلوکز را بهبود میبخشد.
سبک زندگی
تأکید اصلی موث به خواب اختصاص دارد که در رابطه با متابولیسم کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اختلال خواب از نوجوانی تا یائسگی میتواند سطح کورتیزول را افزایش دهد که بر انسولین اثر میگذارد و قند خون را دچار نوسان میکند.
انجام تمرینات مقاومتی هم در تمام طول زندگی اهمیت دارد. افزایش توده عضلانی متابولیسم را بهبود میبخشد و کنترل قند خون را آسانتر میکند. با کاهش تدریجی سطح هورمونها، حفظ و تقویت عضلات به مقابله با افزایش طبیعی چربیها کمک میکند.
سلامت متابولیکی یک فرایند کلی است که سنگانی آن را به یک وسیله نقلیه چهارچرخ تشبیه میکند که تغذیه، خواب، کنترل استرس و ورزش چهار چرخ آن هستند.
او گفت: «زندگی چالشها و موانع مختلفی را پیش روی شما قرار میدهد و پویایی خاص خود را دارد. اگر در مراحل مختلف زندگی روی این موارد کار کنید، میتوانید به مقاومت به انسولین سروسامان دهید.»
او افزود: «هربار که درباره سلامت متابولیکی صحبت میکنیم، کلمه مقاومت به انسولین به گوش میرسد.»
این عوامل بنیادی در مراحل مختلف زندگی از خانمها حمایت میکنند. از اینرو، داشتن یک برنامه پویا کلید موفقیت شما خواهد بود. هماهنگ نگهداشتن چرخها با شرایط زندگی به مدیریت مقاومت به انسولین کمک میکند.
