سفر رهبر روسیه به چین، دومین سفر مشابه او در کمتر از یک سال گذشته بوده و تعداد دیدارهای دو طرف را به بیش از ۴۰ مورد رسانده است.
نشست رهبران چین و روسیه نشان میدهد که انسجام روابط دو طرف از نظر ساختاری به قوت خود باقی است؛ پیوندی که به گفته کارشناسان برای به چالش کشیدن آمریکا در عرصههای نظامی، سیاسی و اقتصادی به کار گرفته میشود.
شی جینپینگ، رهبر چین، در روز ۲۰ مه با تشریفات کامل و شلیک ۲۱ گلوله توپ از ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در تالار بزرگ خلق در پکن استقبال کرد.
رهبران دو کشور پس از این مراسم در خلال گفتوگوهای خود از ورود روابط دوجانبه به «مرحلهای جدید» سخن گفتند. این رویداد به استقبال مجلل شی از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در نشست روزهای ۱۴ و ۱۵ مه شباهت داشت.
براساس ترجمه بیانیه مشترکی که دو طرف در پی گفتوگوهای خود منتشر کردند، چین و روسیه متعهد شدند که روابط نظامی خود را تقویت کنند و همکاری بیشتری در حوزه انرژی و فناوری دیجیتال داشته باشند.
جدا از این تعهدات، متن بیانیه حاوی عباراتی بود که بهشکل مستقیم به آمریکا مربوط میشد؛ کشوری که نام آن بهطور مشخص شش مرتبه در متن بیانیه تکرار شده است.
آنها در بیانیه خود مدعی شدند که واشینگتن و اورشلیم در جنگ علیه ایران «قوانین بینالمللی را زیر پا میگذارند» و پروژه گنبد طلایی را عامل افزایش خطر درگیریهای فضایی قلمداد کردند.
گنبد طلایی نام سامانه دفاعی چندلایهای است که برای محافظت از آمریکا در برابر موشکهای پیشرفته و دیگر تهدیدات هوایی طراحی شده است.
طرفین درباره جنگ اوکراین گفتند که دستیابی به صلح پایدار مستلزم رفع «علل ریشهای بحران» است؛ موضعی که هیچ نشانی از تهاجم نظامی روسیه در آن به چشم نمیخورد.
این سفر، دومین سفر مشابه رهبر روسیه به چین در کمتر از یک سال گذشته بوده و تعداد دیدارهای رهبران دو کشور را به بیش از ۴۰ مورد رسانده است.
پوتین در جریان این دیدار از همتای چینی خود دعوت کرد که سال آینده به روسیه سفر کند.
«ساختار مستحکم»
جوزف وبستر، پژوهشگر ارشد مرکز جهانی انرژی در شورای آتلانتیک، گفت دیدار شی و پوتین پس از سفر ترامپ به پکن از این حکایت دارد که رژیم چین شریک روس خود را به چشم یک «دارایی ارزشمند» میبیند.
وبستر به اپک تایمز گفت: «متحدان و شرکای نزدیک با هم رایزنی میکنند؛ همانطور که ترامپ با سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، تماس گرفت.»
او افزود: «دیدار شی و پوتین نشان میدهد که ایندو نفر در تقابل با آمریکا همکاری تنگاتنگی دارند.»
الکساندر کورولف، استاد ارشد سیاست و روابط بینالملل در دانشگاه نیو ساوت ولز سیدنی، گفت: «سفر رهبر روسیه از مدتها قبل و در چارچوب روابط منظم دو کشور برنامهریزی شده بود و ارتباطی با سفر ترامپ نداشت، اما زمانبندی آن حائز اهمیت است.»
کورولف به اپک تایمز گفت: «این موضوع نشان میدهد که استحکام روابط چین و روسیه همچنان به قوت خود باقی است و این روابط جزو اولویتهای راهبردی پکن بهشمار میروند.»
او افزود که همکاری با روسیه برای پکن «تکیهگاه ارزشمندی» است؛ بهویژه آنکه نشست ترامپ و شی درباره مسائلی مانند محدودیتهای فناوری و موضوع تایوان به نتیجه نرسید.
کورولف گفت: «این نمایش سیاسی نشان میدهد که روسیه منزوی نیست و روابط این کشور با چین همچنان در سطوح عالی سیاسی مورد توجه قرار دارد.»
جنگ اوکراین
سفر پوتین به پکن با ورود جنگ اوکراین به پنجمین سال خود مصادف شد؛ جنگی که گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی- اندیشکده مستقر در واشینگتن- در ماه ژانویه نشان میدهد مجموع تلفات آن به ۲ میلیون نفر رسیده است.
کییف و متحدان آن بارها حزب کمونیست چین را به ارسال کمکهای نظامی برای نیروهای روسی متهم کردهاند، اما رژیم چین این اتهامات را مردود دانسته است.
کورولف گفت پکن همچنان به ارائه حمایت سیاسی و کمکهای اقتصادی به مسکو ادامه خواهد داد که بهویژه حوزه تجارت، خرید انرژی و صادرات کالاها، مواد اولیه، نرمافزارها یا فناوریهای دومنظوره نظامی و غیرنظامی را شامل میشود.
او گفت: «پکن از ارائه کمکهای نظامی آشکار که ممکن است به وضع تحریمهای ثانویه یا ایجاد شکاف جدی با اروپا منجر شود، اجتناب میکند.»
کورولف افزود: «اولویت رهبران دو کشور این است که جنگ لطمهای به مسیر کلی همکاری چین و روسیه وارد نکند.»
وبستر هشدار داد که اگر پکن دست به ارسال مستقیم تسلیحات بزند، قدم قابلتوجهی در حمایت از رژیم پوتین برخواهد داشت و جنگ را طولانیتر خواهد کرد.
او گفت: «جنگ برای اوکراین دشوار بوده است، اما این امکان وجود دارد که شرایط به سود کییف تغییر کند.»
وبستر افزود: «اگر پکن در مقطع کنونی به حجم کمکهای خود به مسکو بیافزاید، روابط چین با غرب بیش از پیش لطمه خواهد دید.»
«نگرانی عمیق»
به گفته وبستر، تقویت روابط پکن و مسکو مایه «نگرانی عمیق» است؛ زیرا هردو پایتخت بهدنبال این هستند که آمریکا را در عرصههای نظامی، سیاسی و اقتصادی تضعیف کنند.
او گفت: «افزایش همکاری پکن و مسکو در بخش انرژی نشان میدهد که پکن قصد دارد پیش از محاصره احتمالی تایوان از تأمین انرژی مورد نیاز خود مطمئن شود.»
تایوان یک دموکراسی خودگردان بهشمار میآید که حزب کمونیست چین هرگز بر آن حکمرانی نکرده است، اما وعده داده که آن را به اجبار به خاک خود الحاق خواهد کرد.
شی در دیدار با ترامپ گفت که تایوان مهمترین مسئله در روابط چین و آمریکا بهشمار میرود.
وبستر گفت: «واشینگتن باید در واکنش به هرگونه اقدام تهاجمی حزب کمونیست چین یا کرملین، کمکهای نظامی و صنعتی بیشتری به کییف و تایپه ارائه کند و همزمان زیرساخت صنایع دفاعی خود را بازسازی کند.»
با اینحال، کورولف معتقد است که آمریکا به این نتیجه رسیده که اختلافافکنی بین چین و روسیه بسیار دشوار است.
او گفت: «همگرایی چین و روسیه به لحاظ ساختاری خدشهناپذیر است که از جمله میتوان به بدبینی دو کشور نسبت به آمریکا، پیوند اقتصادی و منافع مشترک آندو در کاهش نفوذ آمریکا اشاره کرد.»
کورولف افزود: «درحالیکه روسیه از این رابطه برای ایجاد چتر اقتصادی و دیپلماتیک در برابر فشار غربیها استفاده میکند، چین از وجود شریکی سود میبرد که میتواند آمریکا را در جبهههای مختلف به چالش بکشد.»
او گفت: «این مسئله کار واشینگتن را در کنترل ابعاد مختلف این رابطه دشوار کرده است.»
کورولف افزود: «آمریکا احتمالاً رویکرد سختگیرانهتری در قبال چین بهویژه در زمینه کنترل فناوری و امنیت زنجیره تأمین اتخاذ خواهد کرد، اما این رویکرد تأثیر چندانی در تضعیف همکاری چین و روسیه نخواهد داشت.»
او گفت: «این شراکت یک همکاری تاکتیکی زودگذر نیست، بلکه در طراحی راهبردی بلندمدت دو کشور نهادینه شده است.»
جرویس لیم، نویسنده ساکن تایوان، بر موضوعات حقوق بشر، روابط آمریکا و چین، نفوذ اقتصادی و سیاسی چین در جنوبشرق آسیا و روابط چین و تایوان تمرکز دارد.
